Ангилал

Сайтын талаар ярилцъя Уншигчдын санал бодол

Монголын түүхийн энэ үеийг хагарч бутарч хоорондоо тэмцэлдсэн, нөгөөтэйгүүр Манжийн түрэмгийллийн эсрэг тэмцсэн XVII, XVIII зуун Олноо өргөгдсөн Монгол улсыг тунхагласан XX зууны эхэн хүртэлх хугацааг хамруулан ойлгоно.

Энх-Амгалан хааны Халх руу явуулах бодлогыг эерэгээр зөөллөж байсан хүн бол Өндөр гэгээнУншсан5,043

Харийн түрэмгийлэл нүүрлэн ирсэн үед Өндөр гэгээн шашин номын дор эелэлдэн нэгдэж, найртай сайхан харилцаатай байхыг номлон, төрийн хос ёсны уламжлалыг Монгол хаадын бодлогод шингээхийг эрмэлзэн хичээж ирсэн.

Шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн, түүхийн ухааны доктор, академич Ж.Болдбаатартай ярилцлаа.

-Өндөр Гэгээн Занабазарыг тухай тухайн үедээ янз бүрээр л тодорхойлсоор ирсэн байдаг?

-Халхын анхдугаар Богдыг насанд хүрэх үед Түшээ хан Гомбодорж, Сэцэн хан Шолай, Ойрадын Эрдэнэбаатар хунтайж зэрэг Халх, Ойрадын улс төрийн хашир зүтгэлтнүүд хан хорвоогоос хальж, тэдний оронд цөс зориг ихтэй, баахан тавьтар муутай залуу ноёд гарч ирсэн байдаг. Тэд улс үндсээ бодохоосоо илүү, хувийнхаа эрх ашгийг дээгүүр тавьж, бие биендээ эр бяр, сүр хүчээ үзүүлэхийг илүүд үзэх болсон. Ийм үед Өндөр гэгээн Занабазар тэднийг монгол түмний язгуур эрх ашгийн үүднээс аль болохоор эвлэрүүлэн эвсүүлэх бодлого, үйл ажиллагаа явуулах болсон. Тухайлбал, Монголын бурханы шашны тэргүүний хувьд улс төрийн эл хэрэгт өөрийн эрхгүй татагдан орсон. Харийн түрэмгийлэл нүүрлэн ирсэн үед Өндөр гэгээн шашин номын дор эелэлдэн нэгдэж, найртай сайхан харилцаатай байхыг номлон, төрийн хос ёсны уламжлалыг Монгол хаадын бодлогод шингээхийг эрмэлзэн хичээж ирсэн. Их гэгээнтэн улс орны дотоод эв нэгдлийн төлөө санаа тавиад зогсоогүй хөрш зэргэлдээ улсууд, дэлхийн томоохон шашны төвтэй холбоо тогтоож, найрсаг харилцаатай байхыг эрхэмлэж байсан юм билээ.

-Түүнийг лам хүн байсан гэдгээр нь хүлээж авах нь олонтаа. Гэтэл Өндөр гэгээн төрийн чухал үйл явдлуудад оролцож байсан?

 -Гэгээнтний Монголын нийгмийн улс төрийн амьдралд гүнзгий оролцож эхэлсний том баримт 1686 оны улаан барс жилийн намар Загбайдрагийн Хүрэн бэлчирт болсон Халх, Ойрадын чуулганд өөрийн биеэр заларсан явдал юм.

-Загбайдрагийн Хүрэн бэлчир гэдэг нь?

 

-Энэ нь одоогийн Баянхонгор аймгийн Заг сумын нутаг юм. Тус чуулганд оролцсон Манжийн Энх-Амгалан хааны элч төлөөлөгчөөс бурханы шашны их номын гурван орны их хүн Далай лам Банчин Богд, Халхын Богд Жэвзүндамба хутагт Занабазар гэж мэдэгдээд Өндөр гэгээнийг онцгойлон үзэж, Өндөр гэгээнд “Их хадаг долоо, хаш эрдэнэ шигтгээтэй суулга, хас эрдэнэ аяга, шүрэн эрхи, алтан эмээл, мөнгөн завъяа цай, торго тэргүүтнээр хишиг хүртээгээд Богд Жэвзүндамба хутагтыг чуулган эхэнд хүндэтгэлтэй суулгах хэрэгтэй” хэмээгээд “Чуулган халх монголын нийтээр эвсэн зохицож, эв найрыг хойш цаашдаа хэрхэн сахих тухайд их ёсны сургаалыг айлдаж, олон санаа бодолт төрийг тогтоох шашныг дэлгэрүүлэх үйлсэд чиглүүлэх” зарлиг буулгасан. Хүрэн бэлчирийн чуулган нь Манжийн төрийн хяналт заавраар хийгдсэн, цаад зорилго нь 1640 онд Монгол-Ойрадын чуулганы шийдвэрийг хүчингүй болгох, Халхын ноёдын хямралыг Манжид ашигтайгаар намжаах алхам хийх, Халхыг Зүүнгар хаант улсын эерэг тавих зорилт бүхий байсан юм гэж Монгол Улсын албан ёсны түүхэнд үздэг. Хэдий тийм боловч, Монголын язгууртан ноёд, ялангуяа Өндөр гэгээн Занабазар Манжийн эрх баригчдын цаад санааг сайн мэдэж байсан болохоор өөрийн өршөөлт эцэг Түшээт хан Гомбодоржийн эерүү зөөлөн бодлогоор Манжийн түрэмгийллийг хязгаарлах гэсэн холын санааг гүйцэлдүүлэх чиг барьж байсан. Гэтэл Галдан бошигт нэг талаас Өндөр гэгээн Занабазарыг Далай лам, Банчин Богдтой эн зэрэгцээ өргөмжилсөнд хорсч, нөгөө талаас түүнийг Манжийн эрх баригчидтай ойртон сүлбэлдэж эхэллээ гэж хардаж, шууд дайсагнах бодлогод шилжсэн гэж үздэг.

