Ангилал

Сайтын талаар ярилцъя Уншигчдын санал бодол

Зүүнгарын хаант улс ойрад буюу монгол угсааны улс бөгөөд түүхчид Зүүнгарын хаант улсыг талын монголчуудын сүүлчийн эзэнт гүрэн гэж түүхчид үзэх нь бий. Цагаан хэрмийн баруун үзүүрээс одоогийн Казахстаны зүүн хэсэг, Киргизстаны хойд хэсгээс өмнөд Сибирь хүртэлх газар нутагт оршиж байлаа.

Оросууд Амарсанаа баатрын шарилыг Манж Чин улсад ямар ч тохиолдолд өгөхгүй гэжээУншсан16,571

1757 оны гуравдугаар сард Амарсанаа Хасагаас нутагтаа буцаж ирээд зургадугаар сард харъяат 3000 цэргийн хамт Манж улсын 10000 гаруй цэрэгтэй тулгаран байлдлаа.

1920-иод оны үед гарч байсан "Бюллетень Мон-Тел-аг" гэдэг сонины 1923 оны гуравдугаар сарын 3-ны өдрийн 71-72 дугаарт Европын эмч Корнилов, Ротт, Селезнев, Монголын эмч Лувсандорж, Гэлэг, Дамдиндорж нарын бүрэлдэхүүнтэй тусгай комисс БНМАУ-ын Бүх цэргийн жанжин Д.Сүхбаатарын цогцост задлан шинжилгээ хийсэн тухай мэдээ нийтлэгдсэн байдаг. Энэ бол Монгол Улсад нас барсан хүний цогцост задлан шинжилгээ хийсэн анхны албан ёсны баримт юм.

Дээрх түүхэн баримтуудаас гадна 1750-иад оны үед Орос, Монгол, Манж чин улсын хооронд Амарсанаа гүнгийн шарилыг шилжүүлэх талаархи дипломат харилцааны бичгүүд одоо Үндэсний түүхийн архивт хадгалагдаж байгаа бөгөөд энэхүү дипломат харилцааны үр дүнд Амарсанаа гүнгийн шарилд хоёр удаа экскумац хөнджээ.

Амарсанаа нь 1755-1758 онд манжийн эсрэг тэмцэж байсан Монголын ард түмний нэгэн удирдагч юм. Ойрадын хаан Галданцэрэнгийн охин Бодлогочоос төрж, Хойдын ноён Үйзэн Хошуучин гэрт өсч хүмүүжсэн Ойрадын Хошоод аймгийн хүн ажээ. Эцэг нь Гүүш хааны удам Галданданзан юм. Эх Бодлогочийг нь бие давхар байхад эцэг нь нас нөгчиж, хойд аймгийн тайж Үйзэн хошуучид очоод Амарсанаа төрсөн тул түүнийг бас Үйзэн хошуучийн хүү буюу хойдын тайж гэж үздэг ажээ.

Зүүнгарын хаант улс нь Монгол үндэстэн байгуулсан дэлхийн сүүлчийн нүүдэлчин эзэнт гүрэн бөгөөд Цагаан хэрмийн баруун үзүүрээс одоогийн Казахстаны зүүн хэсэг хүртэл, одоогийн Кыргызстаны хойд хэсгээс өмнөд Сибирь хүртэлх газар нутгийг эзлэн оршиж байв. 1610 оноос Зүүнгарын хаант улсын суурь тавигдах үеэс Ойрадын удирдагчид хунтайж хэмээх цолтой байжээ. 1678 онд Галдан далай ламаас бошигт хан цол хүртсэн үөэс эхлэн Цэвээнравдан, Галданцэрэн, Даваач нар хаан цолтойгоор засаглаж байв. Амарсанаа гүн Орост гарах болсон шалтгаан тухайн үеийн улс төрийн байдлыг товч өгүүлье.

Дөрвөн Ойрадууд нэгдэн Зүүн гарын хаант улсыг байгуулсан үед Халхыг эзлэн нэгтгэх бодол санаа агуулж эхэлсэн юм. Учир нь тэд Зүүнгар ба Халх нэгдсэнээр монголчууд Манж чин улсын өөдөөс сөрж зогсох хүчтэй болно гэж итгэж байсан юм. Тэр үед Ойрад-Халхын гэрээг байгуулсан байна. Гэрээний гол утга санаа нь харийн түрэмгийллээс бие биеэ хамгаалах, хамтран тэмцэх, харийн түрэмгийлэгч нартай сүлбэлдэхгүй байх гэсэн байлаа. Гэвч манжууд шарын шашнаар далимдуулан эрх мэдлээ дээшлүүлэх сонирхолтой, эд мөнгөнд шунахай монгол ноёд түшмэдийг уруу татан сэм хуйвалдаанд оролцуулж нөгеө гэрээг нь зөрчүүлсээр байжээ. Улмаар зарим овог аймаг Манж улсад дагаар орж эхэлсэн юм. Ийнхүү Ойрад-Халхын гэрээ зөрчигдөж эхэлсэн тэр үед Зүүнгарын хаанаар залраад байсан Галдан бошгот Халх руу цөмөрчээ.

Тэрээр Халхын нутагт таарсан шарын шашны сүм хийд, лам хар бүгдийг хүйс тэмтрэн түйвээж эзлэн авчээ. Тэр үед анхдугаар Богд Халхын хувь заяаг шийдэж байсан бөгөөд тэрээр Галдангийн түрэмгийллээс дайжин Өвөрмонголд очиж, улмаар Манж чин улсаас тусламж гуйсан байна. Халхыг Манжид нэгтгэх ёслол 1691 оны тавдугаар сарын 2-нд Долоннуурт болжээ. Энэ бол тусгаар тогтнолоо алдах эхлэл байлаа.

