Ангилал

Сайтын талаар ярилцъя Уншигчдын санал бодол

Монголын түүхийн энэ үеийг хагарч бутарч хоорондоо тэмцэлдсэн, нөгөөтэйгүүр Манжийн түрэмгийллийн эсрэг тэмцсэн XVII, XVIII зуун Олноо өргөгдсөн Монгол улсыг тунхагласан XX зууны эхэн хүртэлх хугацааг хамруулан ойлгоно.

Халхын цэрэг Сибирийг түйвээсэн болон монголчууд Байгаль нуурыг алдсан түүхУншсан15,315

Монголын нутаг дэвсгэр дээр тогтнож байсан эртний Хүннү, Сүмбэ, Жужан, Түрэг, Уйгар болон Монголын эзэнт гүрэн бүгд л Байгал нуурыг эрхшээж байжээ

Байгал нуур бол эртний дөрөвдөгч галвын үед үүссэн хагарлаас тогтсон дэлхийд цэнгэг усаараа гайхагдаг нуур юм. Монголын нутаг дэвсгэр дээр тогтнож байсан эртний Хүннү, Сүмбэ, Жужан, Түрэг, Уйгар болон Монголын эзэнт гүрэн бүгд л Байгал нуурыг эрхшээж байжээ. Энэ нь Байгал нуурын зүүн, баруун биеэр илрэх Хүннүгийн үеийн ба тэрнээс хойших төрт улсуудын сурвалжит дээдэс ноёдын булш бунхнаар нотлогддог.

Түүхэн сурвалж бичиг Монголын нууц товчооноос үзвэл Ойрдын Хутуга бэхи ноён ба Хорчи ноён зэрэг ноёд Хори түмд иргэнийг оруулан авахаар яваад гэнэдэж олзлогдсон тул Чингэс хаан Борохул ноёныг цэрэглэн явуулсанд ой шугуй газар байлдах ёсны цээрийг зөрчиж нарийн замаар цувран явсан тул гол хүчнээсээ таслагдаж олзлогдон амиа алдсан байдаг. Үүний тул Чингэс хаан хилэгнэн дөрвөдийн Дүрбээ догшин хэмээх жанжинд их цэрэг захируулан Ойн модыг огтлуулан зам гаргуулан явуулж Хори түмд иргэнийг ноёрхогч тарган Ботохай хатныг оруулан авснаар Байгал нуур нь Монголын эзэнт гүрний нутаг дэвсгэрийн нэг хэсэг болсон байна.

 

Үүнээс хойш Байгал нуур нь монголчуудын эзэмшил харъяаллаас огт гараагүй хэдэн зууныг элээсэн юм. Байгал нуур нь 1690-ээд оныг хүртэл Халхын Түшээт ханы нутаг байлаа. 15-16-р зууны үеэс Орос улс хүчирхэгжиж, Уралыг давж Татарын хаант улсыг мөхөөж Татарын нийслэл Казань хотыг эзлэн харъяаны газар нутагт хяналтаа тогтоож баруун Сибирьт орж ирсэн билээ. Улмаар Орос гүрэн нутгаа дорно зүгт тэлсээр одоогийн Омск, Томск Енисей мөрний адаг руу орж ирсэн юм.

Түүгээр ч зогсохгүй Байгал нуур Амар мөрөн зэргийг сонирхох болжээ. Энэ нь Манж Чин улс, Халхын Түшээт хан, Засагт хан, Сэцэн хан зэрэг хант улсуудын нийтлэг эрх ашгийн хөндөх болжээ. Халхын Түшээт хан Чахундорж санаачлан Манж чин улстай холбоолон Байдраг голын Хүрэн бэлчир гэдэг газар чуулган зохион байгуулсанд Манж Чин улсын эзэн хаан Энх-Амгалан өөрийн төлөөний хүн болох Арнай амбангаа томилон ирүүлж Орос улсын эсрэг холбоо байгуулан зэвсэг ба хүнсээр дэмжсэнд Халхын Түшээт хан Чахундорж Байгал нуур тийш цөмрөн орсон Оросын цэргийн эсрэг цэрэглэн хөдөлжээ.

