Ангилал

Сайтын талаар ярилцъя Уншигчдын санал бодол

1924-1992 он хүртэлх Монгол улсын нэр юм. Энэ үед Монгол улсын төр нийгмийн тогтолцоо нь социалист нийгмийг дамжиж хойд хөршийн бүрэн хараа хяналтад байлаа. Улмаар харийн түрэмгийлэгчдийн санаархлыг удаа дараа тас цохиж, тусгаар тогтнолоо хадгалж чадсан чухал цаг үе билээ.

Молотов: Тэр алгын чинээхэн газраас танай улс юу гэж зуураад байгаа юм бэ?Уншсан11,256

Тэгж байтал нэг өдөр Молотов уурлалаа. Тэр, алгын чинээхэн газраас юу гэж зуураад байгаа юм бэ? Танай улс бүтнээрээ манайх байж болох тийм үе байсан юм шүү. Жишээлбэл гээд дэлгэрүүлээд баахан ярьсан.

Хуучны ном зохиол, сонин хэвлэл цуглуулдаг Т.Чүлтэм гуайн архивт хадгалагдсан  1950-иад оны үед Гадаад явдлын яамны сайдаар ажиллаж байсан С.Аварзэдийн яриаг уншигчдадаа хүргэж байна. Ярианы гол сэдэв ЗХУ-д алдсан Давст уулын тухай байлаа.

Хэлэлцээ хийхийг хэн санаачилсан юм бэ. Яагаад хэлэлцээ хийх болов?

 

-Хилийн асуудлын талаар яриа гардаг байсан. Увсын хойд талын тагна, тувачууд мал хөөх, хил давуулж алдсан малыг буцааж өгөхгүй байх, хадлан бэлчээрийг зүй бус ашиглаж байна гэж манай ардуудаас хэл ам гомдол гаргадаг байсан. Ер нь хилийн хэлэлцээ хийх асуудлыг би Цэдэнбалаас сонссон. Бодвол тэр санаа Зөвлөлтөөс гарсан болов уу гэж боддог юм. Хэлэлцээ хийх төлөөлөгчдийн дунд геологич Дүгэрсүрэн байсан. Би Цэдэнбалд хэлж байж түүнийг бүрэлдэхүүндээ авсан юм. Дүгэрсүрэн гуай ямар ч гэсэн тэр хавийг геологийн баялаг ихтэй газар гэдгийг мэдэж байсан. Түүнээс асуухад жигтэйхэн их баялагтай, ураны хүдрийн орд газартай, өөр үнэт металлууд ч бий гэсэн. Энэ нь стратегийн түүхий эд юм л даа. Стратегийн тийм их материал тэнд байдаг нь үнэн юм шиг байгаа юм. Яагаад гэвэл сүүлд Зөвлөлтийн төлөөлөгчид ирээд төлөвлөгөө өгсөн. Увсаас хойш Тэсийн голоос хойшхи бүх нутгийг өөртөө оруулаад зурчихсан тийм гар зургийг санал болгосон юм.

-Өөрөөр хэлбэл, зураг дээр зурсан тэр хэсгийг Зөвлөлтийн нутаг гэж байгаа хэрэг үү?

-Үгүй ээ. Ер нь авна л гэсэн үг шүү дээ.

-Авъя гэж хүссэн үү, өг гэж шаардсан уу. Эсвэл хүсэлт тавьсан юм уу?

 