Энэ үед Галдан бошгот Манжид элч илгээн найрамдахыг санал болгож, мөн урвагч нар хэмээн Занабазар тэргүүтнийг хүлээлгэн өгөхийг шаардаж байлаа. Гэвч Манж чин улсын болон Галданд хонзогносон монгол ноёдын хамтарсан цэргийн хүч 1696 онд Галдангийн армийг бут цохисон юм. Галдан амьдаараа баригдахгүйн тулд 1697 оны гуравдугаар сарын 13-нд хор уун үхсэн билээ. Үүний дараа Зүүн гарын улсад хаан ширээ булаацалдсан тэмцлүүд өрнөж байв.

Тухайн үед Галданцэрэн хааны ач хүү Амарсанаа найз Даваачийнхаа төлөө зүтгэсээр түүнийг хаан ширээнд суулгасан боловч удалгүй муудалцаж, хоорондоо тулалдах болжээ. Амарсанаа Даваачаас зугтан манжид урважээ. Дараа нь манжууд  Амарсанааг буцаан турхирч Даваачийг түүний гараар устгуулах сонирхолтой байлаа. Ийнхүү Амарсанаа Манжийн цэрэгтэй хамтран буцаж Даваачийг цохисноор 1755 онд монгол үндэстэн тэр чигээрээ Манжийн эрхшээлд орлоо.

Энэ үед монгол овог аймгуудын ноёдыг Манж нар Долоон нуурт урин баяр тэмдэглэх гэж байв. Гэтэл гэнэт Монголд бослого гарсан мэдээ иржээ. Зөвхөн Манжтай нийлж Даваачийг л устгах төлөвлөгөөтэй байсан Амарсанаа нь Халхын Халхын Чингүнжав, Өвөрмонголын Сэвдэнбалжир нартай хамтран Монгол туургатнаа чөлөөлөх бослого гаргасан байлаа.

Харамсалтай нь, бослого нэг их удалгүй дарагдсан юм. 1756  оны наймдугаар сард Хасагийн Хожабэхийн хамт манжийн цэрэгтэй бүтэн долоо хоног ширүүн байлдаан хийсэн боловч ялж чадсангүй. Абулай хан Хадагийн цэрэгтэй байлдаж хүндээр шархдан, цэргээ ухраан нутагтаа очлоо.

1757  оны гуравдугаар сард Амарсанаа Хасагаас нутагтаа буцаж ирээд зургадугаар сард харъяат 3000 цэргийн хамт Манж улсын 10000 гаруй цэрэгтэй тулгаран байлдлаа. Байлдаан хагас cap гаруй туйлын хурц, ширүүн явагдаж, 2500 цэрэг нь алагдаж шархдан жагсаалаас гарчээ. Амарсанаа найман хүнтэй Оросын нутагт зугтан 1757 оны наймдугаар сарын 20-нд Тобольск хотод иржээ.

Амарсанаа Тобольск хотын дэд захиргч Грабленовиныд уригдсан байна. Хэлмэрч нь Феодор Плотников гэдэг хүн байсан бөгөөд Амарсанаа өөрийгөө Галданцэрэн хааны охины хүү (ач хүү) гэдгийг танилцуулжээ. Амарсанаа хоёр эхнэртэй байсан бөгөөд Ишсоном нас барсан, Дэлэгдорж Манжид очихдоо хоёр хүүгээ дагуулж явсан бөгөөд Даваачийн эсрэг босоход хөвгүүд нь Манжид үлдэж ямар ч мэдээ сураг байхгүй байгаа тухай ярьсан байдаг. Амарсанаа Сибирийн дэд захирагчтай Оросоос Зүүнгарын хаант улсыг сэргээхэд тусламж хүссэн байна. Грабленов Амарсанаад Оросын хаанд тодорхой болзолтойгоор захиа бичихийг зөвлөсөн байдаг. Манжийн цэргээс зугтсан Амарсанаа Тобольск хотод цагаан цэцэг өвчин нь сэдэрч 1757 оны есдүгээр сарын 21-нд 40 настайдаа нас барсан байна.

Түүний гэргий Битэй ба хүү Пунцаг нарыг Ижил мөрөн дэх Халимагт хүргэж өгчээ. Удалгүй Битэй нас барж хүүгийнх нь талаар ямар ч мэдээлэлгүй болсон байна. Оросын засгийн газар Манжийн Засгийн газарт Амарсанаа гүн нас барсныг албан ёсоор мэдээлсэн боловч Манжийн Засгийн газар Амарсанаа гүнг үхсэн гэж итгээгүй бөгөөд эргүүлж өгөхийг шаардаж сүүлд шарилыг нь үзүүлж таниулах хүртэл бүтэн хоёр жил өнгөрсөн байна. Оросын Засгийн газраас Манж Чин улстай сайн хөршийн харилцааг бодож Амарсанаа гүнгийн шарилыг Сэлэнгэд хүргэж өгөхийг зөвшөөрсөн байна. Засгийн газрын шийдвэрийн дагуу Сибирийн захирагч генерал Ф.И.Соймонов 1757 оны арванхоёрдугаар сарын 17-нд Амарсанаа гүнгийн шарилыг Сэлэнгэд хүргүүлсэн бөгөөд нутгийн захирагч В.Якобид шарилыг таниулаад ямар ч тохиолдолд Чин улсад өгөхийг хориглосон байна.