-Өндөр гэгээнийг Манжийн эрх баригчидтай ойрхон байсан нь түүнийг урвагч хэмээн дуудахад нөлөөлсөн гэж үзэх нь бий?

-БНМАУ-ын нэгэн боть, гурван боть зохиолын II боть, “Монгол цэргийн түүхэн товчоон” зэрэгт Түшээт хан Чахундорж, Өндөр гэгээн Занабазар нарын урвамтгай байр сууриас болж, Монгол тусгаар тогтнол алдагдсан хэмээн голлон буруутгаж бичиж ирсэн. Тухайн үеийн түүхэн нөхцөл, оюунлагийн түвшин, гадаад, дотоод олон хүчин зүйлүүдийг сүлжилдүүлэн барилдуулж, харилцан шүтэлцээтэй авч үзэж байж үнэн зөв гаргалгаа хийх боломжтой болсон л доо. Тухайлбал, Засагт ханы ширээний төлөө тэмцэл бол Халхын дотоод асуудал байсан. Түшээт хан Чахундорж Эзэн богд Чингэс хааны буюу Халхын голомтыг сахиж байгаагийн хувьд зохицуулахыг оролцохоос өөр аргагүй байсан. Засагт ханы хан ширээний төлөө тэмцэлд Галдан бошигт оролцсон нь нэгэнт Ойрад тусгаарлаж, Зүүн гарын хаант улс болон хүчирхэгжсэн болохоор нэг улс нөгөө улсынхаа дотоод хэрэгт хөндлөнгөөс хутгалдан оролцсонтой адил хэрэг болсон. Галдан бошигт худ ураг болсныхоо хувьд Засагт ханд чин сэтгэлээсээ туслах санаа агуулсан бол Түшээт ханы цэргийг нутгаас нь шахан гаргаад, өөрийн талын хүнээ хан ширээнд залж, хэрэг зоригоо гүйцээгээд Түшээт ханы нутгийн гүн рүү өнгөлзөхгүйгээр цэргээ татан авах боломжтой байсан. Галдан бошигтын бодлого эхнээсээ явцгүй байсныг түүний цэргийн жанжин Данжилийн хэлсэн үг нотолдог. Галдан бошигт хаан Халхыг нэгтгээд монголчуудыг нэгэн хааны туган доор тусгаар байдлаа хамгаалах зорилготой байсан гэсэн дүгнэлтийг өнгөцхөн харвал зөв мэт боловч, Монголын алтан ургийн ноёд, язгууртнууд бусдыг хаан төрийн хэрэгт хошуу дүрэхийг хэзээ ч хүлээн зөвшөөрч байгаагүй түүхэн сургамжийг харгалзан үзэхгүй байх аргагүй юм.

Халх, Ойрадын дайнд Түшээт хан Чахундорж ялагдал хүлээж, төрөлх нутгийнхаа хил хязгаараас халин гарахаас аргагүйд хүрсэн. Түшээт хан Хөл хэмээх газар түр байзнаад, тэндээсээ говийг өнгөрч, Сүнидийн хилд суугаа Өндөр гэгээний хойноос хүрч очсон билээ. 1688 оны намар Галдан бошигтод хөөгдөн шахамдсан, нөгөө талаар Энх-Амгалан хааны зүгээс хяхан хавчсан хүнд бэрх нөхцөлд Сүнид аймгийн нутгийн хойд зах Ар элстэй гэдэг газар Түшээт хан, Сэцэн хан, Жибзундамба тэргүүтэй Халхын хаад хутагт, ноёдын чуулган болсон. Энэ нь 1640 оны Эл Тарвагатай, 1686 оны Хүрэн Бэлчирийн чуулганы дараах гурав дахь удаагийн чуулган байсан гэдэг.

Ер нь Оросыг түших нь тухайн түүхэн нөхцөл, улс төрийн эгзэг, газар зүйн байрлалын хувьд аль ч талаар боломжгүй болсон байдаг. Учир юу гэвэл Түшээт хан Чахундорж, Өндөр гэгээн Занабазар нарыг Манжийн аманд шахаж оруулсан Галдан бошигт их Орос улстай хэдийнээ тусламж авах хэмжээнд сайн харилцаатай болсон, түүнчлэн газар нутгийн асуудлаас болж, Түшээт хан Оросын талтай хэд хэдэн удаа мөргөлдөн дайсагналцсан явдал. Эцэст нь анхдугаар Богд гэгээний зөвлөмжөөр Манжид дагаар орох шийд гаргасан нь Орост дургүйдээ биш түүхэн нөхцөл байдал, ирээдүйг зөв ухаарсных байсан.

-Урвах, дагаар орох хоёр өөр ойлголт биз?

-Сэтгэл буруулан шууд урвах, шашин, үндэс нэгтэй өрсөлдөгчдөө шахагдан харийн нутагт орж амь хорогдон, эвшээсэн нум, чичилсэн сэлэмний дор дагаар орох хоёр ойлголт хоорондоо эрс тэс өөр болох нь хэнд ч тодорхой л доо. Халхчуудын хувьд шашин төрийн хамгаалалт эрж дагаар орсон хэрэг байсан.

-Өндөр Гэгээн Занабазарын тухай, түүний намтрыг тэмдэглэн үлдээсэн нь тун чиг ховор. Тэрээр чухам ямархуу хүн байсан бол оо, ааш зангийн хувьд?

