Ангилал

Сайтын талаар ярилцъя Уншигчдын санал бодол

Их Монгол улсын бүрэлдэхүүн хэсэг, Чингис хааны хүү Зүчийн их улс. Бат хааны удирдлага дор Дунай мөрнөөс Балхаш нуур хүртэлхасар уудам нутагт оршин тогтносон монголчуудын төрт улс Европтой хаяа залган Оросыг дарангуйлж байлаа

Бараг ялагдал буюу Бат ханы арми Мүхигийн тулаанд бутарсан ньУншсан3,881

Унгарын томоохон сэтгүүлд нийтлэгдсэн Мохийн тулааны тухай сонирхолтой өгүүллийг Урианхан овогт Л.Пүрэвхүүгийн орчуулснаар уншигчдадаа хүргэж байна.

Алс тэртээх Унгарын Мохийн хөндий, Сайо голын хөвөөнд монгол морьтон баатруудын байгуулсан дэлхийн цэргийн урлагийн түүхэнд гайхамшгаар тэмдэглэгдсэн ялалтын тухай унгарчууд хэрхэн ярьж бичдэг вэ? Бат хан их цэргээ татан гэдрэг буцсаныг дотоод гадаадын түүхчид ихэнх нь Монголын эзэнт гүрний Их хааны угсаа залгамжлах асуудалтай холбон тайлбарладаг ч дээр дурдсан Мохийн тулаанд ихээхэн хохирол амсаж Европын гүн рүү давших хүчин чадал хомс болсон тул гэдрэг буцсан хэмээн өрнийн зарим түүхчид бичдэг. Тэгвэл энэхүү түүхийн ярианы нэг хэсэг болсон унгарчууд өөрсдөө ч ингэж үздэг аж. Унгарын томоохон сэтгүүлд нийтлэгдсэн Мохийн тулааны тухай сонирхолтой өгүүллийг Урианхан овогт Л.Пүрэвхүүгийн орчуулснаар уншигчдадаа хүргэж байна.


Унгарын түүхч, сэтгэгчид 776 жилийн өмнө 1241 оны 4-р сарын 11-нд эхэлсэн Мүхийгийн тулааныг Унгарын бүх цаг үеийн түүхийн хувьд Мухачийнхтай (1526 онд Унгарын хаант улс Османы эзэнт гүрэнд Мухачи хотын дэргэд бутниргэгдэн улмаар унгарчууд 150 орчим жил Туркийн колони болсон) адил хүнд цохилт байсан гэж үздэг. Унгарын хаант улсын дундад зууны үеийн энэ хоёр ялагдалд олон төстэй зүйл ажиглагддаг ба ганц ялгаатай асуудал нь Мүхид унгарууд Батын армид илүү хүнд хохирол учруулж чадсаны гавьяагаар удаан хугацаанд харийн дарлалд орох аюулаас аврагдсан хэмээн үзэж “татарын аян дайн” маш богинохон хугацаанд болж өнгөрсөн гэлцдэг аж.

(Эх сурвалж: Dead Lies Page)

Дэлхийн түүхийн хамгийн том булаан эзлэгчийн нэг, Хятадыг хүртэл олон зуунаар дарангуйлсан Чингис хаан (1206-1227) асар том  нутаг дэвсгэр бүхий эзэнт гүрнийг өөрийн залгамжлагч нартаа өвлүүлж үлдээсэн юм.

Агуу их байлдан дагуулагчийн бий болгосон эзэнт гүрнийг залгамжлагч нар нь сүйтгэсэн түүх цөөнгүй байдаг ч 13 дугаар зууны эхний хагаст Чингисийг нас барсны дараа Монголын эзэнт гүрэн улам хүчирхэгжиж хил хязгаараа тэлэх хүсэл сонирхол огтхон ч буураагүй юм.

 (Монголын Эзэнт гүрнийг үүсгэн байгуулагч

Чингис хааны хятад торгон дээр зурсан хөрөг зураг.

