Ангилал

Сайтын талаар ярилцъя Уншигчдын санал бодол

1924-1992 он хүртэлх Монгол улсын нэр юм. Энэ үед Монгол улсын төр нийгмийн тогтолцоо нь социалист нийгмийг дамжиж хойд хөршийн бүрэн хараа хяналтад байлаа. Улмаар харийн түрэмгийлэгчдийн санаархлыг удаа дараа тас цохиж, тусгаар тогтнолоо хадгалж чадсан чухал цаг үе билээ.

Жимээс замд: Анхны эрдэмтдийн газарзүйн төсөөлөлУншсан1,344

Ийнхүү түүх, хэл судлалаар ажлаа эхэлж байсан өнөөгийн Шинжлэх Ухааны Академийг хэл, түүх төдийгүй байгаль, нийгмийн судалгааны том төв болоход хорь гучаад онд төрж өсч өндийсэн шинэ үеийнхэн чухал үүрэг гүйцэтгэсэн.

XX зууны нэрт соён гэгээрүүлэгчийн тухай ном нэг хүний амьдрал, замналын түүх бус Монгол үндэстний туулсан олон түүхийг нүдний өмнө хүүрнэн өгүүлэх юм. "XX зууны сэхээтэн: Сономын Лувсанвандан" номыг "С.Лувсанвандан сан"-гийн зөвшөөрөлтэйгөөр уншигчдадаа цувралаар хүргэж байна.


Хориод оны эхээр байгуулагдан, С.Жамъян гүнгийн удирдлагаар ажиллаж хуучин ном, ном зохиол цуглуулах ажлыг голчлон эрхэлж байсан Судар бичгийн хүрээлэнг улсын эрдэм шинжилгээний анхны байгууллага гэж социализмын түүхчид үздэг. Гэхдээ үүнээс монгол хүн эрдэм шинжилгээ судалгааны ажил хийж байгаагүй, эсвэл эрдэм судалгааны ажлыг төрөөс санхүүжүүлсэн удаагүй гэж үзэж болохгүй. Хэл зохиол, түүх, геометрийн олон арван алдарт бүтээлүүдийг Чойжи-Одсэр, Саган Цэцэн, Мянгат зэрэг суутнууд зохиож байсан.

 

Түүнчлэн анхны "академич" нарын шинжлэх ухааны үзэл баримтлал ч гайхалтай байжээ. Тухайлбал эрдэмтдийн зарим нь дэлхий ертөнцийн талаар нэн эртний төсөөлөлтэй хэвээрээ байсан гэдэг. Нэрт эрдэмтэн, толь зохиогч С.Шагж дэлхий бөөрөнхий гэдгийг яагаад ч зөвшөөрдөггүй /Ц.Дамдинсүрэн. Бүрэн зохиол. Боть 2./ "академич" байв. Энэ нь С.Шагж эрдэмгүй гэсэн үг биш, бас тэрээр "Бие даасан үзэл баримтлалтай" гэсэн үг биш билээ. 1915-1916 оны орчим "Шинэ толь" сэтгүүлийг гаргаж байсан Ж.Цэвээн дэлхийн байдал, агаар мандлын хэлбэр, аянга цахилгааны учрын талаар шинжлэх ухааны ойлголт өгсөн өгүүлэл нийтэлсэнд лам хувраг, сүсэгтэн олон ихэд гомдсон байна. Ингээд уншигч олныхоо сэтгэлийг засахын тулд профессор бээр Бурхан багшийн намтрыг хэвлэж байсан гэдэг.

Уг нэрнээсээ эхлээд л түүх, хэл зохиолын хүрээлэн маягтай байгуулагдсан Судар бичгийн хүрээлэн монголын түүхийн холбогдолтой ховор ном зохиолыг цуглуулахаас ажлаа эхэлжээ. 1922 онд Зөвлөлт улсын шинжлэх ухааны академийн эрдэмтэн нарийн бичгийн дарга С.Ф.Ольденбургт захиа бичиж "манай монгол улсад холбогдох чухал хэрэглэгдэх орос, монгол, түвд, хятад, энэтхэг хэлний эрдэм соёлын бичиг шашдир ба сонин гайхамшигтай бодис зэргийг дараа дараагаар хайрлан хүргүүлж, үүрд тусламж үзүүлэхийг" хүсч /БНМАУ-ын соёлын түүх.1981. боть 1. Тал 172/ байжээ.

