Ангилал

Сайтын талаар ярилцъя Уншигчдын санал бодол

Галдан бошигт хааны хуяг, дуулга Цонжин Болдогт байгаа юм биш бизУншсан7,242

Энэ дуулга ямар учиртай, хаанаас олдсон, ямар түүхтэй болох талаар тайлбарлагч охиноос асуухад: -1600-гаад оны үеийн монгол цэргийн дуулга. Хүрлээр хийсэн, 2.5 кг жинтэй гэхээс өөрийг мэдэхгүй гэдгээ хэллээ.

Сэтгүүлзүйн анхдагчдын нэг, Соёлын гавьяат зүтгэлтэн Ц.Балдорж агсны үүсгэн байгуулсан "Өнөөдөр" сонин үндэсний хэмжээний өдөр тутмын сонины үүргээ гүйцэтгэж Монголынхоо түүх, соёлын чухал, үнэ цэнэтэй нийтлэл, ярилцлага, сурвалжлагын төрлөөр тогтмол контент бэлтгэн нийтэлдэг. Өдгөөгөөс таван жилийн өмнө тус сонинд хэвлэгдсэн нэгэн нийтлэлийг түүхийн мөрөөр шимтэгч эрхэм уншигчдадаа сонирхуулж байна.


Монголчуудыг нэгтгэж, Их Монгол Улсыг дахин байгуулах зорилготой байсан Ойрадын их хаан Галдан Цорос аймгийн тэргүүн Эрдэнэбаатар буюу Хотогчин хунтайжийн зургадугаар хөвүүн болон мэндэлжээ. Тав дугаар Далай лам, Ванчин Богдын дэргэд сууж ном эрдэмд суралцсан тэрбээр ахыгаа алагдсаны дараа эх нутагтаа ирж хан суудалд заларсан түүхтэй. Түшээт хан Чахундоржийн далд явуулгаар Халхын Өндөр гэгээн Занабазартай өстөн болсон нь Манж Чин улсад Монголчуудыг Монголоор нь даруулах боломж олгосон гэж түүхчид үздэг юм билээ. Эртний өст харь гүрэнд дагаар орсон Халхын ноёдтой хийсэн түүний тэмцэлд Манж Чин улс оролцож, Монгол руу цэргээ илгээсэн нь энэ улсын дарлалд Монголчууд 200 жил орох эхлэл болсон гэдэг.

“Хамаг монгол түмэн минь хагаралдан бутарч зовох вий. Миний нутгийн газар шорооноос бурхан гуйсан ч бүү өг” хэмээн айлдсан Галдан 1669 онд Манжийн хаан Энх-Амгалангийн 50 мянган цэрэгтэй Зуун модны хэмээн нэрлэдэг их тулаанд хүчин мөхөстөж, баруун зүг дутаасан аж. Их хааныг дурдахын учир түүний хуяг, дуулга саяхныг хүртэл хадгалагдаж байгаад алга болсныг сануулах гэсэн бөлгөө. Зуун модны тулаанд ялагдсан Галдан хаан баруун зүгт дутаан явахдаа Говь-Алтай аймгийн Тонхил сумын нутагт буудаллаж, энд нас нөгчсөн гэдэг яриа нутгийн ард олны дунд үе уламжлан иржээ. Зүүнгарын улсын хааны шарил энэ нутагт өнөө хүртэл хадгалагдаж байгаа гэдэг. Нэгэн цагт Манж Чин гүрнийг чичрүүлж асан хааны шарилыг судалж тогтоовол түүхийн үнэт дурсгал болох буй заа. Говь-Алтай аймгийн Тонхил сумын нутагт “Амттай” хэмээх амттай сайхан давстай нуур бий. “Нуурын орчимд буудалласан хааны үзмэрч цэрэг “Хөгшин ат хөрвөөж, хөгшин хүн хэвтэж баймаар сайхан нутаг байна” гэж хэлсэн тухай нутгийн олон өнөө хүртэл ярьж ирснийг” тус сумын сургуулийн захирлаар олон жил ажилласан ахмад багш, нутаг олондоо нэр хүндтэй сурган хүмүүжүүлэгч Т.Пүрэв “Дэндүү сайхан нутаг минь” номондоо тэмдэглэжээ.