-Газар нь ч маргаангүй манайх. Авна гэж шаардлага тавьсан. Яагаад гэвэл Оросууд бүх социалист лагерийг хамгаалж байна. Иймээс бид ашиглах хэрэгтэй. Монголчууд дангаараа чадахгүй. Ашиглах чадал байхгүй гэж үзсэн хэрэг. Тэгэхээр тэнд тийм стратегийн чухал түүхий эд байсан нь үнэн байх. Тэгээд сүүлд нь өөр нэг хүн сонирхсон юм. “Би, юу байдаг юм бэ” гэж асуусан. Вольфрам, уран бий гэсэн. Би ч Зөвлөлтийн талд “Миний мэдэхгүй асуудал байна. Нэгдүгээрт, хилийн асуудлыг манайд Ардын их хурлын тэргүүлэгчид, өөрөөр хэлбэл төрийн дээд байгууллага шийдвэрлэдэг. Нэг хэсэг хүмүүс гэрээнд гарын үсэг зураад өгчих ёсон байхгүй. Хоёрдугаарт, энэ хил түүхэн хил. Хилийг өөрчлөх шаардлага байхгүй” гэж хэлсэн. Манай төлөөлөгчдийн байр суурь түүн дээрээ хатуу зогсчихгүй юу. Нөгөөдүүл чинь өнөөх зургаараа Тэсийн голоос хойш Тагнын нурууг оруулаад цөмийг нь авчихаж байгаа юм шүү дээ. Өөрөөр хэлбэл, газрын зургийг зураад хийгээд ирсэн. Тэд урьдаас сайн бэлтгэсэн байгаа юм. Би ч ерөөсөө хөдлөөгүй. Молотов намайг шахаад байдаг. Ю.Цэдэнбал дарга байхдаа, түүнээс өөр мэддэг хүн алга гээд хөдлөхгүй л байгаад байлаа.

-Та түүнийг ашиглаад асуудлыг хойш тавиад байсан юм байна шүү дээ?

-Үндсэндээ тийм. Ер нь л мухардалд оруулсан. Мухардалд оруулахгүй гэхээр буулт өгнө гэсэн үг. Буулт хийнэ гэдэг чинь түүхэн хилээ өгнө гэсэн үг. Тийм учраас ямар ч гэсэн мухардалд оруулсан. Тэгээд л суугаад байлаа. Цэдэнбал ирээд шийднэ биз гээд. Ямар ч гэсэн өгчихөж болохгүй юм гээд л... Тэгж байтал нэг өдөр Молотов уурлалаа. “Что вы цепляетесь за этот клочок земли” Тэр, алгын чинээхэн газраас юу гэж зуураад байгаа юм бэ?/ /орч/. Танай страна /улс орон/ чинь бүтнээрээ манайх байж болох тийм үе байсан юм шүү. Жишээлбэл гээд дэлгэрүүлээд баахан ярьсан.

-Үүнийг Молотов хэлж байгаа юм уу?

 Ю.Цэдэнбал В.Молотов нар

-Молотов хэлж байгаа юм. Тэгж байснаа ямар баяраар ч билээ, шинэ жилээс наана гэрээг зурна гээд. Би ч хэлдгээ л хэлсэн. Молотов голдуу явган явдаг байсан. Нэг орой хурал тарсны дараа “Проводите меня пожалуйста” Гаргаж өгөхгүй юу /орч/ гэж байна. Бид хамтдаа жаахан явлаа. Тэгсэн нөгөөдөх чинь “Видали этих министерчиков иностранных дел” Гадаад явдлын яамны иймэрхүү сайд шуу юмсыг үзэхээрээ л нэг болсон доо, бид нар /орч/ гээд л их занангуй хэлж байна. Би ч мэдэж л байлаа. Намайг хэллээ дээ гэж. Тэгэж байснаа шинэ жилээр түргэн зуръя гэж байна. Би ч мэдэхгүй л гэлээ. Шинэ жил өнгөрлөө. Тэднийг жаахан ухралт хийж эвлэрэлд хүргэдэг юм болов уу гээд би хүлээгээд байдаг. Нэг өдөр хэлэлцээ шиг юм боллоо доо. Улстөрийн товчоонд танилцууллаа. Танилцуулж байсан чинь Цэдэнбал даргын нарийн бичиг, нэг цаас аваад ороод ирсэн. Москвагаас илгээсэн телеграмм /цахилгаан утас/ гэж байна. Ю.Цэдэнбал явуулсан юм байх даа гэж бодлоо. Тэгсэн биш юм аа. Хрущевын нэртэй “ЦКМНРП” /МАХНын Төв хороонд/ гэсэн цахилгаан утас байна. “Поведение Вашего министра иностранных дел вызывает удивление в Москве” Танай Гадаад явдлын яамны сайдын байдал Москвад хачирхал төрүүлж байна /орч/ гэсэн байх юм. Дамба гуай “Энэ юу гэж байгаа юм бэ?” гэж байна. Дамба гуай битүүхэндээ миний талд байгаад байсан л даа. Цааш нь ямар шугам барих вэ гэж асуулаа. Энэ л шугамаа барих уу гэлээ. Тэгэхээс яах вэ гэж байна. Ер нь улсын хилийг өөрчилнө гэдэг бол хэн нэг төлөөлөгчийн саналаар болох зүйл биш л дээ. Төрийн дээд байгууллага шийдэх ёстой гэлээ. Миний ганц тулгуурладаг юм тэр. Тэгтэл хэн энэ хэлэлцээрийг авч явах вэ гэж Улстөрийн товчоон дээр яриа гарсан юм билээ. Тэгж байгаад Цэндэд өгчихсөн.