Тэд 1924 оныг хүртэлхи ахархан хугацаанд 226 боть Данжуур, 108 боть Ганжуур, В.Инжиннашийн "Хөх судар", соливцон барих зурхайн бичиг зэргийг оролцуулан монгол хэлний ном судар, 600, гадаад хэлний ном дэвтэр 2100, төвд үсгийн ном 250, Хятад, япон, манж, зэрэг хэлний бичиг зохиол 1400 орчмыг цуглуулжээ.

Ийнхүү түүх, хэл судлалаар ажлаа эхэлж байсан өнөөгийн Шинжлэх Ухааны Академийг хэл, түүх төдийгүй байгаль, нийгмийн судалгааны том төв болоход хорь гучаад онд төрж өсч өндийсэн шинэ үеийнхэн чухал үүрэг гүйцэтгэсэн.

Маарамба хэмээх хуучин цагийн “эмч” нар

С.Лувсанвандан л гэхэд эхлээд хэл зохиолын хүрээлэнд урлаг судлалын тасаг сектор санаачлан үүсгээд түүнийгээ судалгаа шинжилгээ, зохион байгуулалт, бааз суурийн хувьд өргөжүүлсээр урлаг судлалын хүрээлэн болгож, Соёл урлагийн Их сургуулийн үндсийг тавьсан байдаг.

Монгол хэл дээр гарсан анхны сонинг "Дорнод хязгаарын амьдрал" гэж үздэг. Энэ сонинг арван есдүгээр зууны сүүлчээр монголыг орост нэгтгэх үзлийг тууштай баримтлагч Петр Бадмаев хэмээх буриад хүн гаргажээ. Үүний хойно Харбины төмөр замын орос ажилчдын захиргаа, Гирин мужийн захиргаа зэрэг газар монголчуудын оролцоотойгоор "Монголын сонин бичиг", "Нийслэл хүрээний сонин бичиг", "Монгол үгийн бодрол" зэрэг сонин сэтгүүл гаргаж байсан.

Дараа нь монголд хийх коммунист хувьсгалын үзэл суртлын талын ажлыг хангах зорилгоор Коминтерний алс Дорнодын газрын Монгол төвдийн хэлтсээс "Монголын үнэн" гэдэг сонинг нэг талаас сонин, нөгөө талаас ухуулах хуудас маягтай гаргажээ. Энэ мөчөөс хойш гарсан бүх сонинг 1990 оны ардчилсан хувьсгал хүртэл "намын үзэл суртлын дайчин зэвсэг" хэмээн нэрийдэх болсон билээ. Тийм ч учраас монгол оронд олон намын систем тогтох үед нам заавал сонинтой байх учиртай гэсэн ойлголт бүх хүнд байсан юм.

Монголд хувьсгал хийсэн гадаад, дотоодын коммунистууд үзэл суртлаа түгээхийн тулд 1925 онд МАХН-ын төв хорооны 3 дугаар бүгд хурал" ...хувьсгалт ёсонд зохилдсон дэвтрийг бэлтгэн хэвлэж тараах" зорилт тавьжээ. Мөн "Уриа", Нийслэлийн сонин бичиг", "Ардын эрх", "Үнэн", "Монгол ардын нам", "Эмэгтэйчүүдийн санал" зэрэг сонин сэтгүүлүүд гарч эхэлжээ. Европ болон дэлхийн сонгодог зохиолоос идэвхтэй орчуулах ажил эхлэв. 

Сэтгэгдэл 0ЭнгийнХэвтээБосооСэтгэгдэл бичих-Aa+
Санамсаргүй нийтлэл [ Энд дарна уу ]