Энэ нуурын эрэгт алжааж ядарсан цэргүүдээ амрааж, нутгийн ан амьтан агнаж, эмийн ургамлаар нь шархдаж ядарсан цэргүүд нь биеэ тэнхрүүлсэн ч их хаан удалгүй насан өөд болсон байна. Цэргүүд нь хаанаа Амттай нуурын урдхан талд, Баян салааны ам хэмээх газарт нутаглуулж, тухайн үеийн заншил ёсоор том хиргисүүр босгон тэнд оршуулсан гэдэг. Хааныхаа хиргисүүрийг нас барсан дайчин эрсээр нь “мануулан” 10 багахан хиргисүүр тойруулан босгож хуяг, дуулга зэргийг нь Сутай хайрханы их овоонд залсан түүхтэй.

Т.Пүрэв захирлын өгүүлснээр “1950-1960-аад оны үед малыг хашаажуулах хөдөлгөөн өрнөж, Бүс-Уул багийн Баян амны хиргисүүрүүдийг буулган малын хашаа барьжээ. Нутгийнхандаа Жууж Гунгаа хэмээн нэрлэгддэг нэгэн хашир өвгөн хиргисүүрүүдийг буулгаж байхтай таараад “Дунд байгаа том хиргисүүрийг битгий хөндөөрэй. Цэргийн алдарт жанжин Галдан бошигтынх юм гэнэ лээ” гэснээр хүмүүс түүний үгэнд орж, том хиргисүүрийг үлдээсэн нь одоо хүртэл хэвээрээ байгаа” гэнэ. Нутгийн олон энэ хиргисүүр, Сутай хайрхны их овоонд залсан Галдан хааны хуяг, дуулгыг хамгаалсаар иржээ. Галдан хааны нутгийн хүмүүс хатуу цагт нууцаар ирж, Жууж Гунгаа хэмээх тэр өвгөнөөр хиргисүүрийг нь заалган ёс үйлддэг байсан аж. Их хайрхны овоонд Галдан хаан хуяг, дуулгаа залсан тухай өөр яриа ч байдаг юм билээ. Зуун модны тулаанд Манжийн цэрэгт цохиулсан хаан дээрх нутагт ирж, цэргээ амраангаа хайрхны оройд гарч их овоо босгуулан “Халх, Ойрадын өш хонзон надаар дуу сах болтугай” хэмээгээд хуяг, дуулгаа залсан гэдэг. Энэ тухай баруун монголчуудын дунд ам дамжин ярьж ирсэн тухай шинжлэх ухааны доктор, зурхайч Л.Тэрбиш өгүүлэв. Энэ бүхнээс үзэхэд Галдан бошигтын хуяг, дуулга, нэжгээд сум Сутай хайрхны их овоонд хэдэн зуун жил хадгалагдаж ирсэн нь үнэн болов уу. 2003 оны нэгэн шөнө хайрханы их овоонд гэрэл гарсныг нутгийн хүмүүс харж, энэ тухай Засаг даргадаа дуулган өглөө эртлэн овоондоо гарчээ. Гэтэл хэн ч хөндөж зүрхэлдэггүй, олон зуун жил тахиж ирсэн овоог онгичиж орхисон, Галдан хааны хуяг, дуулга алга болсон байв гэнэ. Нутгийнхан гэмтнүүдийн мөрийг хөөсөөр Төгрөг сум орж, буруу гартнуудыг саатуулж, хуяг, дуулгыг авчээ. Хааны хуяг, дуулгыг авахыг урьд нь хэд хэдэн удаа оролдож байсан аж. Гэсэн ч машин тэрэг нь унаж, авсан хүмүүс нь бэртэж гэмтэх, гэнэт татаж унах зэргээр нэг л таагүй зүйлтэй учирч, буцаан залж байсан гэх. Тэр ч бүү хэл хааны хуяг, дуулгыг зааж өгсөн нутгийн нэгэнд тун таагүй явдал тохиолджээ.