-Цэнд өөрийн чинь оронд хэлэлцээ хийх болж. Цаашид хэлэлцээ яаж явагдсан бэ?

-Бүү мэд. Би тэгээд эмнэлэгт хэвтчихсэн. Гэтэл хилийн хэлэлцээ төгсөж, гарын үсэг зуржээ. Цэнд зургаа авахуулж байна гэнэ гэж дуулдсан. Уг нь хэлэлцээрийн үед хоёр хөгшин малчин Увсаас авчирсан юм. Нэг оройн хурал дээр тэр хоёрыг эксперт /шинжээч/ гэрч болгож үйл явдлыг уялдуулах гэж оролдсон. Тувачууд яаж түвэг болдгийг тэднээр яриулж байгаа ухаантай юм. Ерөөс мал төл байлгадаггүй алдаршсан хэсэг улс байдаг юм чинь гэлээ. Тэгээд ч нэмэр болоогүй.

-Ер нь төлөөлөгчдийн бүрэлдэхүүнд ямар хүмүүс орж байсныг санаж байна уу?

-Манай талаас цөөхөн орсон шүү дээ. ДЯЯ-ны орлогч сайд Батаа, Хязгаарын цэргийн удирдах газрын дарга ЦэдэнИш нар орсон. Батаа, Цэдэн-Иш нарыг Цэдэнбал томилсон. Геологич Дүгэрсүрэнг би саналаараа оруулсан. Багш “яавлаг” Шагдарсүрэн орчуулагчаар оролцсон юм.

-Хэлэлцээ дуусч асуудал ч намжсан юм байна. Өөрөө түүнээс хойш ГЯЯ-ны сайдаар хэр удсан билээ?

-Хэлэлцээрийн дараа л ГЯЯ-ны сайдаас буусан шүү дээ.

-Буулгахдаа ямар нэгэн шалтгаан хэлсэн үү?

-Ямар нэгэн шалтгаан байхгүй. Хэлсэн юм ч байхгүй. Тэгэхэд Унгарт элчин сайд явуулах хэрэгтэй болж, намайг томилсон. Тэр үед намын XIII Их хурал болж, миний бүх албан тушаал, сонгуульт ажлаас огцруулсан.

-Хилийн хэлэлцээртэй холбоотой юу?

-Битүүхэндээ тиймэрхүү утгатай юм уу даа. Намайг Унгарт явуулсан. Унгарын намын XIV Их хурал боллоо. Цэнд төлөөлөгчөөр очсон юм. Тэр Янош Кадараас /Унгарын удирдагч/ манай Элчин сайдын яамны ажиллагааны талаар тодорхойлолт гаргаж өгөхгүй юу гэсэн юм билээ. Тэгснээ сүүлдээ жаахан эргэсэн. Хожим намайг салах ёс гүйцэтгэхэд, нэгэнт ах дүү намын тал асуудал тавихад Улстөрийн товчоо ярилцаад ийм хариу өгсөн гэж бичиг үзүүлсэн. Тэр нь их том бичиг. Дандаа хэтрүүлсэн магтаал байсан.