Амарсанаагийн шарилыг үзүүлэхийн тулд түүний шарилыг хоёр удаа хөндсөн бөгөөд эхний удаа Өргөө хотоос түүнийг сайн таних Халхын зайсан Лимпэлдоржийг явуулсан боловч тэрбээр замдаа нас барсан байна. 1758 онд Сэлэнгэд Халхын ван Цэвэгяримпил Манжийн түшмэл мөн шарилчны хамт иржээ.

 

Энэ удаа Бээжингээс ирсэн шарилчин Амарсанаа гүнгийн шарилыг хөндсөн бөгөөд энэ удаа ямар ч эргэлзээгүйгээр Амарсанаа гүнгийн шарил мөн гэдэгт итгэсэн байна. Амарсанаа гүнгийн шарилыг шилжүүлэх тухай Манжийн засгийн газар Оросын гадаад харилцааны яамны хооронд хоёр жил харилцсан байдаг. Дээрх Амарсанаа гүнгийн шарил шилжүүлэх түүнийг мөн эсэхийг таниулахын тулд хоёр удаа шарил хөндсөн (экскумац) зэрэг нь орчин үеийн анагаах ухааны эмгэг анатоми-шүүх эмнэлгийн үйл явц байсан гэж үзэж болохоор байна.

Иймээс Амарсанаа гүнгийн шарил шилжүүлэх түүхэн баримт бичиг нь Манж-Монгол-Орос улсын дипломат харилцааны түүхэн баримт болохоос гадна шүүх эмнэлэг эмгэг анатомын, Монголын анагаах ухааны түүхийн 1750-иад оны сүүл үеийн түүхэн баримт юм.

Монголын анагаах ухааны түүх судлаачдын нийгэмлэгийн тэргүүн, анагаах ухааны доктор Л.Энхбаатар

Сэтгэгдэл 62ЭнгийнХэвтээБосооСэтгэгдэл бичих-Aa+
10 сар 6. 22:04
Зочин

Suurin soyl irgenshiltei humuus iluu hojson yum bishuu ?jishee ni hyatadad hyatad bus ugsaanii olon humuus tur barij gazar nutgiig ni telj uguud uursduu bhgui bolson bhaar bodhod ted manaihaas iluu uhaan zarsan baimaar ch yum shig.Mongolchuud dundaa halhuud iluu uhaan zarj zuulun bodlogo barisnaar iluu oluul uldej hotsorson bn

10 сар 7. 3:12
Зочин

Odoo halh durvud gej yarihaa bolimoor wm.3 han sayulaa bj dotroo halh durvud,buriad torguud geed soliorood ehleh wm.Manaihan urvagchdaas bolj bainga svirch bdag. Ene Amarsanaa ch urvagch bsan.

10 сар 7. 23:37
Ойрд

яг үнэн Монголчууд түүхээсээ юу сурахгүймаа нээрээ. 3-хан саяуулаа байжээж жалга довны үзлээ болимоор юмдаа бүгд л Монгол хүмүүс шүү дээ

10 сар 6. 17:13
Зочин

1600 -д оны дундаас хойших халхын хан, ноён, ван гүнгүүд буюу алтан ургийнхан бүгд манжийн хааны хүргэн буюу эфү нар юм. Дан эфү давхар эфү нар. Халхын хан, ноён, ван, гүнгүүд гэхээр бараг хэдэн зуун хүн гардаг. Гэтэл манжийн хаан 10-д хатан аваад хүүхдүүд гаргаад гарсан охидуудаа халхын ноёдод өгөөд ч хүрэхгүй. Тиймээс янханы газрын эмсээс манжийн хааны охин гэж өргөмжилж өгдөг байсан гэж манжийн хааны ордоны нууц түүх гэхчилэн олон сурвалжууд дээр бичсэн бдаг гэсэн. Тэгэхээр одоо алтан ургийн удамтай гэж ярих хамгийн но-той болчоод бгаа юм. Би хятад манжийн эрлийз гэсэнтэй адил болчихоод бн. Яагаад гэвэл энэ эфүдэх заншил бараг 300 жил буюу хэд хэдэн үе дамжин үргэлжилсэн нь маргах аргагүй үнэн юм.

10 сар 6. 17:11
Зочин

Манжийн хааны бэлгийн охид манж биш хятадууд байсан. Тэгэхээр эфү нарын эхнэрүүд хятад, үр хүүхэд хушуу ноёдууд, ван, гүнгүүд ихэнх нь хятадын эрлийзүүд байсан юм. Тэд бүгд хятад сэтгэлгээтэй, хар элэгтэй байсан. Тэдний үр сад эрлийз, хурлийз, усан паалийнууд одоо удам угсаагаа таньж, тэднийхээ мөнгөөр өндөр авч улсын тусгаар тогтнолд занал учруулах ажил хийж байна. Үүнийг тэрлэгч этгээд эфүгийн удам биш байх. Гэхдээ тэдний зарц нэг хужаагийн үр сад байх, даанч хорлонтой юм бичээд байдаг юм.