Энэ явдлаас хойш “Түүхийн энэ үнэт эд өлөг алдагдах юм байна” гээд хуяг, дуулгыг Тонхил сумын Засаг дарга Х.Пүрэв өрөөндөө гурван жил хэртэй хадгалж байгаад сумын сургуулийнхаа музейд шилжүүлсэн байна. Тоосго, чулуугаар барьсан тэр гэр ихэвчлэн цоожтой байдаг байсан аж. Гэтэл 2005 оны сүүлчээр, нэг өдөр тоононых нь шил хагарсан байсан тул орж үзвэл олон үзмэрээс нь Галдан бошигтын хуяг, дуулга алга болсон байж. Нутгийнхан түүнээс хойш хуяг, дуулгыг эрж сурсан ч ямар ч сураг гаргаагүй байна. Тухайн үед тус суманд гаднаас ирсэн хүн үгүй, Баян-Өлгий аймгийн хэдэн барилгачин л байжээ. Тэднийг шалгасан ч хааны хуяг, дуулгыг авсан гэх баримт олдоогүй гэдэг.

Алдагдсан хуяг, дуулга Цонжин болдог дахь Чингис хааны хөшөөт цогцолбор дахь Хүрэл зэвсгийн болон Монголын эзэнт гүрний музейд байж болзошгүй байгаа тухай мэдээлэл авч тийш зорилоо. Цогцолборын нэгдүгээр давхарт байх Монголын эзэнт гүрний үеийн музейд Галдан хааны алдагдсан дуулгатай тун төстэй дуулга байхыг үзэж, зургийг нь нууцаар авсан юм.

Энэ дуулга ямар учиртай, хаанаас олдсон, ямар түүхтэй болох талаар тайлбарлагч охиноос асуухад: -1600-гаад оны үеийн монгол цэргийн дуулга. Хүрлээр хийсэн, 2.5 кг жинтэй гэхээс өөрийг мэдэхгүй гэдгээ хэллээ. Төрийн тахилгат Сутай хайрхны их овооноос алдагдсан Галдан бошигтын хуяг, дуулга мөн эсэхийг эрдэмтэд, нутгийн мэдэх хүмүүс очиж үзэхэд илүүдэхгүй болов уу. Мөн бол сайн хэрэг. Алдагдсаных нь дараа хил давуулсан байх вий гэж нутгийнхан ихэд санаа зовж явдаг байсан юм. Цонжин болдогт хадгалаг даж буй дээрх хуяг, дуулга Галдан хааных мөн болох нь батлагдвал Монголын түүхт хүмүүний эд зүйлийг авч үлдсэн музейнхэнд талархаад баршгүй. Музейг зорих жуулчин, сонирхсон хүмүүсийн хөл ч тасрахгүй билээ.

Өнөөдөр сонин, 2013 он.