-Матаас биш магтаал болжээ?

-Дан магтаал. Тэгсэн чинь намайг ороход архи уудаг, хөрөнгөтөн орны дипломатуудтай их юм ярьдаг. Югослав, Энэтхэг бас хаанахын билээ дээ. Австрийн дипломатуудаар дамжуулж барууны орнуудтай харилцаж байсан гэх маягтай үг гарлаа. Тэдэнтэй би муугүй харилцаатай байсан юм л даа.

-Унгарын намын Улстөрийн товчооны тодорхойлолтыг манай Төв хороонд ирүүлсэн үү. Удирдлага хүлээж авсан байх даа?

-Авсан байлгүй. Үүнийг Төв хороонд явуулчихсан гэж байсан.

-Одоо тэр чинь Төв хорооны архивт байх нь ээ?

-Тэгээд намайг ажил муу хийсэн гэж байна. Ах дүү намын Улстөрийн товчооноос намайг тэгж дүгнээгүй шүү дээ гэж би хэллээ. За тэгээд л таг болсон. Тэр /Унгараас ирсэн тодорхойлолт/ лав устсан болов уу.

-Энэ чинь 1950, 1960 он үед үү?

-1960 онд Содовын дургүйг би хүргэчихсэн юм. Ажил ердөө хийхгүй, төрөл садангаасаа урьж аваачаад, үйлчилж гүйгээд л. Бүр ажил нураагаад. Ажил хийхгүй бол асуудлыг өөрөөр тавина гэж Содовт би анхааруулсан. Гурав дахь анхааруулга нь тэр юм. Тэгээд л хэн нь хэнийгээ буцаах вэ гэдэгт хүрсэн. Одоо бол зөвхөн тэр Давст уулын тухай л яриа болсон юм шиг ойлгодог бололтой. Давст уул бол нэг хэсэг газар. Чухамдаа Увсын хойд тал тэр чигээрээ орсон юм. Тэсийн голоос хойшлоод Тагнын нуруу даваад маш өргөн газар. Түүн дээр бас Хөвсгөл аймгийн баруун хойт хэсэг, Шишигтийн гол гэж сайхан газар бий. Шишигтийн нуруу гэж сайхан нуруу бий. Бас их баялагтай. Тэр бүх газрыг ердөө анх гар зургандаа л Зөвлөлтийн тал оруулж зураад авчирсан. Бараг түүгээрээ л авсан болов уу.

-Ер нь нийт хэчнээн хэмжээний газар нутаг байв?

-Зурагтай бол хэлж цөхөх юу байх вэ дээ. Өргөөшөө 30 километр, уртаашаа Тэсийн голоос Хөвсгөл хүртэл 60-70 километр. 2000 орчим ам.дөрвөлжин километр газар. Баялаг ихтэй газар байсан шүү.

-Тэнд айлууд нутаглаж байсан уу?

-Нутаглалгүй яах вэ. Тэр айлууд бол санаж байгаа даа.

-Тухайн үеийн манай удирдлагууд тэр газар нутгийг өгөхгүй байж болоогүй юм байх даа?

-Яг үнэндээ өгөх дуртай хүн байгаагүй ээ. Ямар олиг байх вэ дээ, газар нутгаас нь тасдаад авна гэхээр хэний ч дургүй хүрнэ биз дээ. Нэг удаа Бал /Цэдэнбал/ дарга намайг дуудаад “Дээрээс шахаад байх юм. Ядуу буурай орны зовлон барагдах биш дээ, Аварзэд минь. Юутай ч асуудлыг нааштай шийдэхээр ярилцаж байгаа. Чи түр тогтож хүлээж бай” гэхэд миний нүднээс нулимс гарах гэж байсан шүү. Ингээд бодохоор тухайн үеийн төрийн удирдлагууд өгөх дургүй байсан юм билээ.