10 сар 6. 16:54
Зочинббы

Занабазар гэхээр З энхболд нүдэнд харагдаад байдаг сүнс нь үү

3 сар 6. 12:56
td

Нэг хятад= Нэг монгол

Манай монголчууд төрийн түшээд хүртэл нэг хятад бодлогыг дэмжин хүлээн зөвшөөрнө гэж дээр дооргүй л ярих юм.Харин эсрэгээрээ Хамаг монгол,нэг үндэстэн,Нэг монгол гэж ярихгүй.Түүхчид эрдэмтэнүүд нь ,Түүх сонирхогчид нь хүртэл түүхийг мушгин гуйвуулж цаг үеэр нь ангилж аймаг угсаагаараа талцуулж,Халх ойрод баруун зүүн ,өвөрлөгч,баяд дөрвөд буриад хэмээх Монгол үндэстний хагарч бутарч байсан түүхэн цаг үеэр талцаж би чи гэлцэх үзэгдэл хавтгайрч байна. Манжийн үеийн түүхийг иш болгох юм . Монголчууд нэгдэж нягтрах бүртээ мандан бадарч,Талцаж эвдэрэлцэх цагтаа бусдын идэш болж байсаныг буурал түүх өгүүлсээр байна.Монголын түүхэнд ялж ялагдаж,эзэлж эзлэгдэж явсан, хамтарч тэмцэж, хагарч бутарч байсан цаг бүгд бий. Талцах шалтаг хэрүүлч мундахгүй, уралдаж урваж байсан түүх ч зөндөө байгаа.Хамгийн сүүлд хэлхэд хамаг монгол хамгийн чухал үндэстэн үүрд оршихын амин сүнс нь шүү дэ.Үнэндээ Хятадад орсод,АНУ-д хэдэн үндэстэн ястан байгааг тоолж баршгүй байхад Нэг хятад ,Америкийн Нэгдсэн Улс,нэгдмэл орос гэсэн үзэл санаан дээр нэгдэж оршиж байна. Гэтэл монголд Монгол Казак гэсэн хоёрхон үндэстэн бий, нарийн ярьвал Нэг л үндэстэн амьдардаг.Хасагууд монголчуудаас нэг их холдож шалихгүй адилхан нүүдэлчид ,адилхан эсгий туургатнууд . Бодит байдал дээр Халх дөрвөд ойрод баруун зүүн татаарууд Хиад боржигонууд нь хүртэл алтан ураг, харц зарц ,Хасарын удам гэж талцах шаардлага байна уу?Урваач шарваачаа дуудалцвал өнөөдөр ч гэсэн яндашгүй баян урвагч эх орноо зарж идэгсэд байгаа. Харин одоо Монголчууд нэгдэх нягтрах болоогүй юу? Хамаг монголчууд минь!!!

3 сар 20. 14:17
Зочин

Хамаг монгол төслийг улам дүрэллзүүлэх хэрэгтэй. Цаашлаад бүх монголчууд монгол хэлний нэг дүрэмтэй болох хэрэгтэй

1 сар 29. 9:10
Хосоо

Ойрдууд Халхад довтолсон түүх Манжаас өмнө бүр 15-р зуунаас эхтэй. Ойрдууд хаан суудлын төлөө Чингисийн алтан ургийн 70 гаруй хүнийг хөгшин залуу гэлтгүй нэг шөнийн чуулган нэрийн дор цуглуулж байгаад хөнөөсөн. Ганцхан 7 настай Батмөнх амьд үлдсэн

10 сар 6. 17:06
Зочин

Нагачу амьд үлдсэн.

1 сар 26. 21:42
Зочин

Зүүнгарын сүүлчийн хан Даваачийг дарж, ард түмнийг нь хядахаар хөдөлсөн Манжийн хааны жанжид

Зүүн фронтоор(цэргийн тоо 20 мян):
Ерөнхий захирагч Банди жанжин (Хорчны)
Цэнгүнжав жанжин (Халхын)
Дэд жанжин Амарсанаа(хойдийн)
Эфү Цэвдэнбалжир(Өөлдийн)
Жүн ван Нэмэх(Дөрвөдийн)
Жүн ван Банзор(Хошуудийн)
Зөвлөлийн сайд Арантай жанжин(Манжийн)

Баруун фронтоор(цэргийн тоо 16 мян):
Ерөнхий захирагч Юн-Чин жанжин(Манжийн)
Дэд жанжин Саарал(Дөрвөдийн)
Чин ван Цэрэн(Дөрвөдийн)
Жүн ван Цэрэн уваш(Дөрвөдийн)
Бэйл Цэрэнмөнх(Дөрвөдийн)
Эрхэм сайд Яльфунга(Манжийн)
Зөвлөлийн сайд Уяхан(Манжийн)

10 сар 7. 23:40
Ойрд

Яс юман дээрээ Монголыг Монголоор нь хядуулцан байхгүй юу. Монголчууд бид түүхээсээ сурмаар юмдаа