http://mongolnews.mn/vnj

Сэтгэгдэл 44ЭнгийнХэвтээБосооСэтгэгдэл бичих-Aa+
10 сар 8. 15:31
Зочин

Zaa ochij uzdeg hereg ee

10 сар 2. 0:03
Зочин

ГАЛДАН БҮХ МОНГОЛЫГ НЭГТГЭХ ГЭСЭН ГЭЖ ХУДЛАА САЙХАН ЗАЛААД ХҮН АМЬТНЫ ТОЛГОЙ ЭРГҮҮЛЭХ ГЭЭД ЯАХАВ. ХУУРТДАГ ХҮМҮҮС ЦӨӨРСӨН. ГАЛДАН ХӨХ НУУРЫН ХОШУУДАА ТҮЙВЭЭЖ МАНЖИД ДАГААР ОРОХ ЗАМЫГ НЬ ШУЛУУТГАСАН ХҮН. ХОЖИМ НЬ ЦЭРЭГЛЭЖ ОЧООД, ХОШУУДУУД МАНЖИД ДАГАХАА ИЛЭРХИЙЛЖ, МАНЖААС ТУСЛАМЖ ХҮССЭН ТУЛ МАНЖ НАР ХӨХ НУУРТ 40 ТҮМЭН ЦЭРЭГ ОРУУЛАХ БОЛСОНОО ЗАРЛАСАН. ЭНЭ СУРГААР ГАЛДАН ЦЭРГЭЭ АВЧ БУЦСАН БАЙДАГ. ИЙМ ХҮН ЯАЖ БҮХ МОНГОЛЫГ НЭГТГЭХ ТУХАЙ БОДОХ БИЛЭЭ? БАЙГАЛЬ НУУРЫН ТӨЛӨӨ ОРОСЫН ЭСРЭГ АМЖИЛТТАЙ ДАЙТСАН ЧАХУНДОРЖИЙГ ОРОСТОЙ ҮГСЭЖ АРААС НЬ ДОВТЛОХООР ТОХИРСОН ХҮН МОНГОЛЫГ НЭГТГЭХ ТУХАЙ БОДОХ Ч ҮГҮЙ. ХАЛХЫГ ХЯДСАНЫ ДАРАА ОРОСЫН ЭСРЭГ ТУЛАЛДАЖ БАЙСАН ХАЛХЫН ЦӨӨН ЦЭРГИЙГ АРААС НЬ ОЧИЖ ЦОХИН УСТГАСАН БАЙДАГ. ОРОСТ ТАЛ ЗАСЧ БУЙ ХЭРЭГ БИЗ. ИЙМ ХҮН ЯАЖ МОНГОЛЫГ НЭГТГЭХ ТУХАЙ БОДОО АЖ ДЭЭ?

10 сар 8. 15:28
Зочин

Hujaad ulsaa zarj mongol hunii geniig hyatad tsusaar saarmagjuulsan ovog etsegshuu yumniihaa gemiig tsairuulah gej tedentei temtssen huniig yaj ch muulaad gaviya ni budgerehgui.
Mongolchuud teneg bish!

9 сар 16. 21:10
Сс

Зураг нь ч болтугай үлдээгүй юм байх даа.

9 сар 13. 20:47
Amarsanaa

ээш энэ хүний сүнс гомдож байгаа байх даа .... бүх амьдарлийнхаа турш манжийн түрэмгийлэлийн эсрэг тэцэж дуусчаад халх ойрдын өс надаар дуусаг гэж хүссэн байхад нь нөгөө үхэр Монголчууд нь одоогоороо халх ойрдоороо талцаастай .....

9 сар 13. 7:36
Ганбаяр

Халх Монголын тусгаар тогтнолыг устгасан хүн гэсэн бил үү

10 сар 8. 15:33
Зочин

Halh mongolchuud tusdaa uls baij uzeegui Yuan ba Manjiin vassal baisan Ardiin huvisgal hurtel

10 сар 2. 0:05
Зочин

ТИЙМ.

9 сар 13. 11:47
Зочин

ямар жижигхэн сэтгэж том ярьдаг хүмүүс вээ,Та нар энэ хүнийг шүүхгүй ээ,та нарыг хэн ч танихгүй ,алдаа оноо байсан л биз,Монголыг МОНГОЛООР НЬ ХЯДУУЛАХ ГЭСЭН манжийн санаа байжээ гэж уншаад ойлгохгүй хүмүүстэй юу ярихав

9 сар 13. 8:43
chingis

galdan lalariin gants gaviya n durvuduudiig huis temtruulsend 0rshino.galdangiin 100 jiremsen mongol ehiig neg door alj tahilga uildsen orshuulga bolon ushuu n choiriin urd baigaa.galdan bol zanalt daisan mun

9 сар 13. 8:27
Зочинkkk

dooroh buh setgegdelees harhad l bid nar ugaasaa hagraldsan ym bicheed bna galdangiin ued bid ochison bol basal hagraldah l baij

9 сар 13. 0:21
Зочин

Нээрээ Галдан элэнцгийнх нь хаан байхав дээ.Бас л нэг Оросын гар хөл сайхан дээрэмчин байсан гэдэг.