-Их ламтныг нүдээрээ харж, биеэр уулзсан франц гэлэн Жан Жербиллон энэ талаар тэмдэглэн үлдээсэн байдаг. “Монголчууд нэлээд туранхай юм. Харин Өндөр гэгээн махлаг, тарган амгалан нигууртай хүн байна. Энэ хүний үг монголын төрд их үнэтэй байна” гэдгийг тэмдэглэсэн. Өндөр гэгээн маш даруухан хүн байсан. Шавь нар нь намтрыг нь бичих гэж янз бүрээр оролдсон байдаг л даа. Зая Бандид намтрыг нь яриулах гээд хэд хэдэн удаа оролдоход бултаад ерөөсөө яриагүй гэдэг. “Манжийн хааны дэргэд боов идэж, ууснаа ярихгүй юм бол өөр ярих юм байхгүй” гээд өөрийнхөө тухай хэлдэггүй байсан юм билээ. Маш их даруухан, ухаалаг хүн байсан учир өөрийнхөө намтрыг ярьдаггүй байсан гэж түүхэнд тэмдэглэсэн байдаг.

-Гэгээнтэн Манжийн Энх-Амгалан хааны итгэлийг ихэд хүлээсэн зөвлөгч нь байсан гэж түүхэнд дурдагддаг?

-Энх-Амгалан хаан Өндөр Гэгээний эрдэм номд бишрээд олон удаа ухааныг нь сорьж үзээд өөрийнхөө номын багш төдийгүй улс төрийн зөвлөх болгосон. Иймэрхүү нөхцөлд халх руу явуулах бодлогыг эерэгээр зөөллөж байсан хүн бол Өндөр гэгээн Занабазар. Түүнийг Энх-Амгалан хаантай ойр байсны хүчинд Монголыг хараат түшмэг байдалтай үзэж, өөрийн нь хуулиар захирах, их Чингэс хааны алтан ургийг хүндэтгэж, улс төрийн хүрээлэлд Монгол ноёдыг Манж нарын дараагаар оруулах, монгол хэлийг төрийн албан ёсны хэлний нэгэнд үзэж, худам монгол бичгийг бинт дусал нэмэн манж бичиг болгон авч хэрэглэх, Монголын хил хязгаарт хятад хүн үл суурьшуулах, монгол эхнэр авахыг хориглох зэрэг эерүү бодлого явуулж байсан нь Анхдугаар Богд Өндөр гэгээн Занабазарын нөлөө, шууд оролцоотой холбоотой байсан юм. Ийнхүү Анхдугаар Богд гэгээн бол монгол түмний эе эвийг ном, билгүүний увидсаар номхруулахын төлөө ухаанаа чивчрүүлж, насыг зарсан улс төрийн гарамгай зүтгэлтэн, хүнлэг, нигүүлсэнгүй эх оронч үзэл, үйлдлэгээрээ нийгмийн амар амгалан байдлыг төвшитгөхийн тул чин зүтгэл, сэтгэл зүрхээ харамгүй зориулсан аугаа их, хүмүүнлэг нигүүлсэнгүй хүн байсныг баримт сэлт нотолж байгаа юм.

-Занабазар гэгээнтний урлагт оруулсан хувь нэмэр хэмжээлшгүй. Түүний бүтээлүүдийг дэлхийн сонгодгуудын тоонд оруулдаг?

-Урлаг, соёлд гарамгай үүрэг гүйцэтгэсэн хүн шүү дээ. Нэг хүний бие, сэтгэл, ухаанд ийм их авьяас цогцолно гэдэг ховор үзэгдэл. Зөвхөн Монголд төдийгүй дэлхий дахинд энэ нь маш ховор үзэгдэл юм. Тодорхой, тодорхой асуудлаар хүмүүс нээлт хийдэг. Гэтэл Занабазар ер бусын авьяас билэгтэй хүн байсан. Сүм хийдүүдийг барьж байгуулахдаа гэр маягийн уран барилгыг үндэслэсэн. Өөрөө инженерийн тооцооллыг нь хийдэг байсан. Мөн Монголд монгол уран зургийн дэг сургууль, түүн дотроо зураасан зургийн дэг сургуулийг үндэслэсэн. Энэ хүн их сэтгэгч. Монголчуудын эв нэгдлийг бэлгэдсэн Жанлавцогзол номыг бичсэн. Мөн буддын шашны гүн ухааны “Маанийг бүтээх арга” хэмээх бүтээл бичсэн. Монголчуудын үндэсний эв нэгдлийг хангах чиглэлээр сонирхолтой санаанууд дэвшүүлсэн. Бас нэг том зүйл нь соёмбо үсэг бий болгосон. Бусдаас зээлдсэн гэж зарим нь хэлдэг ч монгол хөрсөнд буулгаж сэтгэсэн хүн. Буддын шашны ёс заншил, уншлага, жаяг дэгийг Монгол хөрсөнд буулгаж, монголжуулан сэтгэсэн.

-Түүнд Гэгээн гэх цолыг хэзээ олгосон байдаг юм бэ?

-Монголын Бурханы шашны тэргүүнээр 1639 онд таван настайд нь залсан. Сэцэн ханыг Гэгээн Сэцэн хан гэдэг байсан. Сэцэн хан Гэгээн цолоо Өндөр Гэгээн Занабазарт өргөсөн. Ингээд Өндөр Гэгээн гэж алдаршсан. Монголын Бурханы шашны тэргүүн байсан ийм хүн л дээ. Энэ хүний нэг онцлог нь шашин урлагийн зүтгэлтэн төдийгүй улс төр, нийгмийн зүтгэлтэн байсан гэдгийг дээр ярьсан шүү дээ.

