Ангилал

Сайтын талаар ярилцъя Уншигчдын санал бодол

Монголын түүхийн бүх цаг үеийн түүхийн баатрууд түүний дотор БНМАУ-ын Баатар цолтнуудыг энэ ангилалд онцгойлон мэдүүлнэ.

Ангийнхаа хойморт 5 улаан туг залсан армийн алдарт хурандаа З.АюушУншсан6,478

БТ-7 танкаар 20 метрийн зайд харайлт хийн танкчины ур чадвараа гайхуулж явсан залуу Аюушийн дайны талбарт гаргасан эр зоригийн тухай домог ярианууд Чөлөөлөх дайны ахмад дайчдаас ам дамжин өнөөг хүрчээ.

Дуурсах нэр, дурсагдах гавьяагаа тод томруунаар үлдээсэн ахмад дайчдын нэг нь армийн алдарт хурандаа Загдын Аюуш билээ.

Хурандаа Загдын Аюуш 1924 онд Сэлэнгэ аймгийн Цагаан нуур суманд төрсөн, 1942 онд цэргийн албанд ирж, танкийн сургуулийн ротод суралцан танкийн механик жолоочийн мэргэжил эзэмшээд 1943 оны хавар Монголын Ардын Армийн зэвсэглэлд БТ-7 маркийн танкууд ЗХУ-аас ирж, эхний танкуудад Сүхбаатар, Чойбалсан, Магсаржав гэсэн нэр өгөхөд Д.Сүхбаатар 01 дугаартай танкийг З.Аюушид хүлээлгэн өгснөөр армийн анхны танкчдын нэг болжээ.

Армийн анхны танкийн рот 1944 оны 6 дугаар сард ЗХУ-аас ирсэн 30 гаруй БТ-7 танкийг Баянтүмэний төмөр зам дээрээс авч, Хэнтийн Өндөрхаан хотод төвлөрөн байрласнаар танкийн 3 дугаар хороо болон өргөжин байгуулагдсан түүхтэй. 1945 оны 8 дугаар сард манай улс Японд дайн зарлаж, Монголын ардын армийн нэгтгэл ангиуд Зөвлөлтийн армитай хамт Чөлөөлөх дайнд оролцсон юм.

 

Танкийн 3 дугаар хороо МАХЦ-ийн 7, 8, 9 дүгээр дивизийн хамт дайсныг бут цохих гол хүчний бүрэлдэхүүнд багтан байлдааны маршаар улсын хилийг давж Хятадын Яндуу хийд, Долнуурын чиглэлд давшилтад орсон байна. Манай танкчид Өвөр монголын нутагт Авга гүний хүрээг эзлэх тушаалыг хугацаанд нь гүйцэтгэж, ихээхэн хэмжээний зэр зэвсэг, техник хэрэгсэл олзолж, зөвлөлтийн цэргүүдийг япончуудын бүслэлтээс гарахад туслах зэргээр байлдааны үүргээ амжилттай биелүүлжээ.

Танкийн 3 дугаар хорооны дарга, хошууч З.Дагвадорж “Биднийг марш үйлдэж явахад элсэн манхан, говь цөл, аадар бороо, ус шавар таарч, аагим халуун 40-45 градуст хүрч, ар талын хангамжаас хол тасарсан боловч бэрхшээл саадыг даван 3 хоногийн дотор дайсны нутгийн гүнд 400-450 км орж, улмаар Өвөр Монголын Долнуур хотыг эзэлсэн юм. Манай хорооноос байлдааны үүргээ гарамгай биелүүлсний учир штабын дарга Жамъян, ротын улс төрийн орлогч Дамдинжав, танкийн механик жолооч З.Аюуш, Б.Дорж, холбоочин Жамбал, танкийн дарга Чулуун, жолооч Хас нарын олон хүн төрийн дээд одон, медалиар шагнагдсан юм” гэж дурдсан байдаг.

БТ-7 танкаар 20 метрийн зайд харайлт хийн танкчины ур чадвараа гайхуулж явсан залуу Аюушийн дайны талбарт гаргасан эр зоригийн тухай домог ярианууд Чөлөөлөх дайны ахмад дайчдаас ам дамжин өнөөг хүрчээ.

Нэг удаа танкчид бага амралт хийн хоол цай болж байтал японы явган цэрэг бүсэлснийг мэдээд яахав, ийхэв гэсэнд Аюуш “Танктай хүмүүсийг яадаг юм, эд нар. Танкандаа суугаад харсан чигтээ дайр гээд тэр ёсоор тараад давхитал япончууд яаж ч чадалгүй зугтсан, лам нарын дундаас японы тагнуулыг таньж барьсан, дайнаас буцаж ирээд үерлэсэн Хэрлэн голыг танктайгаа түрүүлж гатлан хороогоо араасаа авч гарснаар зөвлөлтийн танкчдын өмнө монгол танкчдынхаа нэр нүүрийг тахалсан зэрэг домгуудыг түүний цэрэг дайчид нь сонсож, тэмдэглэж үлдээсэн байна.