Улмаар Халхын түшээт хан Чахундорж Оросын цэргийг цохиж, одоогийн Омск, Томск хотуудыг өнгөртөл хөөж баруун Сибирийн олон жижиг суурин, хотуудыг эзлэн түйвээж, амжилттай дайтан буцаж ирсэн байна. Үүгээр Орос улсын Байгал нуурыг өөртөө нэгтгэх гэсэн анхны оролдлого бүтэлгүй болжээ. Чахундоржийг Орос улстай дайтах зуур Зүүнгарын Галдан бошгот ч зүгээр суусангүй Хөх нуурын Очирт хаантай эвдрэлцэн байсан асуудлаа цэргийн хүчээр шийдвэрлэсэн байв. Удалгүй Засагт хан нас барж хүүхдүүд нь хан ширээг булаацалдахад Шар нарыг Галдан тэтгэж байв.

Түшээт хан өөрийн хүргэн болох Лувсангомборавданг тэтгэн Засагт ханы орыг булаалдаж байжээ. Энэ хямрал дээд цэгтээ хүрч Түшээт хан түрүүлэн цэрэг хөдөлгөж Алтайг давсанд Манжийн хаан их дайныг түрүүлэн өдөөлөө хэмээн буруутгаж цэргээ шилжүүлэхийг зогсоо, чуулган хийж эвээр зохицуулна хэмээжээ. Түшээт хан чуулган хийхийг хүлээх зуур Галдан цэрэглэн Алтайн өврөөр тойрч Хархоринг эзлэн авсан байна. Энэ үед Занабазар буруулан зугтааж Сөнөдийн нутагт очижээ. Түшээт хан Галдантай Олгой нуурын хөвөөнд хүч шавхан тулалдаад бутцохигдож Занабазарын араас Сөнөдөд нэхэн иржээ.

Энэ хугацаанд Галдан Халхын нутгийг эрхшээж байсан болно. Мөн энэ мөчид Оросын цэрэг Байгал нуурын орчмын газарт цэргийн хүчээр цөмрөн орж иржээ. Энэ зуур Манж чин улс Зүүнгарын Галданг арилгаж халхын нутгийг эргүүлэн авч өгнө, харин Чин гүрний ивээлд орох хэрэгтэй хэмээн Түшээт хан болон бусад ноёдыг шахамдуулж байлаа. Улмаар Манж чин улс Зүүнгарын Галдан Орос улстай холбоотон болвол дийлэхэд нэн бэрх болно гээд, Нэрчү хэмээх газар Орос улстай хэлэлцээр хийжээ. Тус хэлэлцээрийн явцад: Танай Орос улс Зүүнгарын Галданд тусалвал бид Халхтай холбоолон урьдын адил дайлан Уралыг давуулан үлдэн хөөх болно гэсэнд Орос улс ихээр болгоомжлон хүлээн авсан гэдэг. Мөн Манж чин улс: танай Орос улс нь Галданд туслахгүй хэмээвээс наад эзлэн авсан Байгал нуурын орчмын газраа авч болно гэжээ. Орос улс энэ байдлыг хүлээн авч Галданд туслаагүй ба Байгал нуур орчмын газрыг ингэж авсан түүхтэй билээ.

Сэтгэгдэл 55ЭнгийнХэвтээБосооСэтгэгдэл бичих-Aa+
2 сар 11. 17:26
Зочин

Халхууд төрөлхийн тэнгэр заяатай төрсөнд атаархаж явдаг түүнтэй хаан ширээ булаацалдахыг зорьж хүсэж явдаг ясны атаархуу зантай ойрад \дөрвөд\-үүдыг үе үеийн Монголчуудыг хүчирхэгжихээс айдаг гадны хүчнийхэн ашиглаж хооронд нь яс хаядаг нь нууц биш шдээ. Ойрадуудад хаан болох хувь заяа цаанаасаа \тэнгэрээс\ заяагаагүйг өөрсдөө хэзээ ч ойлгохгүй санаархаад л тэрсэлдээд л, бусдын идэш болж улс орноо хүчгүйдүүлээд л байдгаа болих хэрэгтэйш дээ. Цэдэнбалыг оросууд мөн л тийм л байдлаар улсын тэргүүн болгоод эхнэрээр нь дамжуулан хянаж байгаад дуусгаа биз дээ.Түүхээсээ хувь заяаныхаа зургаас сургамж ухаарал авах хэрэгтэй. Харин ингэж тэнэгтэлгүй халхууд ухаанаа ойрадууд хүчээ гарган нэгдэж чадвал Монголчууд хэнд ч дийлдэхгүй гэдгийг дэлхий мэдэж байгааг санах л ёстой байх шүү,Монголчуудаа!!!!!!