Д.САРУУЛ

Сэтгэгдэл 56ЭнгийнХэвтээБосооСэтгэгдэл бичих-Aa+
2 сар 24. 0:55
ЗочинMGL

mongold mongol xemeegden amdaran baigaa axan duus min bi .bienee busar ugeer doromjiloxgui baimaar baina. 16-20 zuund yg ymar shalguur, sorilt bolj ungursuniig bid medexgui , munxag minii bodloor bol tuxain ued tuux bichij uldeesen xumuus uursdiin uzemj xarax baidal, yund zoriulanl bichj uldeeb gedgeeree l baix er n bol odoo ene MONGOL xemeegden orshin togtonj baigaa n chuxal, UNEN biz dee. Bi xalx geed ALtain nuruunaas naashiig n mongol gex geed baigaa um uu? esvel bi baga ystan geed Zuun gariin uls ruugaa yvax geed baigaach um shig umarch utgagui margax ym. ene margaan metgeen chin bidend , bidnii xoich ued muugaar nuluulux bii??????????

1 сар 31. 20:43
Зочинхамагмонгол.

Монголын боол зарц байсан дорвод баядуудыг Овормонголд байгаа Халхуудаараа сольж авах хэрэгтэй! Хужаа санаатай ойрадууд, Хятадтай зодуулаад явж байхад яг таарна.!!!

4 сар 3. 14:14
Зочин

Haiiiiya yaa, shaihaaaan baiiiinaa naiiiizzzaaa! Yag uneeen shoooo. Hoooo tednuusiiiiig, hayiiia ya! Diiiiildehgui bol bi danjiiiaaad naiiiizaaaa daguuuulaad iravaaa! Daraaaa ni avgaiiigaaaa ogovaaa, altnuuudaa bas ogovaaaa, daraaaa ni dundad ulsad ochij iljig hariulavaaaaa, naizaaa! Iheee saiiiihaaan shoooo!

2 сар 22. 20:59
Зочин

Teeneg gichi bn da jinhen tsus bulingartsan pizda bn da chi

2 сар 22. 12:10
Халх хүн

Яг үнэн сайхан хэллээ. Орчин үеийн дөрвөд баядуудад монгол төр тоглуулаад дууслаа. Монгол төр энэ үндэстэн угсаатны бодлогоо жоохон барьж явмаар байнаа.

4 сар 3. 16:01
Зочин

Zanabazariinhaa hoinoos hujaa ruugaa marsh!

2 сар 22. 23:13
Баяд хүн

Хуцаараа новшоо.Чам шиг адгийн шаарууд эх орноо худалдаад одоо бүр Монголын төлөө эцсийн хүртэл тэмцсэн баатарлаг ард түмнийг бага ястанаар нь доромжилж бна.Монголоо худалдсан Түшээт ханыхан тэдний удам өмхий халх чи хэзээ ч өөдлөхгүй новшоо.

2 сар 24. 10:10
Зочин

Яс юман дээр бол Занабазар тэргүүтэй халхын ноёд Манжид урваж, Гандан бошгот хаан тэргүүтэй ойрдууд (дөрвөд, баяд, хотон зэрэг бусад бага ястнууд) Монголын төлөө тэмцэж амиа өгсөн шүү.

2016, 12 сар 24. 9:07
Зочин

ҮХЭЭРИЙН ХАР ХУЖААА МОНГОЛООС ТОНИЛМОЙ. ДӨРВӨД БАЯД ОЙРД ГЭЖ МОНГОЛЫН НУУЦ ТОВЧООН ДЭЭР БАЙДАГ АТАЛ ХАЛХ ГЭЖ ГАНЦ Ч ҮГ БАЙХГҮЙ ӨМХИЙ УРВАГЧИЙН ЗУЛБАДСАА. ЯЗГУУРЫН МОНГОЛЧУУДЫГ ХАРААХ ЭРХ ЗАХЫН ХУЖААД БАЙХГҮЙ.

3 сар 3. 13:35
Зочин

ЭНЭ ОЙРАД ГЭЖ ХУЦААД БГАА ЛАЛРУУД БОЛ,МАНЖТАЙ ХАВСАРЧ ЗҮҮН ГАРЫГ ХЯДСАН УРВАГЧЫН УРВАГЧ АДГИЙН ШАРНУУДЫН ҮР ТӨЛ ЮМ. ЯМАР САЙНДАА ӨСТ ХАЛХЫН НУТАГТ,ХАЛХУУДЫГ МУУ ХЭЛЭЭД СУУЖ БАЙХАВ.ӨӨР ГАЗАР БОЛ ХАЗГАЙ ХЭЛИЙН ТАС ОГТЛОХ БАЙХ ДАА.

4 сар 3. 17:42
Зочин

Minii bodloor halhuudiin hel shal hazgai bolson, hujaatai oirhon bolohooroo ovor turiidee orsoor bgaad ertnii ayalgat mongol helee saarmagjuulaad gadnaas sonsohod heden shirheg huuchin mongol ug dotor ni shidchihsen hujaa aylaga shte.