3 сар 6. 13:00
td

Нэг хятад= Нэг монгол

Манай монголчууд төрийн түшээд хүртэл нэг хятад бодлогыг дэмжин хүлээн зөвшөөрнө гэж дээр дооргүй л ярих юм.Харин эсрэгээрээ Хамаг монгол,нэг үндэстэн,Нэг монгол гэж ярихгүй.Түүхчид эрдэмтэнүүд нь ,Түүх сонирхогчид нь хүртэл түүхийг мушгин гуйвуулж цаг үеэр нь ангилж аймаг угсаагаараа талцуулж,Халх ойрод баруун зүүн ,өвөрлөгч,баяд дөрвөд буриад хэмээх Монгол үндэстний хагарч бутарч байсан түүхэн цаг үеэр талцаж би чи гэлцэх үзэгдэл хавтгайрч байна. Манжийн үеийн түүхийг иш болгох юм . Монголчууд нэгдэж нягтрах бүртээ мандан бадарч,Талцаж эвдэрэлцэх цагтаа бусдын идэш болж байсаныг буурал түүх өгүүлсээр байна.Монголын түүхэнд ялж ялагдаж,эзэлж эзлэгдэж явсан, хамтарч тэмцэж, хагарч бутарч байсан цаг бүгд бий. Талцах шалтаг хэрүүлч мундахгүй, уралдаж урваж байсан түүх ч зөндөө байгаа.Хамгийн сүүлд хэлхэд хамаг монгол хамгийн чухал үндэстэн үүрд оршихын амин сүнс нь шүү дэ.Үнэндээ Хятадад орсод,АНУ-д хэдэн үндэстэн ястан байгааг тоолж баршгүй байхад Нэг хятад ,Америкийн Нэгдсэн Улс,нэгдмэл орос гэсэн үзэл санаан дээр нэгдэж оршиж байна. Гэтэл монголд Монгол Казак гэсэн хоёрхон үндэстэн бий, нарийн ярьвал Нэг л үндэстэн амьдардаг.Хасагууд монголчуудаас нэг их холдож шалихгүй адилхан нүүдэлчид ,адилхан эсгий туургатнууд . Бодит байдал дээр Халх дөрвөд ойрод баруун зүүн татаарууд Хиад боржигонууд нь хүртэл алтан ураг, харц зарц ,Хасарын удам гэж талцах шаардлага байна уу?Урваач шарваачаа дуудалцвал өнөөдөр ч гэсэн яндашгүй баян урвагч эх орноо зарж идэгсэд байгаа. Харин одоо Монголчууд нэгдэх нягтрах болоогүй юу? Хамаг монголчууд минь!!!

2016, 12 сар 21. 15:44
Зочин

oiraduud uneheer haluun tustei humuus shuu halhuud urwaj sharwahdaa sain humuus

10 сар 7. 23:42
Ойрд

Хараад байхнээ Ойрд Монголчууд эрэлхэг дайчин хүмүүс шүү

10 сар 7. 1:48
ЗочинMONGOL

HEDEN HALKH BAINA
Зүүнгарын сүүлчийн хан Даваачийг дарж, ард түмнийг нь хядахаар хөдөлсөн Манжийн хааны жанжид

Зүүн фронтоор(цэргийн тоо 20 мян):
Ерөнхий захирагч Банди жанжин (Хорчны)
Цэнгүнжав жанжин (Халхын)
Дэд жанжин Амарсанаа(хойдийн)
Эфү Цэвдэнбалжир(Өөлдийн)
Жүн ван Нэмэх(Дөрвөдийн)
Жүн ван Банзор(Хошуудийн)
Зөвлөлийн сайд Арантай жанжин(Манжийн)

Баруун фронтоор(цэргийн тоо 16 мян):
Ерөнхий захирагч Юн-Чин жанжин(Манжийн)
Дэд жанжин Саарал(Дөрвөдийн)
Чин ван Цэрэн(Дөрвөдийн)
Жүн ван Цэрэн уваш(Дөрвөдийн)
Бэйл Цэрэнмөнх(Дөрвөдийн)
Эрхэм сайд Яльфунга(Манжийн)
Зөвлөлийн сайд Уяхан(Манжийн)

1 сар 8. 16:40
Зочин

МАЛ МИНЬ ЧИ ХАЛХАД АМЬ ЗУУЖ БГАА ДҮРВЭЖ ИРСЭН ЛАЛАР ШҮҮ

10 сар 6. 21:38
ҮХРИЙН БӨӨР

Гэрсэнзэд хэрэйд, жалайр, хонгирад, олхонуд, бэсүд, элжигин, горлос, урианхай, сартуул, тангудын нийлбэрийг халх гэнэ,ЧИ АЛЬ ЛАЛАР НЬ ВЭ

10 сар 7. 1:51
ЗочинMONGOL

BORJIGON HAACHSAN BE

7 сар 23. 18:56
Зочин

Humuus nutgaa hayad uragshaa durveed yavahad nutgaa sahij uldsen humuusiin ur sad bid! Udam sudraa sain shinjluul avtomataar bi tiim hun gej bodchihood ovog deedsee hilsduuleed ur huuheddee buruu ulger duuraild duudaad yavj bval nugel chini neg yumaaraa garna shuu, naiz aa!

2016, 12 сар 1. 19:32
Бату

Галданбошгитоос авахуулаад Зүүнгарынхан гэж өөрийн бодлогогүй дан хүний хатгаасаар явж байсан нүгэл нь нүдээрээ гарч мөхөлд хүргэсэн билээ. Тэнгэрийн гэсгээл буюу.