8 сар 7. 21:43
Зочин

Тийм ээ

9 сар 1. 16:31
Зочин

odoo ingej yarij bichih tsag bishee bid 3tasduulchihaad halh oirad durvud gej taltsah utgagui

8 сар 8. 13:10
Өвгөдийн сургаальЗочин

4 н ойрдоор төр бүү бариул

8 сар 8. 13:10
Өвгөдийн сургаальЗочин

4 н ойрдоор төр бүү бариул

2 сар 28. 3:22
Зочин

Bidnii huch belen harin chi uhaanaa beldsen uu?
Jich:Uragshaa ulsaa hudaldahiig uhaand tootsohgui!!!!!!!!!!

2 сар 21. 18:10
Ankhbayar.P

za chamd neg l zowlogoo ogie tvvhiin dutmag medlegee jahan nemegdvvleh heregteim bn daa chi

2016, 9 сар 15. 10:02
Зочин

unendee Manj qing gurnii tuluu l orosuudtai daitaj baisan hereg ineedtei baigaa biz oorsdiiig n ali ert ezelchiheed daraa n nohoid baridag mod bolgoj ashiglaad oruusdiin esreg daituulj baihad yun saihan baihav de daraagaar n arga buyu Nerchinskiin gereegeer tohiroo hiij odoogiin buriad ter chigtee orosiinnh bolj harin manj qing ulsiin hil hovdiin hyazgaaraas selenge hurtel ingej togtson tuuhtei unendee manj qing gurnii tuluu l uhen hatan oirduudaa hyadaad baisan hereg l de ontsgui l tuuh gehdee odoo yay gehev bolood ungursun yum

1 сар 25. 13:55
Зочин

Монголын эх орончдыг устгаж ирсэн оросууд өөрийн хүн Цэдэнбалыгаа тавьж монгол хэл, соёл, монгол хүнээ хайрласан бүхнийг үр удмаар нь хэлмэгдүүлж түүхийг 2 удаа өөрчлөн бичиж халхууд урвагч байсан дүрвэд эх оронч байсан гэж ялгаваралах үзлийг залуу үед суулгасан юм. Хэл соёл, эх оронч үзлээ алдах болж түүхээ үнэнээр ь биш худлаа юм цээжилэх болжээ. Одоо ч энэ үзэл хүчтэй болж монголыг хагаралдуулан б. Цэднбалын үед газар нутгаа хамгаалсан Аварзэд сайд, үндэсний үзлээ гэсэн Ринчин, соёлоо гэсэн олон эх орончид цөлөгдөж үр удам нь хохирсон юм. Одоо дан гадны соёл хэл, хүнийг шүтсэн үе үлдэж б. Үүний жишээ бол дуучин Амарааг Элчингийн хүн зодож байх нь 1937 онтой адил давтагдаж байна.

8 сар 7. 21:43
Зочин

Тийм ээ

2016, 9 сар 15. 9:54
Зочин

asuudal deeguuree Oros Manj hoyor tohirood shiidchihsen yumiig bid l margaad baigaa bolohoos bish unendee bidnees hamaaralgui shiidegdsen hereg shu de ingej l mongol ulsiig 2 huvaaj avsan yum da tegeed manjiin daranguilal tsaashid 270 jil urgeljilj arai chuu gej huvisgal garch neg yum angijirsan tuuhtei

2016, 9 сар 15. 9:52
Зочин

Nerchinskiin gereegeer Manj Oros hoyor huvaaj avsniig odoo boltol manaihan medeegui l baigaa hereg ugaasaa halh mongoliig Manj qing uls ali hediin ooriin medeld avchihsan baisan ue daraa n Manj nar Oros ulstai hiliin margaan bolj harin Русско-цинский пограничный конфликт (1649—1689) buyu oros uls manj qing gurentei tohiroo hiisen uuniig n manai mongolchuud medeegui