9 сар 13. 7:23
Зочин

Чи Туухээ мэдэхгуй байж битгий донгос! Галдан хааны Зуунгар улс 14 улсыг эрхшээлдээ оруулсан Монгол ундэстний суулчийн хучирхэг улс байв гэж агуу эрдэмтэн Л.Н.Гумилев гуай унэлсэн байдаг юм! Халхын ноед Манжид том хуухдуудээ барьцаалж, суулд дагаар орсон байхад Зуунгар улс 70 шахам жил Монгол ундэстний гал голомтыг хамгаалж Тусгаар улс байсан юм!

9 сар 13. 10:24
Халх монголын хүү

Тийм л юм бол тэгээд тэндээ байж байхгүй яаасан үхсэн нохойн оцгор вэ? хоёр нүүртэй, урвагч, яргачин, ар хударгаар халх монголчуудыг алж хядсан алуурчин хүний оронцог байсан нохойн үхлээр үхсэн

9 сар 12. 23:05
Зочин

Хуяг, дуулга гэдэг юмаа чүхам юу байдгийг мэддэг хүн бичсэн болоосой... Хуяг гэдэг нь сум нэвтрэхээс хамгаалсан болд /ган-хятад үг/ төмрийг жижиг цагираг хэлбэрээр гагнаж нягт сүлжэж хийсэн хүний цээжин биеийг хамгаалах өмсгөл. дуулга гэж толгойг хамгаалах зузаан шир /төмөр мөн үнэт металлаар ч хийж байсан/ зэргээр хийдэг малгай шүү дээ...

9 сар 12. 20:47
Зочин

Элэнцгийн чинь Монголын хаан хэзээ ч хааны зиндаанд яваагүй. Хорчин хутгуурчин, самрагч, атаач. Хамаг Монголын хагарал түүний зохиолоор явж халхуудыг хомроголон устгах ажил хийснийхээ үйлийн үрийг амсаж нохойноос ч дор үхлээр үхсэн арчаагүй өрөвдөлтэй өчүүхэн амьтан. Түүнээс хойш гадны ноход ойрадуудыг ашиглан Монголыг задлах замаар гартаа атгаж болно гэж Цэдэнбал, Алтахуяг, Элбэгдоржийг ашиглан улс орныг доройтуулж байгаа гэдэг юм билээ. Үнэ байх шүү таминь

9 сар 13. 0:19
Зочин

бээжинд үхээгүй монголдоо ясаа тавьжээ гэтэл занабазарын сүнс монголд төрөх эрхгүй хэцүүч юмдаа хужаа л болоо биз дээ

9 сар 12. 21:48
Зочин

uh hujaa

9 сар 12. 19:28
Зочин

mongoliig tuiveesen ter muu dorvod galdang uhseniih ni haan gedeg yum, ternii omsson tetem hend hamaatai yum

9 сар 13. 7:50
ЗочинTsedenbal

Archaagui teneg ataach horchingiin tuiveeneer mongol manjid ezlegdsen odoo ch tenemel sunsnuud ni eh orniig mini idej l bna umhii oirduud salan tusgaarlaad zailaad uguusei

9 сар 12. 23:49
Зочин

Дөрвөн ойрдод хаан гэж байгаагүй. Монголын их хаадын зарлигаар Жонон өргөмжилдөг байсан юм биш үү? Харин дөрвөдүүд ямагт их хаанд санаархаж "улсын эзэн" болох хүслээ биелүүлэхийн тулд хагалан бутаргах бүх л аргыг хэрэглэж байсан, тэр нь ч одоо хэвээр байгааг хүмүүс мэдэрдэг л байх.