“Хурандаа, та японы тагнуул барьснаа яриач" гэхэд Аюуш гуай “Миний тагнуул барих гэж юу байдаг юм. Нэг муу бээвийсэн япон л надад тааралдахгүй юу” хэмээн даруухан хариулт өгч байсан гэдэг. Дайн дуусч, ялсан армиудын суу алдрыг тэмдэглэн ёслолын буудлага хийхээр Хянганы нуруун дээр орос, монголын хоёр танк гарсны монгол танкчин нь Загдын Аюуш байжээ. Хожим нь Аюуш хурандаа ялалтын 30 жилийн ойн уулзалтад оролцохдоо “Өгсөхөд сайн мэдэгдээгүй, буухад л маш хэцүү байсан”хэмээн дурсамжаа ярьжээ.

Дэлхийн II дайны жилүүдэд Монголын армид бэлтгэгдэж, Чөлөөлөх дайнд оролцсон армийн анхны танкчдын гал голомтыг авч явсаар 1964 онд танкийн анхны тусгай батальоныг байгуулж мотобуудлагын шинэ армид хүлээлгэн өгсөн хүн бол хурандаа З.Аюуш юм. “Аюуш нь орчин үеийн байлдааны техникийг эзэмшин байлдаанд ангиа бэлэн байлгахад их анхаарал тавьж байсны дүнд 1964-1965 оны хичээлийн жилд зөвлөлтийн мэргэжилтэн нарын тусламжтайгаар танкийн механик жолооч тоотуудыг сурган ямар ч үед танкийг эзэмшиж чадах кадр хүчнийг бий болгосон юм” гэж армийн тухайн үеийн удирдлага дүгнэжээ.

Хурандаа З.Аюуш нь манай армийн анхны танкчдын нэг төдийгүй. анхны мотомеханикжуулсан тусгай ротын даргаар ажиллаж, танкийн анхны тусгай батальоныг байгуулжээ. 1957 онд манай арми дайны үеийн танкийн хорооноос үлдсэн ганц ротынхоо бүх танкийг ЗХУ руу ачуулахад үлдээж хадгалсан ганц Т-34 танк өнөөдөр Зайсан толгойн бэлд Эх орны дайнд монголын ард түмнээс зөвлөлтийн армид бэлэглэсэн “Хувьсгалт Монгол танкийн цуваа”-нд зориулсан хөшөө болон сүндэрлэж байна.

Аюуш хурандаа энэ танкийг генерал Б.Цогийн шийдвэрээр авч үлдээд задалж хадгалснаа 1964 онд танкийн тусгай батальоныг байгуулахдаа гаргаж угсран шинэ танкууд иртэл өөрөө жолоодон сургалт явуулж байсан гэдэг.

З.Аюушийг дайны дараа Бүх цэргийн жанжны тушаалаар офицерын албан тушаалд дэвшүүлэн ажиллуулжээ. Хурандаа Аюуш Зэвсэгт хүчинд тасралтгүй 36 жил, үүнээс 18 жил удирдах албан тушаалд ажиллахдаа төрийн дээд шагнал Алтан гадас одонгоор 3 удаа шагнагдсан ховорхон түүхтэй хүн.

1945 оны Чөлөөлөх дайнд байлдааны үүргээ онц гарамгай биелүүлсэн учир 21 настайдаа анхны Алтан гадас, Монголын Зэвсэгт хүчинд танкийн цэргийг үүсгэн хөгжүүлэх, танкийн мэргэжлийн боловсон хүчнийг бэлтгэх, сургах болон улс армид он удаан жил үр бүтээлтэй ажилласан гавьяаг үнэлэн 2 дахь Аптан гадас, Улсын ургацын комиссын гишүүн, Намын Төв Хороо, Засгийн газрын Бүрэн эрхт төлөөлөгчөөр олон жил идэвх зүтгэлтэй ажиллаж, Монгол Улсад газар тариаланг хөгжүүлэхэд оруулсан гавьяагаараа 3 дахь Алтан гадас, мөн Сүхбаатарын одонгоор шагнагджээ.

Дайны дараах армийн олон удаагийн цомхотголоос сонгогдож армидаа үлдсэн, дайны хатуу бэрхийг туулж, цэрэг армийн асар их туршлагатай болсон дарга нар 1960-аад оны дундаас эхэлсэн МАА-ийн шинэчлэлийн эхлэлийг гардан хийсний нэг нь Аюуш хурандаа байсан юм.