2 сар 21. 18:11
Ankhbayar.P

yangch manj nar halhiig medeldee awaagvildee halhuud buuj ogson gedegiig sanah heregtei gj bodoj bn

2016, 9 сар 1. 19:04
Зочин

orosuud tarih ugaah hereggui bid tuuhtei ard tumen

2016, 9 сар 1. 18:56
Зочин

oros jalaa chinii yrij bichej baigaa on toolol tsagaas umun mongol nutag baisan baisar baigaa oros jalaa

2016, 9 сар 1. 18:51
Зочин

oros jalaa chinii yrij bichej baigaa on tsagaas chin umun mongol nutag baisan baisar baigaa oros jalaa

2016, 8 сар 15. 14:30
Зочин

Энэ явдлаас 100 гаруй жилийн өмнөөс эхлээд Халхууд манжийг дагаад гүйгээд эхэлсэн шүү дээ Жаахан ч гэсэн түүхээ уншаач дээ Түүх уншаад үзэхэд Халхууд дандаа ялсан талд ордог бичигдээгүй урвал их байдаг

2016, 7 сар 26. 12:57
Зочин

Ээлжит яс хаялт байна... Бид хэдийд, хэн нэгний оролцоогүйгээр түүхээ үнэнээр нь мэдэх боломжтой болох бол? Түүхэн үнэний гол зангилаа асуудлууд дээр зарим зүйлийг хасах юм уу, нэмэх төдийд л түүхэн үнэн гуйвуулагдахад хүрдэг... Чахундарж Галдангийн төрсөн дүү Доржжавыг гэр бүлийнх нь хамт хүйс тэмтэрсэн, мөн түүний холбоотон засагт хан Сараг хөнөөсөн(1687 он) урьд нь 1684 онд Галдангийн Бээжин рүү илгээсэн ачаа хөсгийг дээрэмдэж элч нарыг нь алсан зэрэг шалтгаанаар Галдан Чахундоржийг довтолсон гэдгийг энд зориуд орхигдуулсныг юу гэж үзэх вэ?

2016, 9 сар 6. 16:32
нэг их худал хийрхсэн улсууд!!!!! Монголыг эзгүйрү

нэг их худал хийрхсэн улсууд!!!!! Монголыг эзгүйрүүлэх, гол хүчин болсон Халх Монголчуудыг үгүйсгэх тэднийг зайлуулах, мохоох санаатай түүх 70-аад оноос ЗОХИОГДОЖ үүнийг нь манай ухвар мөчид иргэд үнэмшин хөтлөгдөх болсон. 15-19 зууны Монголын түүх хагарал бутрал Хаан ширээний тэмцлийн түүх байсан. Үүнд ойрдууд гол бусниулагчын үүрэг гүйцэтгэсэн. Галдан бошгот ямар ч эх оронч байгаагүй. Угаасаа Зүүнгар улс тусдаа улс болсон байсан, газар нутаг нь Алтайн цаадах нутаг, болоод өнөөгийн Шинжиан. Манжид 300 тэмээ бэлг өгдөг Галдан Манжийн Энхамгалангаас Халхыг довтлох Зөвшөөрөл авч Халхыг эзэлхииг зорьсноос ямар балуугаараа Монголын төлөө байх вэ дээ!!!!! Түвдийн Далайн ламын дэмжлэгтэйгээр Занабазар гэх далай ламаас илүү нэр хүндийг олсон Богдыг устгах бас нэг зорилготой байсан. Нөгөөтэйгүүр Оросоос 3000 цахиур буу аваад хариуд нь Халхын хойд хязгаар Байгаль нуур, Сибирийг Оросуудад өгөх тохиролцоог хийсэн хүн. Галдан бол Зүүнгар гэх Халхаас тусгаар болсон улсын хаан. Тэр Халхыг ганцаардуулж манж, орос, түвдийн тусламжтайгаар эзлэн авахыг санаархсан. БОДИТ ҮНЭ БОЛ ТЭР. Гэхдээ түүнийг Манжууд Халхыг дархад ашиглаад сүүлд нь алсан шүү дээ. Галдан бошогт Орос, Түвд Манжийн ЗАРААЛ байснаас өөр үүрэг гүйцэтгээгүй.