9 сар 13. 10:28
Халх монголын хүү

Маш зөв байна

9 сар 13. 10:33
Хөх Монгол

Ойрдууд бас Солонгос ууд хоёр хан, вантай байсан нөхдүүд хаантай байсан гэж мөрөөдөж түүхийг үнэн гуйвуулах юм аа

9 сар 12. 21:48
Зочин

zail hujaa

9 сар 12. 19:09
Зочин

mongol undestenee avrah gesen undesnii aguu baatar haan hun yum Galdan boshigt haan bol. bid Galdan boshigt haanii aldar suug manduulj yavbal tuuhiin tavtsan dahi tusgaar togtnoloo hamgaalj chadah yum

9 сар 12. 20:38
Зочин

Халх монголыг устгах ганц зорилго агуулж байсан ГАлдан бошигт манжийн хааны хүргэн байсан төдийгүй түүний гол зөвлөх багш нь төвдүүд байсан харийн урвагч билээ. Халх монголыг устгах зорилгын тул ямарч гэмгүй шашин нэг лам нарыг хүртэл эгнүүлэн хядаж байсан аймшигт эфү билээ.

9 сар 12. 21:49
Зочин

muhar holt avgaitai hujaa shaa

9 сар 12. 19:38
Зочин

Ацаараа авардгийн. Хамаг улсаа манжуудад хядуулаад өөрөө өөрийгөө хорлохоос өөр ямар ч гарцгүй болтлоо мангуурсан дүүрчихсэн дүлий годил байсан бусуу.

9 сар 12. 21:50
Зочин

atsan deerh hujaa tolgoi delhiigees zail

9 сар 12. 19:20
Зочин

es buguus ih undestendee ergen negdsen baatar chahundorj zanabazar gedeg tuuhtei undesten boloh yum shude.

9 сар 12. 18:53
po

tsedenbaliin yvuulgaar Halhiin tuuh buruu bicjegdseniig zalruulah tsag n ongorood bn shv tuuhchidee???? uneniig bichsen Choinym nairagch Surmaajaw terguuteniig yaj darlaa daa.

9 сар 12. 18:27
Зочин

Галдан малдан гэж солиордгоо боливол таарна. Эргэн тойрныхон нь бүгд түүнээс нүүр буруулж, түвдийн гар хөл болсныг нь улаан нүүрэн дээр нь хэлж салан одсон байдаг. Эцэстээ ганцаардаж хор уун тонилсон. Түүний дайны хэнээрхлээр Халх Манжид дагаар ороход хүрсэн төдийгүй Зүүн гар мөхөх эхлэлийг тавьсан билээ. Галдан бошигтын талаар зохиомол түүхийг бидэнд Оросууд бүтээж өгснийг дүрвэд Цэдэнбал өөгшүүлэн мянга дахин давтсаар үнэн мэт болгосон. Одоо энэ худал түүхээс салж дөрвөдүүдийг байранд нь тавих цаг болсон.

9 сар 13. 12:05
Зочин

Евро-Азийн түүхийг оросын захиалгаар буруу бичсэн нь үнэн шүүдээ,Монголын жинхэн түүхийг ираны номын сангуудаас судалж шинээр бичих шаардлагатай байна,

9 сар 12. 21:52
Зочин

Ih HAANii mn suns chamaig TONIGOH bolno

9 сар 12. 20:24
Зочинална шүү

Энэ хятадын шээсийг харин байранд нь тавьж замын үүдийн хилээр гахай явган нохой нүцгэн гаргаж зайлуулбал таарна.