2016, 12 сар 20. 13:12
Зочин

Халх ойрд гэж хагаралдуулдаг Чи манжийн үе залгамжилсан эфү юу?Үе үеийн манжийн чам шиг хүргэчүүл Халхын Чингүнжавыг манжид тушааж зоосны нүхээр гүйлгэсэн ээ Шүүчихээд дараа нь халх ойрдын асуудал ярь за . Халх ноёдын нохдын хатгалдаан дийлдэхгүй чин ван Цэнгүнжавын удамууд аа

3 сар 20. 15:22
Зочин

Бидний түүхийг аль 80 жилйин өмнө оросууд зохиож Цэдэнбалд итгүүлж тэр нь дүрдээ итгээд урвагчийг шийтгэх үзлээр өвчилсөн байсан юм. Ж. Мөнхбат аваргыг түрүүлэхэд үнсдэггүй, халх хүнийг сайн явахад ямар нэг аргаар буруутгаж цөлдөг, монгол хэл соёлыг үзэн ядаж монгол хүнтэй гар барихаас ч цэрвэж ойр орчиныхноо монголоор ярихыг хориглодог байсан юм. Тийм түүхэнд итгэсэн энэ мэт хоцрогдсон улс монгол түмнийг хагаралдуулж амь зуух аргаа болгосон юм. Ж: Түүхч Далай мэт нь ойрдын түүхийг худлаа бичиж халхууд лу урваж байсан мэт домог зохиож шан харамж авч амьдарч ирсэн юм. Ингэж манай улсын цул нэгдмэл байдлыг хагалан бутаргах үзлийг харь гүрний хатгаасаар хийдэг юм. Зүүн гарын их нутгаа харьд алдсан улс Байгал нуур, Увсын Давст уул зэргээ орост өгснөө харамсахгүй байх нь аргагүй юм даа. Урваж ирсэн өөрийн нутаггүй улсын зан юм. Цэдэнбалаа өмөөрөөд эх орончдын амь насыг ч тоохгүй байх юм.

9 сар 6. 12:17
Зочин

ХАЛХ НЭРТЭЙ ӨМХИЙ ХУЖАА МИНЬ ҮХЭЖ ДАЛД ОРООРОЙ ЧИ.

2016, 12 сар 2. 10:00
Зочин

muu mal uhej dald ormor

2016, 11 сар 23. 17:09
Зочин

Зүүнгарын улсыг мөхөөх эхлэлийг Галданбошигт эхлүүлж төгсгөлийг нь Амарсанаа гүйцээсэн дээ 2 урвагчийг эх орончоос салгах цаг нь болсон

2016, 12 сар 20. 12:50
Зочин

Халх ойрдын хэлэлцээрийг хамгийн түрүүлж халх ноёд зөрчиж худалдагдаж манжид дагаар ортол мөн ч их хүлээсэн дэ? Халх монголыг Манжийн хүргэн болж дуустал хүлээх байсан уу Чинийхээр бол. Хамаг монголыг голомтыг халхаас хойш 60 жил халуун амь бүлээн цусаараа хамгаалж хядуулж цөөнх болсон нь буруу юу?

2016, 12 сар 21. 13:23
Зочин

За ер нь бүхний ээдрээ бол түвдээс Монголд шарын шашны бодлогыг түлхүү явуулснаас үүдсэндээ. Бүх хагарал үүнээс үүдэлтэй. Халх ойрд ГЭЖ БИЕ БИЕНЭЭ МУУЛАХ ХЭРЭГГҮЙ.

2016, 11 сар 27. 15:48
Зочин

юу донгосоно вэ.хүн алдаж онох юм зөндөө байдаг.манжийн эсрэг сэлэм далайж явсан хүмүүс бүгд баатрууд

2016, 12 сар 20. 0:28
Зочин

2ulaa uursdiinhniihuu esreg bas selem dalaisan humuus dee.

2016, 11 сар 25. 10:37
Зочин

chi muu yugaa meddeg yum ter2 bol BAATAR

2016, 11 сар 23. 21:46
Naranbat

ter 2 bol baatar

2016, 11 сар 24. 19:35
Зочин

ӨРГӨН УУДАМ ГАЗРАА АЛДАЖ ОЛОН МЯНГАН ГЭМГҮЙ АРДАА МАХНЫ МАШИНРУУ ИЛГЭЭСЭН МАЛНУУДЫГ БААТАР ГЭДЭГ УСАН ТОЛГОЙТОЙ ИЛЖИГ ЮМ ДАА ЧИ

2016, 11 сар 25. 10:40
Зочин

iljig gej meddgeeree chi l iljig bina

2016, 11 сар 24. 0:17
Зочин

Галдан Бошигт Оростой холбоо тогтоож, Халх руу 1688 онд зэрэг довтолсоноос болж Монголчууд Байгаль нуур, Хойд Шивэрийг Орост алдсан түүхтэй.

2016, 12 сар 20. 12:53
Зочин

Түшнэт хан анх ойрд руу манжийн хатгаасаар халдаж Галдан бошигтын төрсөн дүүг хөнөөж дээрэмдсэн

2016, 12 сар 20. 0:30
Зочин

yag nuhtsul baidal yamar bsaniig sain medehgui yum. Gehdee l Galdan Khalkhiin nutag ruu dairsan ni Chahundorj, Zanabazar 2-g Manjid dagaar oruulah gol huchin zuil bolson bh

10 сар 7. 0:08
Зочин

mongolchuudaa seremjtei baigaarai!!!!!!!!!!!!!!!ene ayultai!tom gazar nutagtai jijeghen mongol busdiin togloom bolohod oirhon boljee.tom bodlogotoi irgen heregtei bolohoos tom gazar nutagt ezen ugui bol chamd margaashiin itgel ugui yum!

10 сар 7. 0:32
Зочин

mongol ulsad mongoliin tuluu tohilohk hun heregtei bolj dee!

10 сар 7. 0:28
Зочин

chi mongol hun gedgeer baharhaj yavaarai.mongol undesten gej baihgui mongol ulsiin mongol hun gej bii yumaa.delhkii chamaig chingisiin mongol gej hundelj yavdiag.

