Ангилал

Сайтын талаар ярилцъя Уншигчдын санал бодол

Хүннү гүрнээс Монголын эзэнт гүрнийг хүртэлх цаг хугацааг хамруулан ойлгоно.

ХҮН гүрэн, ХАН улсын хоорондын анхны дайнУншсан8,338

Модун ар талаа хангамагц Хятадыг анхаарч эхлэв. Хятадын иргэний дайн 202 онд Ханчуудын захирах угсааг үндэслэж, Гаозу гэдэг хэргэмээр хятадын түүхэнд алдаршсан Лю Баны ялалтаар дуусаад байв.

Агуу Лев Гумилевийн монголчуудад өргөсөн гайхамшигт бүтээлүүдийн нэг "Хүн гүрэн" номыг Монсудар хэвлэлийн газраас эрхлэн гаргасныг Tolgoilogch.mn вэбсайт цувралаар хүргэж байна. Энэ номонд хүчирхэг дайчин чанар, аж төрөх байдлаараа Евразийн хувь заяанд асар их нөлөө үзүүлсэн хүн зоны амьдралыг нэн сонирхолтойгоор туурвин гаргажээ.

Өмнөх нь: Л.Гумилев: Эртний хүнчүүд Хятад руу анх удаа цөмрөн орсон нь

Их Цагаан хэрмийг байгуулсан нь

Хүн гүрэн Цин улстай дайтсан нь

Модун шанью ба Хүн гүрэн үүссэн нь


ХҮН ГҮРЭН, ХАН УЛСЫН ХООРОНДЫН АНХНЫ ДАЙН

 

Модун 203-202 онд хойд хил дээрээ дайн хийв. Тэгээд хүн-чүүдийн ураг удмын хунью, Алтайгаас хойш нутагладаг динлин аймгийнхны кюеше буюу кипчакууд, тэдний дорнод хөрш дээд Енисей мөрнөөс Ангар хүртэлх Саяаны хойд бэлд амьдарч байсан динлинчүүд, Кыргиз нуурын орчим, Баруун Монголын нутаг дэвсгэрийг эзлэн сууж байсан гэгүнь буюу кыргизүүд, үл мэдэгдэх хүн ам цайл хэмээгчдийн эзэмшлийг захиргаандаа авав. Модун ар талаа хангамагц Хятадыг анхаарч эхлэв. Хятадын иргэний дайн 202 онд Ханчуудын захирах угсааг үндэслэж, Гаозу гэдэг хэргэмээр хятадын түүхэнд алдаршсан Лю Баны ялалтаар дуусаад байв. Улс орон эвдрэл сүйрлээс ангижирч чадаагүй байхад нь хойд зүгээс хүн-чүүд нөмрөн орж иржээ. Тэд Маи цайзыг бүсэлсэн бөгөөд цайзын удирдагч ван Хань Синь бууж өгөхөөс аргагүй болсон байна. Хятадын уламжлал ёсоор бол бууж өгнө гэдэг нь урвасантай адил бөгөөд ялагчийн харьяат болж шилжлээ гэсэн үг юм. Ямар ч нөхцөл байдлыг дурдсан бууж өгөгчийг өршөөхгүй, учир нь тэрээр амиа хорлох ёстой, харин үүнийг хийгээгүй бол үүргээсээ урвалаа гэсэн үг аж. Иймд ван Хань Синийн хувьд буцах замгүй болсон бөгөөд тэрээр шинэ эзэндээ үнэнчээр үйлчилж эхэлжээ. Хүн-чүүд өмнө зүг амжилттай урагшилж, Гэужуны нурууг даван 200 оны өвөл хойд Шаньсийн нийслэл Зиньян хот руу дөхөж иржээ. Гаозу өөрөө тэдний эсрэг цэргээ авч очсон боловч янгинасан хүйтний улмаас тариачдаас бүрдсэн дайчдынх нь гуравны нэг нь гараа хөлдөөжээ.