9 сар 12. 20:46
Зочин

Халхуудаас харийнхны эсрэг тэмцэж монголоо ард түмнээ аврах гэж Гэндэн, Амар, гээд олон сайд эрдэмтэд тууштай тэмцэж байсан бол урвагч Цэдэнбал оросын төлөө Галдан ьөвдийн төлөө насаараа зүтгэж үхлийн муугаар үхсэн билээ. Харьд урвадаг нь дандаа дүрвэдүүд байгаа нь сонин. Одоо Нямдорж гээд л олон хүн байна. Тэртээ 18-р зуунд Гадлангийн гайгаар Байгал нууртаа орост алдсан бол Дүрвэдийн Саарал жанжин Банди нар тэргүүлэн Манжид урваж Зүүн гарынхнаа хядсан билээ. Дараа нь нэр нүүрээ барсан дүрвэдүүд 3 Цэрэнгийнхээ удирдлагаар Зүүн гараасаа бултаараа урваж манжийн хаанаас их шагнал авч хан цолоор шагнуулж дуртай газраа эзэмшин Увс нуурт суурьшсан урвагчид одоо өөрсдийгөө эх орон чгэж хоосон түүх зохиож байна. Халхуудаас урвасан хүн гараагүй нутгагтаа байгаа юм.

9 сар 24. 11:10
Зочин

Галдан эрх мэдлийн телее ялангуяа Монголын хаан болохын телее Тевд ,Манж болон Оросуудтай хуйвалдаж Халх Монголын хуч чадлыг сарниулж байж Чухандорж ,Занабазар тэргуутэй Халхын Хан ,Анхдугаар богд нарыг Манжид дагаар орох нехцелдуулсен Ирээдуйн Монголын Улстерийн Хийморийг доройтуулах болсон Халх Ойрадын еш хонзонгоор гул барьсан еентег ,ахар бодолт улстер цэргийн хун болох нь туухийн цаг хугацаа енгерех тусам нотлогдоссоор бна даа! Галдангийн тэнэглэллээр енее ЗуунГарын улсын нутаг хун ам юу болж дуусав ,дараа нь Сульдаж доройтсон Ойрадууд Манжид урваж бие биенээ устгаж ундэс угсаагаа Нутаг орноосоо салахад хурч яваад Одоогийн Увс нуурын сав газарт Газаргуйж нэг хэсэг Амьдарч эхэлсэн л бна даа ?! Ийм байж дахиад Монголыг хагалан бутгаргах урьдын ещ хонзонг дэвэргэхээ болих хэрэгтэй ‘

9 сар 13. 7:53
ЗочинTsedenbal

goy shaasan unen turhiig ni odoo ch durvuduus hogiin zan ni dandaa garch bdiin ulun hulgaichuud l bdiish dee

9 сар 12. 21:57
Зочин

chi DELHIIN tuuhend yasan ih aimshiggui AM gardag novsh daaganaas bish darvagar har amnaas bolj uhdeg es bii shuu hiree med HUJAA chamaig hundetgej tomoor bichlee shuu

9 сар 12. 18:32
Зочин

Түүхийг шүүх эрх хэнд ч байхгүй.

9 сар 12. 18:25
бб

Урд зүгээс зориуд хүн хөлслөн авсан байх өндөр магадлалтай

9 сар 12. 21:37
Зочин

Юу яасан Галдан бошигтын дуулга. Бас нэг хурамч үзмэр гаргаж ирэх нь л дээ. Жалга довын үзлийн үүднээс түүхийг завхруулах гэж ядчих юм аа.Зүүн гарын хант улсыг самраад харъяат нутаг усаа хятад, орос, какакуудад алдчихсан их нүгэлт хүн шүү дээ.Мэдэгтүн.Сэхээрэгтүн.Аядагтун.

9 сар 13. 10:26
Халх монголын хүү

зөв хэлж

9 сар 12. 22:04
ЗочмнЗочин

Эх түүх их хаадынхаа тухай элдвээр хэлж бичигчид ичиг ичиг ээ хөөрхий дорой болоод мулгуу мунхаг тэд яавч монгол цустай хүн биш байна .Эднийг үл тоон монгол улс мөнх мандаж монгол түүх үнэнээрээ үлдэнэ.

Сэтгэгдэл бичих
Санамсаргүй нийтлэл [ Энд дарна уу ]