10 сар 7. 0:18
Зочин

ungursun ueiin mongol etseg uvgud baatar baij bidend ene jaahan gazar uldeesen gedeg.getel tedentei zuuraldaad soliorood baigaa orchin ueiin odoo amidarch baigaa mongolontsoriig oilgoj chadahgui bna.

10 сар 7. 0:20
Зочин

mongol soyoliig

10 сар 7. 0:14
Зочин

zanabazar,chyahundorj ch geh shig!!!!!? haraal idsen novshnuudaa odoo baigaa luivarchid hulgaich nariinhaa tuhai sanaa zovj yavaarai!!!!!!!ungursun balarsan humuusiin tuuh odoo mongold hamaagui bolson.mongolchuud dahin shineer amidraiy gevel onoodor,margaashaa harj yavna uu!

10 сар 7. 0:40
Зочин

tuuhkt humuusiig uls tortei holboj hutsah yumaa.zanababariin uralsan buteeliin mon chanariig meddeg mongol odoo bol barag baihgui bizee.za ter chahuundorjiig mongolchuud buur ch medehgui shuu dee.heseg buleg soliotoi humuus setguuliin erhk chuluu gedgeer hutsaj bna.uheerei!mongold gai buu bol!

2016, 12 сар 20. 12:58
Зочин

Занабазар Чахундорж 2 халх ойрдыг өөрийн өчүүхэн эрх ашгийн төлөө манжаас чулуун жинс авилга торго дурдан авгай хүүхэн авч хагаралдуулж монгол түмний цусыг урсгачихаад Манж Энхамгалан хааны хөнжил доогуур хар толгойгоо хамгаалж шургасан урвагч нар Аймхаа хулгайч нат эхэлж ойрд луу дайрч Галдангийн дүүг алж дээрэм тонуул хийж Их монгол улсын эвийг эвдсэн

10 сар 7. 2:48
Зочин

Yg vnen chuhandor batsaan hemjeegee medehgvi ooroo dain odooson ene galdang buruutgad bga hvmvvs jahan tvvh shashdraa unshildaa arhiniha haluund burj bgaa bobo nar shig l ym bichhiin hudlaa gewel mongoliin tvvhchiddee itgehgvi bl gadadiin tvvhchdiin sudalgaag haralda galdang hoerdog chinges gesen bdag too barimttai shvv

10 сар 6. 21:38
Зочин

uneheer tiim yvdal bolson zanabazar chahundorj shig urvagchid AN aar duuren

2016, 11 сар 23. 18:19
Зочин

Муу лалар минь чи өөрөө Монголоос минь зайл!!!

2016, 11 сар 23. 22:27
Зочин

muusain halh manjuud yu meddegdeen hutsaad baigaa yum

2016, 11 сар 23. 12:34
Зочин

Зүүн гарын хаант улсыг мөхөөх, халхыг манжид ороход их үүрэг гүйцэтгээсэн энэ урвагчийг одоо мартах хэрэгтэй. Соц үед худлаа эх оронч нэр өгсөн юм шүү

2016, 12 сар 2. 9:59
Зочин

chi uhej dald or

1 сар 26. 21:44
Зочин

Зүүнгарын сүүлчийн хан Даваачийг дарж, ард түмнийг нь хядахаар хөдөлсөн Манжийн хааны жанжид

Зүүн фронтоор(цэргийн тоо 20 мян):
Ерөнхий захирагч Банди жанжин (Хорчны)
Цэнгүнжав жанжин (Халхын)
Дэд жанжин Амарсанаа(хойдийн)
Эфү Цэвдэнбалжир(Өөлдийн)
Жүн ван Нэмэх(Дөрвөдийн)
Жүн ван Банзор(Хошуудийн)
Зөвлөлийн сайд Арантай жанжин(Манжийн)

Баруун фронтоор(цэргийн тоо 16 мян):
Ерөнхий захирагч Юн-Чин жанжин(Манжийн)
Дэд жанжин Саарал(Дөрвөдийн)
Чин ван Цэрэн(Дөрвөдийн)
Жүн ван Цэрэн уваш(Дөрвөдийн)
Бэйл Цэрэнмөнх(Дөрвөдийн)
Эрхэм сайд Яльфунга(Манжийн)
Зөвлөлийн сайд Уяхан(Манжийн)

3 сар 6. 11:55
Зочин

эргүү дагз аа түүх мэдэхгүй түүхий хүү түүхий хүүг хэнд ч хаяж өгч болно

2016, 11 сар 26. 22:17
Зочин12

Yaag unen

2016, 11 сар 23. 12:45
Зочин

ОЙРАД ТҮМЭНИЙ ЦУСААР ГАРАА УГААЖ ЗҮҮН ГАР УЛСЫГ МӨХӨӨСӨН НОВШНУУДЫГ ЭХ ОРОНЧ ГЭЖ МАГТАН ДУУЛДАГ МАЛНУУД ВЭ?