Т.Зөнбилэг

Сэтгэгдэл 38ЭнгийнХэвтээБосооСэтгэгдэл бичих-Aa+
4 сар 17. 12:35
ЗочинОЛОО

ТЭР ГАЗРАА АВБАЛ БАС Л НЭГ КАНАД АМЕРИК НЬ УХААД УНАНА БИЗ ДЭЭ

2016, 12 сар 8. 5:10
Зочин

Odoo ene asuudliig tavih tsaga ni bish um.Byy mart urgelj sanaj yav Mongolchuudaa.Neg um bodogdog um.N.Enhbayariin barj ochood 250 say $ mai tanai tulbur geed ugchihsund haramsah um. Busad sotialist uls uud bas tulburteil baisan orsuudad uuch tuluugui baina.

2016, 11 сар 27. 18:45
Батаа

Манай нутгийн зарим хүмүүсийн ах дүү нар нь Тувад байдаг юм. Хуучны ахмадууд хилийн шугамаар зааглагдаад орсод орчихсон юм гэж ярьдаг байсан.

2016, 11 сар 28. 17:23
Зочин

одоо ч оройтойгүй газар нутгаа наад протоколь нь байгаа бол буцааж авах эрх нь байгаа олон улсын шүүхэд хандах ёстой

2016, 11 сар 25. 10:26
Зочин

Amin toonto gej minii sanaachilsan mongoliin buriad zaluuchuudiin tsuglaan deerees garaltai Amin toonto gej turiin bus baiguullaga baiguulagdakhad ankhnii uusgen baiguulagch 9 gishuudiin neg yanjinlkhamiin ARiunaa gedeg Hun bi bainab

2016, 11 сар 24. 6:56
Зайгал харуул

Миний овог дээдсийн оволжоо бууц тувагын гун руу 20 гаран км дотор орчихсон байдаг юм. Авга ахын минь оволжооний жорлон нь хилийн цаана орчихсон шуу дээ энэ хил тогтоолтоор. Мон энэ уран гээд байгаа нь уран биш гелли болон вольфромит юм байна лээ. Оросууд хилийн цаана авсан нэг геллийн ордоо маш хурдан ашиглаж дууссан богоод эдгээр нь Завхан аймгийн Баянтэс сумын нутаг Хос, Зайгалийн голуудын эхээр байдаг богоод одоо оросын нутагт орсон. Мон ч сайхан байгаль, баялагтай нутаг даа.

2016, 11 сар 30. 11:08
Зочин

60-70-аад онд яамдын залуусыг аймгуудад төлөөлөгчөөр их явуулдаг байсан үед 1974-75 оны үед Увс аймгийн Давст, Түргэн, Хяргас сумдаар явсан. Яг тэр үед ЗХУ, монголын хилийн дагуу төмөр утас бүхий шон зоосон байсан. Малчидтай уулзахад: "Уул нь 2 улсын хилийн зааг тээр цэнхэртээд байгаа уулын оройгоор байсан. Гэтэл одоо бүр малчны хотон дундуур, зарим газар нөгөө ЗХУ-ын тусламжаар барьсан малын пүнзтэй том модон хашаа нь ЗХУ-ын нутагт, харин гэр нь монголын нутагт орсон "Доромжлол гэж болох хил тогтоосныг миний бие 2 нүдээрээ үзсэн хүн. Дээрх нутгийн хөгшчүүд энэ явдлыг маш тод санаж байгаа. Ингээд энэ талын түүх сонирхож байхад : Энэ гэрээнд оролцсон ГЯЯ-ны сайд Аварзэд эсэргүүцэхэд Цэ дарга түүнийг шууд халж тэрээр тээврийн жолооч байгаад ОУ-ын геологи байгуулагдахад зөвлөх хийж байхад Цэ даргын баруун гар Увс Паавангийн Дамдин түүнийг энэ ажлаас нь гаргасан, хожим учир битүүлгээр Д.Төмөр-Очир гуай шиг алагдсан. Харин Гяя-ны сайдын оронд Цэндээр гарын үсэг зуруулсан байдаг. Үүгээр Цэ дарга монголчуудын өмнө өршөөж боломгүй том нүгэл хийсэн хүн .