Модун нүүдэлчдийн ердийн аргыг хэрэглэж, хуурамчаар ухран зугтаад хятадын шилдэг ангиудыг тавьсан зангандаа оруулж магнайн хэсгийг Пинчэн хотоос холгүй Байдын тосгонд эзэн хааны нь хамт бүслэн авсан байна. Модун мориныхоо хээр, цагаан, бор, шарга гэсэн зүсээр ялгагдсан цэргийн дөрвөн хороотой байсан нь сонин юм. Хятадын цэрэг хүн-чүүдийн аймшигт довтолгоог няцаах гэж нойргүйгээр бүслэлтэд долоо хоног тэссэн байна. Эцэст нь хятадын тагнуулч Модуны эхнэрт хүрч, түүнийг худалдан авч амжжээ. Тэр эхнэр «суут хүн» Гаозутай эвлэрэх хэрэгтэй, Хятадын газар нутгийг авлаа ч гэсэн хүн-чүүд угаасаа тэнд амьдарч чадахгүй хэмээн нөхрөө ятгасан байна. Энэ санаа, бас тэгээд амалсан цагтаа нэмэлт хүч ирүүлээгүй Хань Синьд үл итгэх сэтгэл хоёр нийлээд цаашлан байлдахаа зогсоох бодлыг Модунд төрүүлжээ. Тэрээр Гаозу-гийн цэрэгт гарц гаргахыг тушаасан байна.

Хятадын цэрэг гаргаж өгсөн онгорхойгоор хүн-чүүдийн зүгт татсан нумаа чиглүүлсээр гарч гол хүчтэйгээ нэгдэв, Модун ч буцаж оджээ. Энэ нь хүн-чүүдийн томоохон аян дайны нэг байв, гэвч хэрэв газрын зураг харах юм бол хүн-чүүд Хятад руу нэг их лав нэвтэрч чадаагүй байжээ гэдгээрээ гайхал төрүүлдэг юм. Байлдааны бүх ажиллагаа Шаньсид болжээ, Маи, Пинчэн хотууд хилээс 9040 км-ын зайд байв, харин Зиньян хот (одоогийн Тайюань) 250 км хол байсан. Байдын тосгоны ойролцоо Пинчэн хотын дэргэд байлдааны бүх ажиллагаа өрнөжээ, Сыма Цянийн мэдээлснээр энд хятадын арми 320 мянган цэрэгтэй байсан (энэ ч үнэн байх, юу гэвэл, энэ тоонд цэргийн үйлчилгээнийхний тоо бас ордог, тэр тусмаа бие бүрэлдэхүүний хагасаас тавны дөрөв хүртэлх нь үйлчилгээнийхэн байдаг нь дорно дахины армиудын ёс юм), харин хүн-чүүд 400 000 цэрэгтэй байсан гэдэг нь илэрхий дэврүүлсэн хэрэг мөн. Үнэндээ бол энэ 400 мянган хүн 30x40 км гэсэн зай бүхий уулын цүнхэлд багтах ёстой болно, өөрөөр хэлбэл, хүн-чүүдэд ачааны морьд байгаагүй гээд бодоход л нэг морин цэрэгт 30 ам дөрвөлжин метр газар оногдоно, тэгээд бас дунд нь хятадын бүслэгдсэн цэрэг байлдаж буй гэвэл бүр ч бага ноогдоно. Алдаатай нь тодорхой байна. Сыма Цянь хүн-чүүдийн хүчийг 10-20 дахин хэтрүүлэн хэлсэн бололтой. Миний энэ санааг бодолцон Модуны хүч 30-40 мянган морин цэрэг байсан гэж үзвэл яагаад тэрээр найрамдах гэж бодсон бэ гэдэг нь ойлгомжтой болно, юу гэвэл, бараг 600 км газар сунан байрласан хятадын арми магнайн хүчээ алдааа ч гэсэн Модунаас хүчтэй байв. Гаозу, Модун нар «энх амгалан, ураг төрлийн» (бууж өгөх дипломат томьёолол) гэрээ байгуулав.