9 сар 15. 16:39
Зочин

Galdan manjuud hujaanuudtai estoi salam uzeltssen bolohoor ter zugiin humuus durgui bh ni argagui l dee...

2016, 9 сар 6. 16:23
Mmm

mmmm

2016, 7 сар 24. 12:19
Зочин

Нерчийн гэрээг нь бүрэн эхээр нь олоод ушчих юм сан. Ер нь Халхуудыг Оростой байлдаж байхад ар хударгаар нь Хар Хоринг эзэлсэн нь үнэн... Галданг давийлгөн бичих болсон нь Зөвлөлтийн л ашиг сонирхол байсан шүү дээ....халхуудад Орос, Манж хоёрын аль нэгийг сонгож түших сонголт үлдсэн. Хэрвээ Оросыг дагасан бол өдий хүртэл бүрэлдэхүүнд нь байж мэднэ шүү...Манж бол устаж алга болсон.

7 сар 20. 20:51
Зочин

Yazguuriin mongoloo tushih songolt baigaagui gej uu hun guai?

2016, 7 сар 23. 10:08
Зочин

barag unen shuu, kharin bid Galdand khoshoo bosgood l ene urvagch alban yuosnii bish kaan yum shuudee

2016, 7 сар 18. 20:13
Ded

Chahundorjiig amid seruun ahuid Omsk gej hot baigaagui yum aa. Oiraduud hezee ch Tobolskiig ezlej baigaagui. Dandaa tuuhii mahan tolgoitnuud ene niitlel bolood setgegdeluudiig bichij.

2016, 7 сар 14. 11:16
Зочин

1954 ond Orsod beleglesen shuu dee Dandaa hudlaa tuuh zohioh ym aa

2016, 7 сар 26. 0:35
tgansukh

1954 ond belgelsen gene shuu. 1911 ond gazriin zurag zuragdsan bsan. harin 1954 ond tsenenbal uvs nuuriin hoid hesgiin gazar nutgiig belgelsen n unen.

2016, 7 сар 26. 9:25
Би

Цэдэнбалыг хүүхэд байхад увсын хойд нутаг бэлгэнд очсон байх чинь билээ

9 сар 19. 21:32
үнэн

харин тийм. Чойбалсан бэлэглэсэн байна лээ

2016, 6 сар 22. 19:45
гийгүүлэгч

энэ худл аа мэдээлэл байна.

2016, 6 сар 22. 10:16
Зочин

unen tuuh

2016, 6 сар 21. 19:28
Зочин

ХЯТАД ЯНХНЫ САНААНААСАА ЗОХИОСОН ТҮҮХ

2016, 6 сар 22. 15:55
Зочин

Түүхийг мушгиж тархи угаасан Оросууд түүхэн үнэнд гүйцэгдэнэ

2016, 6 сар 22. 10:17
Зочин

t1

2016, 6 сар 21. 19:28
Зочин

ХУЖААГИЙН ДЭМИЙРЭЛ БАЙНА

2016, 6 сар 22. 10:17
Зочин

t1

2016, 6 сар 21. 15:14
аааа

zuvsongolt.mn гэдэг сайт дээр маш ноцтой мэдээ гарчээ монголчууд аа.

2016, 6 сар 21. 15:01
Зочин

Санаатай ийм гарчиг өгөв үү. Өөрсдийнхөө нутгийг эзлэн түрэмгийлнэ гэж байх уу?

2016, 6 сар 21. 14:33
Зочин

чахундорж угаасаа халхыг, өвөрмонголыг манж хятадад хадаг дээр тавиад өргөн барьсан хүн дээ. дөрвөдүүд ч яахав. хятад, манж, халхын хамтарсан цэрэгт удаа дараа хядуулж устахын даваанд очсон. ингэж хядуулсны ул мөр одоо дөрвөд хүнийг хэнд ч итгэдэггүй, "муу санаатай", хулгайд авьяаслаг болсон зан араншинтай болгосон биз.

2016, 6 сар 24. 19:31
Бунтар

Дөрвөдүүд эцэст нь манжтайгаа нийлээд Зүүнгарынхаа араас нь хутга шаасан даа. Манжийн хаад хоёр аймаг байгуулах зөвшөөрөл өгөхдөө хөөрхөн нүдийг нь харж өгөөгүй байлгүй ээ.