2016, 11 сар 24. 21:50
TEs

kkkk tanai Tesiinhen muu ajilasan bn. harin manai tesiinhen bol huuchin Tesiin goloor hillej bgaad ene hil togtooltoor buur hoishoo tagniin nuruu rrugaa hosh eregeer hilledeg bolson odoo manai nutagt huuchin hiliin zurvasuud zunduu bdag

2016, 11 сар 24. 3:37
Зочин

үеийн үед өвөг дээдэс маань газар шорооныхоо төлөө тэмцэж ирсэн нь мэдээж.гэвч үе үеийн тэмцэгч нар маань тухайн цаг хугацааны нөхцөл бдлаас хамааран тэмцэх арга ухаан нь өөр,туулах зам,амсах зовлон нь ялгаатай учир,Соц Монгол улс болон түүнээс өмнөх үеэ хайрлан дурсаж итгэж бх нь зүйтэй болвуудаа,мэдээж урваач шарваач сайн муу олон ноход байсан ,гэхдээ тэднийг сайн нь ялан дийлдэг цаг үе байж.харин 90оны хувьсгал,ардчилал нэрээр гарч ирсэн өнөөгийн сатан-ууд үнэхээр хүчирхэгжиж сайн цагийг бидэнд харуулах боломж олгохгүй байна шүү..

2016, 11 сар 23. 19:46
Зочин

gyvhvuv

2016, 11 сар 23. 13:29
Зочин

Нутгаа авах санал тавих хэрэгтэй

2016, 11 сар 22. 15:24
Зочин

Цэдэнбал өгөх дургүй байсан байж болно. Харин эх нутаг, газар шороогоо хайрлан тэмцсэн Аварзэдийг бүх албаас нь авч хөдөө сумын жолооч болгосноо санаа нь амрахгүй дараа нь гудамжинд зодуулж алж ул мөрөө балласан даа. Бас Төмөрочир гээд өөр олон нэр байгаа. Ингэж л манай эх орончдыг үр удмаар нь устгаж байж Цэдэнбалын түүний үйл хэргийг үргэлжлүүлэгсэд санаа амардаг бололтой.

2016, 11 сар 22. 15:05
Зочин

putinees nehehgui yu olon tailbar hiih hereggui pytin ogoh bailgui deeha ha

2016, 11 сар 29. 4:00
Зочин

estoi ugj haragdana da, hezee-d deerelhuu handdag hoid urd hurshuud... avah dere tulval nileen ym bolj baij l ...

2016, 11 сар 3. 8:55
Зочин

ene kommunistuud iim l ih balag tarisan ulsuud daa heden arvan ueeeree nutag us gazar shorooniihoo tuluu temtsseer irsen uvug deedsiin maani temtsliin ur dung hedhen urvagch hulgaichid zugeer l orosuudad ugchihej baigaa yam edniig urvagchid hulgaich nar gehgui tegeed heniig hulagaichid geh yam nuguu manai eh oronchid geed tseejee deldeed hashgiraad baidag nuhduud iim yamnii tuluu tegeed yaagaad duugarahgui bn neg muu hogiin huviin ashig honjoo huugchid shuu dee

2016, 10 сар 14. 16:15
Зочин

zugeer uneniig huleen zuvshuurch chadahgui baigaad l uchir dutagdal baina namiin tuv horoonii gishuud baisan humuus orost dagaar oroh gej olon udaa moskva ru tsahilgaan ilgeej baisan orosuud odoog hurtel yaridag neg yariaa bii mongolchuud neg negnee Kremld hovlodog tuhai herhen neg negniihee bugsiig uhaj orosuudad tal zasch baisan tuhai odoo hurtel yaridag neg udaa bur nadad tanai ter ueiin said zuvluhuud yagaad dandaa neg negnee Kremld hovlodog baisan yum be gej asuuj bilee tegeheer gants muu Bal dargiig zoligt gargaad harin ter uyed Kreml ru hov zoodog ulsaa orost negdehiig husdeg etgeeduud bolon tednii ur udmuud yamarch gemgui uldene gedeg arai shudarga bish bainaa