Эгэл даруухан ч алдартай энэ хурандаа Монгол Улсынхаа тусгаар тогтнол, аюулгүй байдлын төлөө дайны талбарт тулалдаж, их бүтээн байгуулалтад армийн барилгын бага мэргэжилтнийг бэлтгэх сургууль, армийг өргөтгөхөд танкийн тусгай батальоныг байгуулж, армийн авто сургууль, авто тээврийн тусгай ангийг хөл дээр нь босгон улс ардын аж ахуйд ажиллахдаа салбар салбарын эхлэлийг тавихад чухал үүрэг гүйцэтгэсэн, онцолбол армийн танкчдын “эцэг” байх гавьяатай нэгэн.

Хурандаа армийн авто тээврийн тусгай батальоныг өргөтгөн зохион байгуулж улсын хэмжээний байгууллага болгон удирдахдаа Монголын Зэвсэгг хүчний нэрийн хуудас болон улс ардын аж ахуйд хүч хөдөлмөр, оюун ухаанаа зориулж, хадлан тариалан, ургац хураалт, зудын дайчилгаа зэрэг нүсэр ажлуудад хариуцсан ангиа удирдан тээвэрлэлтийн нэн чухал үүргүүдийг амжилттай гүйцэтгэж явсан дайчин шилдэг удирдагч, зохион байгуулагч дарга байсан.

Дайны фронт, цэргийн хуарангаас их ургацын талбар хүртэл эн тэнцүү амжилт гарган алдаршиж, ангийнхаа хойморт 5 Улаан туг залсан, сэтгэлгээний хурд, хурц сэргэлэн ухаанаараа домогшсон хурандаа Монголын Зэвсэгт хүчний түүхэнд ганцхан заяажээ хэмээн Цэргийн шинжлэх ухааны доктор, хурандаа Х.Шагдар түүний намтар түүхийг бичихдээ тодорхойлсон юм.

Хурандаа З.Аюуш нь Монгол Улсад Мотобуудлагын шинэ армийн эхлэлийг тавихад үнэтэй хувь нэмэр оруулсан. 10 гаруй жил Улсын ургацын комиссын гишүүн, Намын Төв Хороо, Засгийн газрын Бүрэн эрхт төлөөлөгчийн үүргийг давхар гүйцэтгэн ургацын фронт дээр төр засгаа төлөөлөн ажиллахдаа зөвхөн армидаа төдийгүй улс даяар алдаршиж явсан эх оронч, нам төр, цэрэг нийгмийн зүтгэлтэн, Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатрын энтэй хүн байсан билээ.

Бэлтгэл хурандаа Г.Ганбат

Сэтгэгдэл 17ЭнгийнХэвтээБосооСэтгэгдэл бичих-Aa+
4 сар 16. 10:03
Зочин

. 70 80 аад онд домог мэт яригддаг бсан хүн. Киног нь бас үзсэн. Агуу хүн байждээ. Гавьяаг нь үнэлэгүйн харрамсалтай юм даа

3 сар 23. 0:33
Зочин

Орчин уеийн Монголын домогт ховгуудийн нэг. Энэ юу юм. Юу ч биш. Зоригтой хуний шийдэл. Ийм цостэй ховгууд ховордож дээ

2016, 12 сар 6. 2:53
Зочин

Энэ хүний тухай кино youtube д бналээ. Баатар байх ёстой хүн бсан гээд хүмүүс яриад бналээ. Хурандаа Загдын Аюуш гээд бналээ.

2016, 12 сар 5. 11:56
Зочин

яах аргагүй алдартай л эр юм даа.Энэ хүнд улсын юм уу, хөдөлмөрийн баатар цолыг нэхэн шагнах хэрэгтэй.Ер нь нэхэн шагнахгүй гэдэг буруу шийдвэрээ Төр засаг өөрчлөх цаг нь болсон.Армийн нөгөө алдартай онигдооны эзэн хууниа Аюуш биш биз дээ...

4 сар 18. 8:59
Зочин

Мөн шүү дээ. Алдарт Хуйна Аюуш

3 сар 20. 21:57
Зочин

Мөн ш дээ

3 сар 20. 6:35
Зочин

uneheer gaviya gedeg enel bhda haramsaltai ni uniig medehgui l ymda , armi ,uls eh oron, ard tumniihee toloo hiisen gavyagiig ni uneleldeg ch bloosoi , mon 1966 onii ueriin ueiin bas neg sonirholtoi tsag uie olson shiidver gargasan domog bdag gm ih l tuuh domoguud bdag ym bna lee !!!!

2016, 11 сар 24. 10:54
Зочин

ЭНЭ ХҮНИЙ АЧ ХҮҮТЭЙ БИ САЯХАН САНАМСАРГҮЙ УУЛЗСАН ШҮҮ ЭНЭ ХҮН БААТАР ХҮН АТААРХСАН ХҮМҮҮС Л ХУУНИА АЮУШ ГЭДЭГ БАЙСАН БАЙЛГҮЙ

2016, 11 сар 2. 17:59
Р.Н.Ц.