2 сар 22. 10:14
Зочин

зөв зөв

1 сар 26. 21:00
Зочин

Зүүнгарын сүүлчийн хан Даваачийг дарж, ард түмнийг нь хядахаар хөдөлсөн Манжийн хааны жанжид

Зүүн фронтоор(цэргийн тоо 20 мян):
Ерөнхий захирагч Банди жанжин (Хорчны)
Цэнгүнжав жанжин (Халхын)
Дэд жанжин Амарсанаа(хойдийн)
Эфү Цэвдэнбалжир(Өөлдийн)
Жүн ван Нэмэх(Дөрвөдийн)
Жүн ван Банзор(Хошуудийн)
Зөвлөлийн сайд Арантай жанжин(Манжийн)

Баруун фронтоор(цэргийн тоо 16 мян):
Ерөнхий захирагч Юн-Чин жанжин(Манжийн)
Дэд жанжин Саарал(Дөрвөдийн)
Чин ван Цэрэн(Дөрвөдийн)
Жүн ван Цэрэн уваш(Дөрвөдийн)
Бэйл Цэрэнмөнх(Дөрвөдийн)
Эрхэм сайд Яльфунга(Манжийн)
Зөвлөлийн сайд Уяхан(Манжийн)

1 сар 26. 20:35
Зочин

МУУ БООЛ МИНЬ ЧИНИЙ НОХОЙН АМЫГ ТӨВДИЙН ТЭЖЭЭВЭР МУЛГУУ ГАЛДАНГААС АНХДУГААР БОГД АВЧ ҮЛДСЭНИЙГ МЭДЭХ ҮҮ?ХАЛХЫН ХАВТГАЙД БООЖ ҮХЭЖ ГАЙ БОЛОВ

2016, 12 сар 16. 16:47
Зочин

Урваач,шарваач цол социализмын үеийн энхрий хайрт намынх үзэл санаагаар зэвсэглэсэн хорт найруулга.Юун өндөр гэгээн ээ хэлэх нь битгий ИХ хаанаа,ИХ түүхэн мэдэж чадаагүй,мушгин гуйвуулсан,түүхийг түүхийрүүлсэн төдийгүй намын түүх нь зохиомол юм чинь хууртагдаж хүмүүс их байсан.

2016, 12 сар 15. 19:16
1 л биш

Энэ сэтгэгдэл бичсэн хүмүүсийн ихэнх нь Өнөр гэгээний дэргэд нь сууж цай хоолыг нь зөөж байсан мэт л ярьж бичих юм даа. Түүхийг буруу зөвөөр нь шүүх гэж оролдох нь өрөвдөлтэй юм.

2016, 12 сар 15. 18:33
Зочин

Монгол түмний /Монгол улсын биш шүү/ 15-17 зууны түүхийг олон янзаар зохиож гуйвуулж тэр үеийн удирдагч нарыг урвагч энэ тэрээ гэж хэлдэг хүмүүс аль социализмын үеээс эхэлсэн бөгөөд тэр үед түүх битгий хэл Чингис хаан гэж хэлэхийг хориголдог байлаа. Одоо бид харьцангуй түүхээ үнэнээр бичдэг ярьдаг судалдаг болж байгаа нь маш том дэвшил. Гэхдээ одоо ч монголчуудыг дотор нь хуваахын тулд нэгийг нь нэгэнд нь худлаа муулах ямар ч хамаагүй үгээр доромжлох арга байсаар байна. Уулын мод урттай богинотой гэдэг тул ухаант хэсэг нь юу ч хамаагүй хашигчиж байгаа хүмүүсийн бүдүүлэг үг хэллэгийг тоохгүй жингийн цуваа шиг явж л байгаасай. Монголын түүх улам тод болог.

2016, 12 сар 15. 9:48
ЗочинЗочин

Би л төр барихгүй бол өөр хэнийгч хаан болгохгүй.түүний оронд харь манжийн хөлд сөгдөж Монгол улсыг дарлуулсанч яахав гээд өөрөө манжруу зугтаж манж нараар төрөө бариулж өөрөө насны бөгсөнд Бээжингийн Шар сүмд гэрийн хорионд байсаар эцэст нь мМанж нар түүнийг даган очсон сойвон лам Шараваар бийрнийх нь хулсан ишээр элэгрүү нь шаалгаж элэг дүлий эрхтэн тул мааш ихээр тарчилж өмдөндөө шээж бааж орилж хашгирсаар байгаад 89 насандаа үхсэн дээ. түүний хүүрийг эхлээд авчирч бараг , жил тахин шүтэж байснаа яасанч юм гэнэтхэнл Амарбаясгалант хийдэд аваачаад нууцалж цоожилж орхисон юмдаг.

2016, 12 сар 16. 3:26
Mgl zaluu

Хажууд нь цуг байсан юм шиг ёстой шааж өгч байна даа, ха ха

2016, 12 сар 16. 0:58
ТЭНГЭР ТЭТГЭГЧ

ОЙРАД НЭРТЭЙ ХАСАГ ХИРГИСИЙН ШЭЭСНҮҮД.АЛТАН УРГИЙН ТӨРИЙГ ХЭЗЭЭЧ БАРЬДАГГҮЙ ЮМ.ТЭГЭХ АВААС ТЭНГЭР ТА НАРЫГ ЦЭЭРЛҮҮЛНЭ. ТӨВДИЙН БООЛ ГАЛДАН,ОРОСЫН БООЛ ЦЭДЭНПИЛ ЯАЖ НОХОЙН ҮХЛЭЭР ҮХСЭНИЙГ САНАЖ ЯВ.

2 сар 22. 23:16
Баяд хүн

Муу өмхий хужаа минь.Монголын төрийг одоо ч ойрад хүн барьж бна за.

2 сар 22. 12:14
Халх хүн

Орчин үед харин тэр хасаг хиргисүүд чинь бариад самраад байгаам бишүү. Гэхдээ тэнгэр ниргэх байлгүй дээ.

2016, 12 сар 24. 9:13
Зочин

Тэнгэр тэтгэгч гэдэг манж хятадын үг бишүү. Өмхий хужаа үхэж далд ор

2016, 12 сар 15. 1:35
Монгол хүн.