2016, 10 сар 14. 9:35
зочин

худлаа даа худлаа ингэж КГБ-ник Цэдэнпилйин хар нүглийг цагаатгах гээд яахав дээ, Давст уул өгчихсөн дараа нь Монгол Улсаа өгий гээд 7 удаа өргөдөл бариад Орос ах руугаа гүйж байсан тэр нь өргөдөл цаас бармит нь архивбн нэгж болоод хадгалагдаад байж байгаа шүү дээ

3 сар 19. 8:26
Зочин

Баабар завсараар нь хутган уймуулсэн юм бичээд байна

2016, 10 сар 13. 22:48
зочин

Цэдэнбалын ганц гай нь монголоо өмөөрсөн хүн бүрийг үр удмаар нь устгаж хавчиж оросын боол болгохыг тулгаж байсанд оршино. Манай эх орончдыг 3 үеэр нь хавчиж устгаснаас болоод одоо эх орончид цөөрчээ. Дандаа долнгоруудын удам үлдээд б. Монгол хэл, ёс, заншил, монгол хүнээ үзэн яддаг байсан Цэдэнпил гэж урвагчийн балаг их юм даа.

2016, 10 сар 13. 18:13
Д.Дорж

Аварзэд гэдэг хун газар нутгаасаа өгөхгуй гэдгээр дуусч амь амьдралаа золиослосон эрхэм шуу. Орсын талаас Молотов бусад нөхдууд авах гээд байхад Цэдэнпил өгөхгуй гэх ямарч эрх байхгуй нь тодорхой шдээ .КГБ Цэдэнпилээс сургууль төгсөх уед нь ам өчигийг аваад явуулсан авгайн асуудалаа ч шийдэж чадахгуй арав гаруй жил зовлоош дээ хөөрхий.

2016, 10 сар 13. 17:11
xxxxx

Uvsiin lalaruud Bal lalariig ekh oronch bolgoh sanaa chini butehgui

2016, 11 сар 22. 18:07
Халх хүн

Гавъяатай ч хүн гайтай ч хүн чи битгий хуц нохойн жогорхой минь

2016, 10 сар 13. 16:46
Зочин

МАН төрд гарангуут түүхийг сайхан мушгиж байнаа Цэдэнбал эсэргүүцэж байсан бол төрөөсөө буухын өмнө Давст уулыг буцаад авахгүй яасан бээ

2016, 10 сар 13. 16:45
Зочин

Orosuud odoo Mongolchuudyg horomgolon ustgah baih daa?

2016, 10 сар 13. 16:26
Зочин

За МАН гарангуут л Давст уул байтугай юмны учрыг өөр талаас нь сэнхрүүлж бололгүй яахав. Төд удахгүй МАН-ынхан Цэдэнбал тэргүүтэй удирдлагуудаас Зөвлөлтөд дагаар орох хүсэлтийг 2 ч удаа тавьж байсан бармтыг архиваас үгүй хийх нь тодорхой. Түүх зохиогчдод сануулахад түүх бол шинжлэх ухаан шүү.