Ардын Армийн домогт З. Аюуш хурандаагийн талаар товч өгүүлэл бичсэн Г.Ганбатад талархая. Ийм баатарлаг түүхэн замналтай хүнийг Төр засаг эргэн харж "Монгол Улсын Баатар" , эсвэл "Хөдөлмөрийн Баатар " хэмээх цол нэхэн олгох байх гэдэгт найдаж байна. Соёл урлаг, спортын салбарт ялимгүй амжилт гаргасан хүмүүсийг "Од" хэмээн хөөрөгдөж элдэв цол гуншин дуудаж, асар их мөнгө төгрөг, орон байр, машин тэрэг олгож байдаг болжээ. З. Аюуш хурандаагийн ТУУЛСАН АМЬДРАЛ, ТҮҮХЭН ЗАМНАЛЫГ эргэн хараасай Бат-Үүл батартайгаа харьцуулаад нэг үзээсэй гэх сэтгэл үе үехэн төрдөг юм. Цэрэг , арми, ард түмний сэтгэгдлийг нэг хараасай

2016, 10 сар 29. 10:59
Зочин

Tiimee huunia ayush hemeen armiinhandaa munhursun saihan buural baij bilee

2016, 11 сар 25. 11:15
Болно.Болохгүй юм гэж үгүй=хууниа

Ардын армийн нэгэн үеийнхний дунд ажил хөдөлмөр, авхаалж ухаанаараа зартай ажилсаг сайхан хүн байсан. Ямар ч ажлаас буцна гэж байхгүй. -Хууниа гээд л орж явчихдаг байснаар нь хүмүүс энэ нэрийг ,,өхөөрдөж,, эр зоригийнх нь төлөө өгсөн юм шүү. Хуйня гэдэг орос үг НЕЧТО буюу монголоор ЮУ Ч БИШ гэсэн утга илэрхийлдэг гэдгийг мэдэхгүй хүмүүс буруугаар ойлгодог бизээ. Хурандаа маань энэ үгийг хэлж өөрийгөө болон бусдыг зоригжуулан дээрээс ирсэн ямар ч тушаалыг биелүүлэхийн тулд ямар ч ажлаас шантралгүй дайран ордог байсан тухай олон хүн мэднээ. Инээдэм байхгүй бол амьдрал уйтгартай гэж хэлэн хэнтэй ч ярихдаа үгийн завсар хошин үг хавчуулдаг байсан нь одоо ч нүдэнд харагдаж байна. Ер нь их сэргэлэн хүн байсан даа.
Патентийн хуульч ёслов.

4 сар 17. 23:22
Зочин

Энэ маш зөв тайлбарласан байна. Хуйня гэдэг орос үг муу үг биш. Монголын бол юухэн байхав, "хуниад өгнө" гэсэн хэллэгтэй утга нэгтэй. Зоригтой, маш түргэн сэтгэдэг, үнэхээр овсгоотой, сонин сайхан түүх намтартай хүн байсан юм билээ.

2016, 10 сар 28. 16:35
Бор

ИЙМ Л ХҮНД "УЛСЫН БААТАР" ӨГӨХ УЧИРТАЙ ЮМДАА УГ НЬ

2016, 11 сар 22. 16:17
Болд

Миний сонсож байсан армид их алдартай домог болсон хурандаа хуйны Аюуш алдаршсан хурандаа мөн бол МУ-ын төрийн дээд шагналыг авах учиртай хүн байна.

2016, 11 сар 24. 0:10
Зочин

Хуйнаа Аюуш биш

2016, 11 сар 24. 5:18
Мундаг эр байж

Алдарт Хуйнаа Аюуш мөнөөсөө мөн. Мундаг менежер байсан

2016, 11 сар 24. 7:04
Батаа

Чөлөөлөх дайнд явж байгаад танкчид бага амралт хийн модон дотор хоол цай болж байтал японы явган цэрэг бүсэлснийг гэнэт мэдээд яахав,ийхэв гэсэнд Аюуш ,,-Хууниа, танктай хүмүүсийг яадаг юм эд нар. Танкандаа суугаад харсан харсан зүгтээ дайр гээд тэр ёсоор давхитал япончууд яаж ч чадалгүй зугтааж. Бүслэлтээс гарч ирэхэд танкан дээрээ авч явсан Аюушийн усны савыг зад буудсан байсан гэдэг. Нөхөд нь бачим цагт зөв шийдвэр гаргахад тусалсан тэр нэгэн үгээр нь Аюушийн овоглочихжээ.
,,Автобатальоны алтан цадигийн товчоон,, номноос, 2012 он, хуудас 329

Сэтгэгдэл бичих
Санамсаргүй нийтлэл [ Энд дарна уу ]