Хятадын хааны ордон хааныхаа гүнжийг гадаадын эзлэгчид өгч, тэр эзлэгчид гэрээнд заасан тоо ёсоор жил бүр татвар илгээх үүрэг хүлээсэнд «энх амгалан, ураг төрлийн» гэрээний агуулга оршино. Энэ бол булхайлсан гувчуур байв. Модун гүнж болон өргөлийг хүлээн авсан боловч Хань Синь ба бусад зугтагсад, үймээн дэгдээгчдийг дэмжсээр байлаа. Хэрэг дээрээ дайн үргэлжилсээр, Модунд бууж өгсөн өнөөх Хань Синь болон түүний талынхан Хятадын хойд мужуудыг цөлмөн дээрэмдсээр байв. 197 онд Хань Синийн талд Жао, Дай мужуудын цэргийн захирагч Чэнь Си орж ирэв. Тэрээр хүн-чүүдтэй холбооны гэрээ байгуулжээ. Гэтэл удалгүй хатан хаан Люй Хоу энэхүү Хань Синийг нийслэлдээ аргалан аваачиж цаазалсан байна.

Хятадын цэрэг Фань Куай-н удирдаагаар хоёр жил байлдан дотоод дахь цэргийн бослогыг дарсан боловч хилийн чанад руу довтолж зүрхэлсэнгүй, учир нь Янь улсад (Хэбэй муж) шинэ бослого дэгдэж зоригийг мохоожээ. Бослогын толгойлогч Лу Гуан хүн-чүүдийн талд оров, гадны довтолгоо Хятадын дорнод мужид ч дэлгэрэв. Цэргийн дарга нар урвах нь хятадын армид байнгын үзэгдэл болов. Гай түйтгэрт үйл тамаа идсэн Гаозу 195 онд нас барав. Хаан ширээг залгамжлагч бага настай тул хатан хаан Люй Хоу засгийн эрхийг авав, түүний үед өвөр хоорондын тэмцэл бүр ч хурцаджээ. Модун 192 онд хатан хаантай гэр бүл болж, Хятадын хаан болох санал илгээв. Хатан ихэд хилэгнэж, элч нарыг цаазалж, дайныг сэргээе гэсэн боловч тойрон хүрээлэгчид нь түүнийг ятгаж «зэрлэг бүдүүлэг амьтанд» гомдохыг болиулав. Модунд эелдэгхэн хариу өгч: «сүйт бүсгүй чинь хэтэрхий өндөр настай» хэмээн татгалзсан байна. Хятадын сайдууд болгоомжилж байсан боловч хүн-чүүдийн эзэн уг хариунд сэтгэл ханаж, будилаан самуунд үйлээ үзэж хүч чаддаа алдсан Хятад руу хүчирхэг, аймшигт цэргээ оруулсангүй. Өнгөрсөн дайнаар хүн-чүүдийн тарьсан аймшиг түгшүүр арилаагүй байв. Пинчен хотын дэргэд үнэхээр гашуун зовлонтой байлаа; долоо хоногийн турш хоол ундгүй сууж, нумаа ч татаж чадахгүй болов» хэмээн дуулалддаг байжээ. Түүнээс хойш найман жил өнгөрөхөд Хятадын шинэ залуу эзэнт улсын хүч чадал гадаадын дайсныг няцаахад хангалттай болж чадаагүй байв, Модун үүнийг мэдэж байсан ч гэсэн дайныг эхэлсэнгүй. Харин шалтгаан нь түүний энх тайванч бодлого байсан гэх үндэсгүй. Баруун хил дээр юэчүүдтэй ширүүн тулалдаан болсоор байв (энэ байлдааны тухай эх сурвалжид дурдагдаагүй). Модун дунху нар болон Саяан-алтайн аймгуудыг хялбархан ялсан бол баруун талынхаа нүүдэлчидтэй хийх тэмцэл нь нэн хүнд байлаа. Энд Азийн хувь заяа шийдвэрлэгдэж байв; юэчүүд, хүн-чүүдийн хоорондын 2 мянган жилийн тэмцэл Их тал нутгийн зонхилогчийг тодорхойлсон нь угсаа гарвальд асар их ач холбогдолтой болжээ.