2016, 11 сар 25. 2:52
Зочин

муу хар халхын хархаа Цэдэнбал биш тэр халхын хэдэн хархнууд чинь харин оросд дагаар орох санал тавьж байсаныг Цэдэнбал гуа явуулах болгонд буцааж байсан юм шүү түүхээ сайн уншиж мэд бацаанаа өнгөрсөнийг сайн мэдэхгүй байж

2016, 10 сар 13. 16:15
Зочин

ЗА ЦЭДЭНБАЛ ГУАЙГ МУУЛАХАА ДУТ. ЕЕРСДЕЕ ЕНЕЕДЕР ЮУ Ч ДУУГАРЧ ЧАДАХГYЙ, МЭДЭХГYЙ ЗYГЭЭР Л ЗОРГООРОО ДОНГОСЧ БАЙДАГ ЧИНЬ ЕСТОЙ НЕГЕЕ АРИУН ЯВДАЛ УУ? ЕР НЬ СУРГААР МЭДЭМХИЙРЧ БАЙХ НЬ ЭР ХYНД МАШ БУРУУ БАЙДАГ ЮМ

2016, 10 сар 13. 16:05
КГБ ийн стратегийн суурин тагнуулч А.И.Филатова

Цэдэнбалын газраа өгөх дургүй байсан гэдэг хэсэг бол худал нэмэлт оруулсан зүйл байна Эсрэг саналтай байсан С.Аварзэдийг харин ч элдвээр хавчиж гадуурхан албан тушаалаас нь зайлуулсан юм Цэдэнпилийн энэ мэт явуургүй үйлдлийг цагаатгах гэж оролдсны хэрэггүй .Түүхийг гуйвуулдаг тэр үе өнгөрсөн Алдаатай оноотой ч ЮМ ҮНЭНЭЭР БАЙХ САЙХАН

2016, 10 сар 13. 15:59
утсан хүүхэлдэй

агуу интернационалч Цэдэнпилийн хийсэн олон нүглийн нэг ЗХУ-ын үнэнч хүргэн Газар нутгаа алдсан хаан хамгийн адгийн хаан байдаг юм түүх гэрчилэх байх аа

2016, 10 сар 13. 15:45
ЗОЧИН

ЯГ ҮНЭНДЭЭ БОЛ ОРОСУУДТАЙ ЦУГ МУУ ЗҮЙЛ ХИЙСЭН БОЛООД ХӨГШРӨӨД ЗӨНӨГЛӨӨД ЯРЬЖ МАГАДГҮЙ ГЭЖ АМЫГ НЬ ХУМИЖ ОРОСОД ҮЛДЭЭСЭН ГЭЖ БОДОЖ ЯВДАГ ШҮҮ

2016, 11 сар 23. 16:12
Зочин

Яг үнэн

2016, 10 сар 13. 15:43
Зочин

mim vgv zas

2016, 10 сар 13. 15:32
иргэн

Улсаа Оросод дагаар оруулах гээд зүтгээд байсан хүнд ганц уул юуч биш биз дээ

2016, 11 сар 23. 16:12
Зочин

Яг үнэн

2016, 11 сар 16. 22:43
ГАНАА

БАЛ ДАРГЫГ БҮҮ МУУЛ. МОНГОЛ ОРНЫХОО ТӨЛӨӨ ЗӨНӨСӨН НЭР ДУУЛТЛАА ЗҮТГЭСЭН ХҮН. БИ ШАРНУУД ОВОГТ МОНГОЛ ХҮН. ӨНӨӨДӨР ЮУ БОЛЖ БАЙГААГ Л ХАРААД ТУНГААН БОДОЦГОО. ХАРИЙНХАН МАНАЙ НУТГИЙН ЭЗЭД БОЛЖ БИД БООЛУУД НЬ БОЛЖ БАЙНА.

2016, 11 сар 23. 16:19
Зочин

Өнөөгийн Монгол орны байдлын талаар чи үнэн хэллээ. Гэхдээ Цэдэнбал даргын тухайд бол гэм хийсэн л бол хэлж ярьж л таараа, үнэнийг залуучууд хойч үеийнхэн мэдэж л байх ёстой, хэлж ярихгүй бол Цэдэнбал гэж өөгүй сайн хүн байжээ гэж бодоцгоох болно, түүхийн үнэн гуйвах болно за юу

2016, 10 сар 13. 15:43
Зочин

эцэг чинь тэр тухай судал мал аа

Сэтгэгдэл бичих
Санамсаргүй нийтлэл [ Энд дарна уу ]