Урвагч Халхуудын суурин дээр Монгол Улс оршин тогтнож байна шүүдээ.Хүн амын 85% ийг бүрдүүлж байгаа учраас өөр юм ярих нь илүүц.Халхын Өндөр гэгээний зөв байсан ч зөв.буруу байсан ч зөв.Яагаад гэвэл тэр хүн Алтан Ургийн хүн байсан.Алтан Урагт өс өвөрлөсөн бүхэн сөнөх тавилантай.Одоо ч тийм байгаа.

4 сар 3. 16:02
Зочин

Altan urgiin bietei altan hujaagiin tolgoitoi

1 сар 5. 19:20
ХАЛХ МОНГОЛ

Өндөр Гэгээн Манжид дагаар ороогүй бол Буриадуудын хувь тавиланг өнөөдөр бид эдлээд эх оронч ойрадууд, урвагч халхууд гэж биесээ хэмлэхгүй амар сайхандаа жаргах байсан.

2016, 12 сар 17. 3:25
Монгол мандтугай

Хаха хэддүгээр зууны сэтхэхүй вэ?

2016, 12 сар 14. 19:40
Зочин

1688 онд Ар Элстэйд болсон Халхын ноёдын чуулган дээр цаашид хэрхэх талаар санал хуваагдахад гол шийдвэрийг гаргах эрхийг Өндөр Гэгээн Занабазарт өгчээ . Ингээд Занабазар " Өмнө зүгийн хар хятад хэмээх улсын хааны төр төвшин амгалан сайны дээр бас түүнд Бурханы шашин дэлгэрсэн , Ялангуяа манж хааны эд агуурс нь эд эрдэнэс, хив хадаг , торго тэргүүтнээс бүрдсэн их буянтай хаан мөний тул тэр зүгт явбаас хамаг амьтан жаргамуй " хэмээн өгүүлсэнээс үүдэн тэр чуулганаас Халх нь манжид дагаар орох шийдвэр гаргасан байна.

2016, 12 сар 15. 1:37
Түүхч

ОЙРДУУД нь Халхыг эзлэх цорын ганц боломж гарлаа хэмээн түүхийн маш ЭМЗЭГ үед Халхуудыг 1688 оны зун ОРОСУУДТАЙ Байгал нуурт дайтаж байх хойгуур нь гэнэт их цэргийн хүчээр довтолсон байдаг нь ТҮҮХЭН БАРИМТ юм. Галданбошот Халх руу ар хударгаар нь довтлохдоо өөрийн эзэн МАНЖ хааны зөвшөөрлийг авсан байдаг. 300 тэмээ ачаа бэлгэнд Манжийн хаанд бэлгэлэн Монгол руу довтлох, Хаан болох зөвшөөрлийг Хүссэн байдаг. Галдан бошот мөн Далай ламаас адис хүртэн Далайн Ламаас илүү нэр хүндийг олж байсан Өндөр Гэгээнийг устгана хэмээн ам өгсөн. Мөн Оросуудтай ХУЙВАЛДАН тэднээс Халх хэмээх дайсныг чинь дарж өгнө хэмээн 3000 ширхэг Цахиур буу тусламжинд авсан байдаг. Халхын эргэн тойрондох бүх улсыг Монголчуудын эсэрэг болгож аваад Монголчуудын араас гэнэт дайрсан ойрдууд үнэн ТЭНЭГ БООЛ гаралтай нь тодорхой байдаг. ойрдууд хэмээх богино заяатай, ахархан бодолтой БООЛУУДЫГ Манжууд, Түвдүүд, Оросууд ашиглаж БӨГСӨӨӨ АРЧААД хаясан нь ТҮҮХИЙН БОДИТ Баримт. Тэднийг хэн ч Монголчууд шиг үзэж дэмжээгүй. зүгээр л ашиглаад л бөгсөө арчиж хаяад л УСТГАСАН гашуун түүх шүү дээ.

7 сар 11. 18:08
Зочин

Za naad hudlaa unen yumaa boli. Hun shig amidrahaa l hichee!

2 сар 22. 23:18
Баяд хүн

Чиний удмыг сайн хөөвөл яах аргагүй урвагч боол байгаадаа.

1 сар 5. 19:25
ХАЛХ МОНГОЛ

Үнэн үнэн. Цэдэнбалын үед монголын түүхийг оросуудын заавраар өөрчилсөн нь ч үнэн. Их эзэн Чингис хааны алтан ургийг самарсан, самрах шахсан хүмүүс ч ойрадууд. Цэдэнбалын үед Ойрадууд эх орончид болон хувирч халхууд урвагч болсон түүх ч үнэн. Үнэн хэзээд ялдаг юм. Түүх түүхээрээ үлдэнэ.

4 сар 3. 17:29
Зочин

Tsedenbal tuuhiig chini oorchilson yum bol chi ardiin huvisgal yalahad yagaad hujaagiin bogson door amband tolgoigoo bariulchihsan suuj bsan yum be? Hen chamaig avaachaad hyatdiin bool bolgochihson yum bol neg udaa ch boltugai naad sonoson tolgoidoo bodoj uzsen uu?

2016, 12 сар 17. 3:30
Монгол мандтугай

Хаха үнэндээ бол одоо та нарын хэлдэг тэр Халхууд чинь Галдан хааны зэрэгт орцон явж байлаа. Хуучин Засагт ханыханы тэргүүтэй. Одоо л Халх болцон тууж яваа болохоос яг нүүр нүүрээ харахгүй гүрийгээд байсангүй. Улам л дэврүүлээд л яриад байх юм. Тэнэг бааснууд

2016, 12 сар 15. 11:32
Зочин

Халхын Алтан хан Шолой бас л оросуудад захиа бичиж хамтран ойрадуудыг цохичихъя гэсэн л байдаг ш дээ. Хөршүүдтэйгээ нийлж бие биентэйгээ байлдаж байлддаг байсан нь ер нь нүүдэлчдийн зан байсан юм биш үү. Харин манжид дагаар орсон нь яах аргагүй урвалт.