2016, 6 сар 21. 14:27
зочин

Бүх түүх халхуудын арчаагүй урвалттай дандаа холбоотой байх юм аа. Занбазар дандаа урд талтай эвтэй байсан ба дандаа урд зүгийн хүсэлд нийцүүлж байсан нь их хааны зарлигийг зөрчиж байсан хэрэг.

2016, 8 сар 2. 22:02
Зочин

Yag l baga khadaas hoishhi nohod shig hemleldej bgaz haha iim bhad Mongol hugjil yariad ch hereggvi 2 akuld yaj zaliguulchihgvihen bgad bdin delkhi global bolood bie bienee ajij bga uchraas l bgad
bdag bh ene te1 hemleldsen malnuudtai uls

2016, 8 сар 2. 21:54
Зочин

Iim l uchraas manjin bool boltsgoosiin odoo ch barag yalgaagvi de ta nar uursdiiguu hardaa yaaj alatsaj bgaagaa bugd l noyon zantai pizdda nar Temujin eniig tasalj chadsan gants hvn

2016, 6 сар 23. 2:24
Зочин.

Халх л гэнэ сда дандаа урваж шарваж хар хятад манжийн бөгс долоосон улсууд.***** Занабазар юу үлдээсийн хэдэн гуулин бурхан л үлдээсэн байх.Халхууд ер нь аймхай хулчгар ур зүгийн бөгсийг долоосон юмнууд.

2016, 6 сар 24. 19:32
Бунтар

Дөрвөдүүд урваж байж л амиа авч үлдээгүй хэрэг үү

2016, 6 сар 22. 10:18
Зочин

halhiin buyand tusgaar saihan ulsad amidrj baigaagaa meddegui oodgui mulguu we! Buruu uzel chini 7 uuliin tsaaguur dald or tui.

2016, 7 сар 15. 11:18
Хахаха

Элэг хөшлөө

2016, 6 сар 23. 15:56
Зочин

Халхын биш хамаг монголын буян Тугаа Жонон чи муу өргүй хүнээсээ авлага нэхдэг луйварчин сэтгэлгээ гаргаад яадаг юм? МУ-ын иргэн юм чинь хэлэхгүй яадаг юм

2016, 6 сар 21. 14:24
Зочин

Хувхай дүрвэдүүдээс болж Монгол улс үеийн үед хохирсоор ирсэн. Одоо ч адил.

2016, 6 сар 23. 15:58
Зочин

Хувхай халханцарууд халтиарч уначихаад олон юм хуцаад байгаарай 1911 оны эрх чөлөөний хөдөлгөөнд бүх монголчуудын хувь адил тэнцүү орсон түүх бий.

2 сар 28. 3:38
Зочин

Minii ovoo 11 onii huvisgald oroltsoj shono doloor huree ruu yavj baihdaa doroogoo chimee gargahgui gej daavuugaar!orooj gal gargahgui gej nudargan dotroo tamhia tataj baisnaa namaig huuhed baihad yarij ogson. Bidend ih mongol ulsiin bagahan helterhii ch gesen onoodriin mongol ulsiig butsaaj olj ogohod huvi nemree oruulsan azai buural ovoogoo hairlaj dursaj bna. Um maani bad mi hum! Suns ni divaajingiin orondoo amgalan orshih boltugai!

2016, 6 сар 21. 14:17
Зочин

байгаль балхаш хөхнуур бүгд монголчуудынх байж болох байлаа.хоорондоо дайсагнаагүй бол

2016, 6 сар 21. 14:05
Зочин

Шал худлаа юм бичсэн байна. 17-р зуунд Оросууд Швед, Польш-Литов, Түурктэй байлдаад завгүй байсан. Бүр 18-р зууны дундуур Зүүнгарчууд оросуудтай байлдаж Тобольскийг эзлэн авч байсан.

2016, 8 сар 2. 22:05
Зочин

yuga hutsad bnaa Mongol orondoo oroh zavgvi hoorondoo hemleldej bsan tsag yum bishuu

2016, 6 сар 21. 15:02
Зочин

Энэ үйл яюдал ч үнэн л дээ Харин гарчиг нь нэг л бишээ

Сэтгэгдэл бичих
Санамсаргүй нийтлэл [ Энд дарна уу ]