 

Модун хүчээ тарамдуулахгүйн тулд Хятадыг зүгээр орхив. Ингэснээр Хан угсааныханд сэхээ авч бэхжих бололцоо олдов. Хатан хааны засгийн газар хилийн тэргүүн эгнээний цэргүүдтэй тэмцэлдэж байв, тэдний ихэнх нь энэ тэмцэлд мөхсөн бөгөөд нэлээд шаргуу хэсэг нь баруун хойд Солонгос руу зугтжээ. Дорнод талд нь хүн-чүүдэд тайван байдал хичнээн их хэрэгтэй байсан нь дараах баримтуудаас харагддаг. 177 онд хүн-чүүдийн хилийн вангуудын нэг нь Хятад руу довтолжээ. Хан улсын эзэн хаан Вэнь-ди морьт цэрэг, морин тэрэг (бүгд 85 мянга) дайчилж дайсныг няцаах гэтэл хүн-чүүд тулалдалгүй ухран одов. Вэньди араас нь тал нутагт хүрч байлдъя гэсэн боловч хилийн жижиг бүс Син Гюйд бослого гарсан нь түүнийг зогсоов. Энэ үед хүн-чүүдээс элч ирж гэм хийсэн ванг хил дээрээс татаж баруун тийш нь илгээв гэж мэдэгдээд, уучлал гуйсан байна. Тэнд тэр ван юэчүүдийг ялж нүглээ наминчилсан гэдэг. Хятадын ордон хүн-чүүдийн хүч чадлыг харгалзан үзсэнээр уучлал гуйж байгааг нь хүлээж аваад, арай хожим тэдэнтэй найрамдалт харилцаагаа сэргээжээ. Гэрээ ёсоор, Хүн гүрнийг хятадын эзэнт улстай эрх тэгш гэж хүлээн зөвшөөрөөд хаад нь бие биенээ ах дүү гэж нэрлэх болов.

Энэ бол хүн-чүүдийн хувьд үзэгдэж харагдаагүй амжилт мөн, юу гэвэл, эдүгээг хүртэл нүүдэлчдийн нэг ч ван хятадын эзэн хаантай эн зэрэгцэх юм гэж мөрөөдөж ч байгаагүй билээ. 177 онд хүн-чүүд орон даяар цэрэг дайчилж, юэчүүдийг бут цохиж чадсан нь хүн-чүүдийн шанью-гийн захидлаас харагддаг. Ялалтын үр дүн нэн чухал байв, юу гэвэл, хүн-чүүд, одоогийн Дорнод Туркестан, Үсуны нутаг дэвсгэр дээрх бүх вант улс, кян-уудын газрыг эзлэн авсан ажгуу.

Сэтгэгдэл 3ЭнгийнХэвтээБосооСэтгэгдэл бичих-Aa+
11 сар 20. 20:58
KAKA

AUGAA DEEDES MINI. Ta buhend murguy. Odoogiin bidnii baij bgaa tsarai ee chaawaas

11 сар 20. 18:20
Зочинc

han uls gej baigaaguimaa,tednuus chini vietnamuud baisiin

11 сар 20. 18:30
Зочин

Hani gedeg yum

Сэтгэгдэл бичих
Санамсаргүй нийтлэл [ Энд дарна уу ]

Унших СЭДЭВ-ээ өөрөө сонгодог боллоо

12 сард сонгогдсон сэдэв
Дундад зууны Европ
2018 оны 1 сарын онцлох сэдвийн санал хураалт явагдаж байнаЭнд дарж саналаа өгнө үү