1 сар 5. 19:30
ХАЛХ МОНГОЛ

Урваснаараа харин их оросын гэр бүлд багтахаас, буриадуудын хувь тавиланг давтахаас зайлхийсэн сайн явда болсон юм биш үү... Үүний хүчинд тусгаар тогтносон монгол улс бий болсон. Өндөр гэгээний зохиосон соёмбо үсгийн нэг болох төрийн алтан соёмбот далбааны доор ойрадууд та нар бөхийж мөргөж яваа биз дээ. ҮҮНИЙГ ХУВЬ ТАВИЛАН ГЭДЭГ ЮМ.

1 сар 27. 18:53
Зочин

Soyombiig bichsen hun ni hend morgoj bohiiloo?

2016, 12 сар 14. 19:18
Зочин

Urvagch lamiig yaj hamgaalaad urvagch heveeree uldene

2016, 12 сар 15. 21:58
Зочин

МУУ ГӨЛӨГ ЧАМАЙГ ХАЛХЫН ХИЛ ДАВУУЛААД ШИДНЭ ШҮҮ.ЧИ ТЭР ШИНЖААНДАА ОЧИЖ ГӨЛӨГ ШИГ ХУЦААРАЙ

4 сар 3. 17:31
Зочин

Zanaagiinhaa araas oroh geed l zagatnaad bna daa chi!

2016, 12 сар 15. 16:00
Зочин

Huts oilgoj unshaaj malaa

2016, 12 сар 14. 18:55
Зочин

Эзэн Чингисийн угсааны агуу энэ хүний ачаар монголын голомт үлдэж орос хятадын дунд үлдэж 400 жилийн туршид чадсан юм даа. Тэр үед ямар өөр зам барьсан бол хаад ноён болох гэсэн амбицтай ноёдоосоо болж Зүүн гар шиг мөхөж алга болох байсныг сэргийлсэн юм. Ийм их хүнээ муу хэлдэг нь бидний заяанд ч муугаар тусч байна. Биднийгээ аварч үдээсэн их хүнийг маань харийнхан орос хятад, Зүүн гарынхан ад үзэх нь аргагүй. Жинхэн урвагч нар болох Дүрвэдүүд Зүүн гарынхнаа манжтай нийлж хядчихаад бурууг нь халх, Өндөр гэгэннийг гэж гүтгэн түүх зохиосныг эрүүл сэтгэгч ойлгоно биз ээ. Манжийн хаанд эрхэлсэн дүрвэдүүд Халхын нутагт дуртай газраа сонгон олон удаа нүүж байж Увсын хотгорт ирж суурьшсан Тэд ичихдээ энэ хүний нэрийг л муулж байдаг. Дүрвэдүүд хамгийн их муу хэлдэг өөрсдөө Зүүн гарын урвагчид байгаа юм шүү дээ.

2016, 12 сар 15. 0:04
Зочин

ҮХЭЭРИЙН ХАР ХУЖААА МОНГОЛООС ТОНИЛМОЙ. ДӨРВӨД БАЯД ОЙРД ГЭЖ МОНГОЛЫН НУУЦ ТОВЧООН ДЭЭР БАЙДАГ АТАЛ ХАЛХ ГЭЖ ГАНЦ Ч ҮГ БАЙХГҮЙ ӨМХИЙ УРВАГЧИЙН ЗУЛБАДСАА. ЯЗГУУРЫН МОНГОЛЧУУДЫГ ХАРААХ ЭРХ ЗАХЫН ХУЖААД БАЙХГҮЙ.

1 сар 26. 21:01
Зочин

Зүүнгарын сүүлчийн хан Даваачийг дарж, ард түмнийг нь хядахаар хөдөлсөн Манжийн хааны жанжид

Зүүн фронтоор(цэргийн тоо 20 мян):
Ерөнхий захирагч Банди жанжин (Хорчны)
Цэнгүнжав жанжин (Халхын)
Дэд жанжин Амарсанаа(хойдийн)
Эфү Цэвдэнбалжир(Өөлдийн)
Жүн ван Нэмэх(Дөрвөдийн)
Жүн ван Банзор(Хошуудийн)
Зөвлөлийн сайд Арантай жанжин(Манжийн)

Баруун фронтоор(цэргийн тоо 16 мян):
Ерөнхий захирагч Юн-Чин жанжин(Манжийн)
Дэд жанжин Саарал(Дөрвөдийн)
Чин ван Цэрэн(Дөрвөдийн)
Жүн ван Цэрэн уваш(Дөрвөдийн)
Бэйл Цэрэнмөнх(Дөрвөдийн)
Эрхэм сайд Яльфунга(Манжийн)
Зөвлөлийн сайд Уяхан(Манжийн)

2016, 12 сар 15. 22:02
Зочин

ХАР МАЖИД АХ ДҮҮГИЙНХЭЭ ТОЛГОЙГ ТАСДАН ӨГЧ ,ХАЛХЫН НУТАГТ ДҮРВЭЖ УРВАЖ ИРСЭН НОХОЙНУУДЫГ ХАЛХЫН ХАВТГАЙГААС НОХОЙ ШИГ ХӨӨЖ ГАРГАНА ШҮҮ.

