Ангилал

Сайтын талаар ярилцъя Уншигчдын санал бодол

Түрэг гаралтай гэгдэх хотон ястны тухайд

Манай хүн амын гурван хувийг эзэлдэг хотончууд эртнээс газар тариалан эрхэлж ирсэн тул дээлнийх нь ханцуй нарийн, ихэвчлэн нударгагүй байдаг гэнэ.

Хотончууд нь түрэг гаралтай монгол ястан юм. Хотон ястан нь Увс нуурын баруун урд талаар нутагладаг. Лалын шашинтай ч тэдний шашны ёсонд Монголын буддын шашны нөлөө нэвтэрсэн байдаг. Хотон ястан голдуу Увс аймгийн Тариалан сум, Наранбулаг сум, Улаангом хотод голчлон суурьшжээ. 2010 оны хүн амын тооллогоор 11304 хүн өөрсдийгөө хотон ястан хэмээн бүртгүүлжээ.

Хотон нэрийг янз бүрээр тайлбарладаг. Үүнд- Хотон нь анх Дөрвөдийн ноёдын албат болж ирсэн учир эрчүүл нь гадагш гарахдаа хатан (эм) хүний хувцас өмсөн зүсээ буруулж явснаас тэгж нэрлэсэн гэх, бас анх 20 орчим эмэгтэйчүүд баригдаж ирсэн тул тэдний удам нь хатан (хотон)гэгдэх болсон гэдэг. Мөн хаад ноёдын гэрийг тойрон хот маягаар байрлан сууж байснаас тийм нэртэй болсон гэлцэнэ. Хотонгууд нь угтаа Казахын Жантекей овгийн дотор байдаг Казбек ясны 20-иод айл Дөрвөдийн зарц болсон бөгөөд анх 7 айл ирсэн нь 7 овог болсон гэдэг. Бас эрт үед хотон гэдэг нь "одон" гэсэн түрэг үгээс хувирч ирсэн бөгөөд Исламын сүмийн орой дээрх "нар сар"-ыг "сүлд од" хэмээх тул энэхүү агуулгаас болж Исламын шашныг шүтдэг хүмүүсийг хотон гэж нэрийджээ гэж зарим судлаачид тайлбарлажээ.

 

Зүүнгарын хаант улсын Галдан бошигт 1678 онд Дорнод Туркестан, түүний баруун өмнөд этгээдийн Хотон хотыг харъяандаа оруулаад, Бага Бухарын буюу Нангиад улсын Нан лу мужийн зургаан хотын нийт хүн амтай нийлүүлэн нийтээр нь тариа тариулахаар авчирсан гэх бөгөөд нийтээр нь “Хотон” гэж нэрлэх болсоноос үүсжээ. Эл үеэс монгол, манж түүх шастирт “Хотон аймаг” гэж тэмдэглэх болсон байна. Хотонгууд гар усалгаатай тариалангийн уламжлалт дадлага туршлагыг хадгалсаар иржээ. Голын хөндий дагуу тариа, хүнсний ногоо тарьж Галдан хааны цэрэгт нийлүүлдэг байв. Зарим нь цэрэгт явж 1690 оны орчим Улаангом, Хархираа голын хавиар цэргийн хүнсний тариаг тарьж байжээ. XYIII зууны дунд үед дөрвөд, баяд нар Зүүнгар улсаас зүүн тийш нүүдэллэн Алтайг давж ирэх замдаа хотон хүмүүсийг олзлон авч Заг, Түй, Байдраг гол орчмоор нутаглажээ. XYIII зууны хоёрдугаар хагасаас XX зууны эхэн хүртэл хотон нар хошуу ноёндоо тариалангийн бүтээгдэхүүнээр алба барьж малыг нь малладаг байсан бөгөөд монголчуудын дунд удаан суухдаа нэлээд монголжиж дөрвөд аялгуугаар ярьдаг болсон байна.

Манай хүн амын гурван хувийг эзэлдэг хотончууд эртнээс газар тариалан эрхэлж ирсэн тул дээлнийх нь ханцуй нарийн, ихэвчлэн нударгагүй байдаг гэнэ. Харин ахмад настнууд болон баяр ёслолын үеэр өмсөх дээлээ нударгатай хийдэг аж. Хотон дээлний эсгүүр нь халх, зах нь баруун монголчуудынхтай төстэй боловч дээлэнд нь хар өнгө зонхилдгоороо бусад ястнаас ялгардаг байна.

Хотон эрэгтэйчүүдийн дээл халхынхаас бараг ялгагдахгүй бөгөөд тэд ихэвчлэн хонь, хурганы нэхий, сармай дээл өмсдөг аж. Тэдний дээлний энгэрийг хар материалаар өргөн хэмждэг нь эртнээс уламжлалтай. Эртний хотон эрчүүд ичиги хэмээх гутал өмсдөг байсан нь одоо бараг үгүй болжээ. Тэд одоо дөрвөд госонг ихэвчлэн өмсдөг гэнэ. Хотон эрчүүд баруун монголчуудтай адил даавуун бүс бүсэлж, гаанс, тамхины даалин уут тэргүүтнийг бүсэндээ зүүдэг байна. Хотон эхнэрийн хамгийн гол гангараа буюу бусад ястангаас ялгарах онцлог гоёл чимэглэл нь үсний чачваг юм.Тухайн эмэгтэйг нөхөрт гарахад үсийг нь хоёр сүлжээд чачваг зүүдэг заншилтай.

...Боос борогч гүүтэй хаймны Бодын үнэтэй чачваг хаймны ... гэх хотон ардын дуунаас үзэхэд чачваг нь нэг бодын үнэтэй байжээ.

Сэтгэгдэл 5ЭнгийнХэвтээБосооСэтгэгдэл бичихAa
  • Аа
  • Аа
  • Аа
  • Аа
  • Аа
  • Аа
  • Аа
  • Аа
  • Аа
  • Аа
  • Аа
  • Аа
  • Аа
  • Аа
  • Аа
1 сар 14. 10:51
Зочин

хотон нарыг хараалч хүмүүс гэдэг баяд дөрвөдүүд хүртэл эмээдэг юм билээ.та нар асуугаад үзээрэй дээ

2016, 9 сар 30. 9:10
Зочин

днк-р хотон хасгуудаас асар их ялгаатай.Хотон хиргисүүдэд илүү ойр

2016, 9 сар 27. 7:07
Зочин

Hasag udam ugsaatai gedeg yumaa.Sharnuud ovog n khuur hugjim tatahdaa garamgui humuus baidag

2016, 9 сар 26. 13:37
Зочин

hotonguudiig dundad azia Galdan boshigt haan taria tariulahaar avchirsan baidag odooc h ted Uvs aimgiin tarialan sumand aj turun suuj baina saihan hudulmurch humuus baidag

2016, 9 сар 26. 9:44
Зочин

tyreg garaltai baigaagyi. zovhon mongolizm .tureg hezee ch baigaagyi

Санамсаргүй нийтлэл [ Энд дарна уу ]