3 сар 6. 12:59
td

Нэг хятад= Нэг монгол

Манай монголчууд төрийн түшээд хүртэл нэг хятад бодлогыг дэмжин хүлээн зөвшөөрнө гэж дээр дооргүй л ярих юм.Харин эсрэгээрээ Хамаг монгол,нэг үндэстэн,Нэг монгол гэж ярихгүй.Түүхчид эрдэмтэнүүд нь ,Түүх сонирхогчид нь хүртэл түүхийг мушгин гуйвуулж цаг үеэр нь ангилж аймаг угсаагаараа талцуулж,Халх ойрод баруун зүүн ,өвөрлөгч,баяд дөрвөд буриад хэмээх Монгол үндэстний хагарч бутарч байсан түүхэн цаг үеэр талцаж би чи гэлцэх үзэгдэл хавтгайрч байна. Манжийн үеийн түүхийг иш болгох юм . Монголчууд нэгдэж нягтрах бүртээ мандан бадарч,Талцаж эвдэрэлцэх цагтаа бусдын идэш болж байсаныг буурал түүх өгүүлсээр байна.Монголын түүхэнд ялж ялагдаж,эзэлж эзлэгдэж явсан, хамтарч тэмцэж, хагарч бутарч байсан цаг бүгд бий. Талцах шалтаг хэрүүлч мундахгүй, уралдаж урваж байсан түүх ч зөндөө байгаа.Хамгийн сүүлд хэлхэд хамаг монгол хамгийн чухал үндэстэн үүрд оршихын амин сүнс нь шүү дэ.Үнэндээ Хятадад орсод,АНУ-д хэдэн үндэстэн ястан байгааг тоолж баршгүй байхад Нэг хятад ,Америкийн Нэгдсэн Улс,нэгдмэл орос гэсэн үзэл санаан дээр нэгдэж оршиж байна. Гэтэл монголд Монгол Казак гэсэн хоёрхон үндэстэн бий, нарийн ярьвал Нэг л үндэстэн амьдардаг.Хасагууд монголчуудаас нэг их холдож шалихгүй адилхан нүүдэлчид ,адилхан эсгий туургатнууд . Бодит байдал дээр Халх дөрвөд ойрод баруун зүүн татаарууд Хиад боржигонууд нь хүртэл алтан ураг, харц зарц ,Хасарын удам гэж талцах шаардлага байна уу?Урваач шарваачаа дуудалцвал өнөөдөр ч гэсэн яндашгүй баян урвагч эх орноо зарж идэгсэд байгаа. Харин одоо Монголчууд нэгдэх нягтрах болоогүй юу? Хамаг монголчууд минь!!!

2016, 12 сар 2. 9:58
Зочин

chi uhej dald orvol taarna

2016, 12 сар 26. 22:00
ЗОЧИН "

bvgdl vr hoij bidnii toloo gazar nutagaa awarj vldehiin toloo baisann todorhoi gevj zanbazar bol vnher igneshgvi suut hvn teheer ta muu baga ystanguud bol zvgeer zail

1 сар 4. 16:08
ойрад сүнс

амарсанаа бол төрийн эрх барьж хаан болох гээд ард түмнээ тэнгэрт өргөсөн урвагчаас дор жинхэнэ эрлэг хараал идэгч юм биш үү хядуулсан 600000 ойрдуудын сүнс тэгж дүгнэж байгаа болов уу

3 сар 6. 12:57
td

Нэг хятад= Нэг монгол

Манай монголчууд төрийн түшээд хүртэл нэг хятад бодлогыг дэмжин хүлээн зөвшөөрнө гэж дээр дооргүй л ярих юм.Харин эсрэгээрээ Хамаг монгол,нэг үндэстэн,Нэг монгол гэж ярихгүй.Түүхчид эрдэмтэнүүд нь ,Түүх сонирхогчид нь хүртэл түүхийг мушгин гуйвуулж цаг үеэр нь ангилж аймаг угсаагаараа талцуулж,Халх ойрод баруун зүүн ,өвөрлөгч,баяд дөрвөд буриад хэмээх Монгол үндэстний хагарч бутарч байсан түүхэн цаг үеэр талцаж би чи гэлцэх үзэгдэл хавтгайрч байна. Манжийн үеийн түүхийг иш болгох юм . Монголчууд нэгдэж нягтрах бүртээ мандан бадарч,Талцаж эвдэрэлцэх цагтаа бусдын идэш болж байсаныг буурал түүх өгүүлсээр байна.Монголын түүхэнд ялж ялагдаж,эзэлж эзлэгдэж явсан, хамтарч тэмцэж, хагарч бутарч байсан цаг бүгд бий. Талцах шалтаг хэрүүлч мундахгүй, уралдаж урваж байсан түүх ч зөндөө байгаа.Хамгийн сүүлд хэлхэд хамаг монгол хамгийн чухал үндэстэн үүрд оршихын амин сүнс нь шүү дэ.Үнэндээ Хятадад орсод,АНУ-д хэдэн үндэстэн ястан байгааг тоолж баршгүй байхад Нэг хятад ,Америкийн Нэгдсэн Улс,нэгдмэл орос гэсэн үзэл санаан дээр нэгдэж оршиж байна. Гэтэл монголд Монгол Казак гэсэн хоёрхон үндэстэн бий, нарийн ярьвал Нэг л үндэстэн амьдардаг.Хасагууд монголчуудаас нэг их холдож шалихгүй адилхан нүүдэлчид ,адилхан эсгий туургатнууд . Бодит байдал дээр Халх дөрвөд ойрод баруун зүүн татаарууд Хиад боржигонууд нь хүртэл алтан ураг, харц зарц ,Хасарын удам гэж талцах шаардлага байна уу?Урваач шарваачаа дуудалцвал өнөөдөр ч гэсэн яндашгүй баян урвагч эх орноо зарж идэгсэд байгаа. Харин одоо Монголчууд нэгдэх нягтрах болоогүй юу? Хамаг монголчууд минь!!!

Сэтгэгдэл бичих
Санамсаргүй нийтлэл [ Энд дарна уу ]