2016, 12 сар 15. 1:29
Түүхч

Дүрвэдүүд бол ХАРЦ БООЛУУД, мөн Баяд хүн гэж ГЭРИЙН ЗАРЦ байсныг хэлсэн байгаа. Дүрвэд, Баядууд бол уг ЯЗГУУРЫН БООЛУУД гэдэг нь судар бичигт Даанч ТОД үлдсэн. Дүрвэдүүд бол ДҮРВЭЖ зугтсан БООЛУУД. Тэд бол Ойрдуудтай ОГТ ХАМААГҮЙ. Ойрдууд бол Монголчуудад ДАГААР орсон ХАМЖЛАГУУД. Харин сүүлд хүчирхэгжих үед ДҮРВЭДҮҮД нь Ойрдуудад дагаар орж БООЛ нь болсон. Уг гарвалын хувьд Дүрвэдүүд Ойрдуудтай ОГТ хамаагүй. Харин ТЭдний Хамжлага байсан. Одооо увс, мувсынхан шаал худал ТҮҮХ САНААНААСАА ургуулан зохиож түүнээсээ таашаал авах нь үнэн ИНЭЭДТЭЙ.

2016, 12 сар 16. 9:26
Зочин

Mini sanahiin durwun oirad gdg ner ni durwud gej helegddeg bolson bolowuu ikh medegch guia

2016, 12 сар 15. 1:25
ЭЗЭН

ҮХЭЭР бол Чи ӨӨРӨӨ!!! Орох оронгүй, оочих аягагүй, УДАМ СУДАРГҮЙ муу БООЛ чи юу вэ??? АЦААРААА Дөрвөд гэж ДҮРВЭД дүрвэж гарсан БООЛ гэж НУУЦ ТОВЧООНД байдаг юм. МУУ БООЛ УДАМТАЙ тэнгэрт ниргүүлсэн ДҮРВЭД ЭЭЭ!!! ЧИ БОЛ ХАРЦ БООЛ!!! Буян заяагүй ГУЙЛГАЧИН БООЛ!!!!

2016, 12 сар 16. 9:28
Зочин

Bichseniig ni harwal munhag hun bololtoi. Zam tawij ogsu

2016, 12 сар 14. 18:51
Зочин

Болдоо багшид маш их талархаж явдаг шүү. Энэ хүн түүхиыг маш нягт сайн судалдаг, агуу хөдөрмөрч хүн дээ. Судалгаагүй юм ярина гэж байхгүй ээ. Түүхээ ч мэдэхгүй, ердөө л хүн муулахын донд автаж дээ бид. Энэ багш жинхэнэ БАГШ, бас жудагтай ухаантай хүн байна лээ. Таньд зориулж хэлэх гэхээр сайхан үг ч багадаад байх юм. Таньд сайн сайхан, эрүүл энхийг чин сэтгэлээсээ хүсье.

2016, 12 сар 14. 17:46
Тунгаа

энэ хүн ч харин гайтай төөрөгдүүлэгч түйвээгч үү яагаад хэнд хэрэг боллоо гэж ингэж хамаг Монгол ыг манжид зөөллөж эрчүүдийн шалдалж шавь болгож олон мянган ламтай хийдүүд байгуулсаныг хэн ч үгүйсгэхгүй малаа гаргах эргүй эхнэр авах эр хүнгүй болгож монголыг дуусгасан хүнийг магтана вэ энэ хүн яг монголыг доройтуулсан хүч тамирын сулруулсан гавьяатай л хүн бидний бахархал болгоод зарлах хэрэг байна уу

2 сар 21. 21:51
Зочин

ЗОЛБИН НОХОЙ МИНЬ ЧИ ХЭНИЙ ХҮЧИНД АМЬ ЗУУЖ БНАА.

4 сар 3. 17:33
Зочин

Zanaa ta 2n huchind l ami zuugaagui

2016, 12 сар 15. 16:05
Зочин

tuhain uyd lam bolohguigeer surch medeh bolomj bsanuu gdgiiig sain tolgoidoo tungaana biz harin huvisgal garhad oroilon manlailj bsan humuus bugd lam bsan gdgiig sanaarai za yu chi ted nar baga ahuidaa lam bolj bichig useg surch baga ch bolovsorsonii hucheer ter huvisgal chini bolsiiishuuu

7 сар 11. 18:20
Зочин

Suhbaatar lam baigaagui!

2016, 12 сар 15. 1:37
Алтан ураг

Галдан бошот мөн Далай ламаас адис хүртэн Далайн Ламаас илүү нэр хүндийг олж байсан Өндөр Гэгээнийг устгана хэмээн ам өгсөн. Мөн Оросуудтай ХУЙВАЛДАН тэднээс Халх хэмээх дайсныг чинь дарж өгнө хэмээн 3000 ширхэг Цахиур буу тусламжинд авсан байдаг. Халхын эргэн тойрондох бүх улсыг Монголчуудын эсэрэг болгож аваад Монголчуудын араас гэнэт дайрсан ойрдууд үнэн ТЭНЭГ БООЛ гаралтай нь тодорхой байдаг. ойрдууд хэмээх богино заяатай, ахархан бодолтой БООЛУУДЫГ Манжууд, Түвдүүд, Оросууд ашиглаж БӨГСӨӨӨ АРЧААД хаясан нь ТҮҮХИЙН БОДИТ Баримт. Тэднийг хэн ч Монголчууд шиг үзэж дэмжээгүй. зүгээр л ашиглаад л бөгсөө арчиж хаяад л УСТГАСАН гашуун түүх шүү дээ.

Сэтгэгдэл бичих
Санамсаргүй нийтлэл [ Энд дарна уу ]