Эх сурвалж: Wikimedia Commons)

Хятадын хаант улс болон Төв Ази, Дундад Азийг бүхэлд нь эрхшээлдээ оруулсан монголчууд Өгөдэй хааны үед булаан эзлэх бодлогодоо шинэ чиглэл гаргаж тавьсан байна. 1235 онд Монголын хаад ноёдын Их хуралдай өрнө зүгт томоохон аян дайн явуулах шийдвэр гаргажээ.

Хархоринд хийсэн Их хуралдайгаар өрнө зүг рүү хийн аян дайны ерөнхий командлагчаар Чингисийн ач хүү Бат ханыг сонголоо. Монголын булаан эзлэлт зүг зүг рүү салхинд хийсч байгаа түймэр шиг л хурдан урагшилж байсан цаг.

Хуралдай болсны дараа жил 1236 онд Батын цэргийн анги нэгтгэлүүд Ижил мөрний Булгарын хаант улс, түүний дотор байсан эртний янз бүрийн ард түмнүүдийг эрхшээлдээ оруулав.

Улмаар монголчуудын эсрэг эсэргүүцэл үзүүлсэн хотуудыг өршөөлгүйгээр галдан шатаажээ. 1240 онд Киевт ч ийм хувь тавилан оногдож, Бат хаан Оросын вант улсуудыг ээлж дараалан эзэлсний дараа Польш болон Унгарын хаант улс руу аян дайныхаа жолоог залах нь тэр.

(Бат хаан өрнө зүгт гүн нэвтэрч Оросын вант улсуудыг ээлж дараалан эзэлж авчээ. Эх сурвалж: Rusmania)

Юлианос санваартан зөв мэдээнүүдийг авчирчээ.

Ижил мөрний булгаруудын нутагт байх унгаруудын дунд амьдарч байсан Юлианос гэгч санваартан 1235 онд Монголын булаан эзлэлт Оросыг хуйхлаж, улмаар Польш, Унгарт нэвтрэхээр завдаж байна гэсэн мэдээг Буда хотод (Унгарын нийслэл) хүргэжээ.

 (Зургийн эх сурвалж: Assassinsreed.com) 

Угтаа бол Юлианос санваартнаар дамжуулан Бат хан төдийлөн найрсаг бус захидлыг Унгарын эзэн IV Бела ванд илгээсэн байдаг. “Би бол хаан, хөх тэнгэрийн төлөөлөгч байна. Газар дэлхийд, миний захиргаанд орогсдын хувь заяаг тааваараа шийдэж, эсэргүүцэл үзүүлэгсдийг нухчин дарах эрх мэдлийг хөх тэнгэр надад өгсөн юм.

Би чам руу 30 удаа элч илгээхэд чи яагаад нэгийг нь ч буцааж явуулсангүй вэ, би Унгарын багахан хаан чамайг гайхаж байна... Чи өөрөө миний захиргаанд орвол чамд л сайн болох бус уу” хэмээн Бат ханы Бела ванд явуулсан захидалд дурдсан хэмээн Бендэфи Ласлогийн 1937 онд хэвлүүлсэн “Францискан Юлианосын аян замын гар бичмэлийн эх булаг” гэдэг номонд бичсэн байдаг. Бат  хааны илэн далангүй заналхийлэл гэж хэлж болохоор бүрэн хэмжээгээр захирагдахыг шаардсан захидлыг уг номонд дэлгэрэнгүй бичсэн байдаг.

Энэ захидалд бичсэн “30 элч” гэдэг нь дорныхны хэтрүүлэг. Заналхийлэл нь 30 элч явуулаад байхад нэгийг нь ч буцааж ирүүлсэнгүйд биш гэдгийг бид мэднэ. IV Бела ван (1235-1270 онд хаан ширээнд суусан) Юлианосын тайлан илтгэл болон Бат хааны болзолгүйгээр бууж өг гэж шаардсан захидлыг үнэхээр анхааран авч үзсэн.

 (IV Бела ван)

Ингээд монголчуудын заналхийлэл 1239 онд бодит байдал болж хувирсныг мэдэрсэн IV Бела ван тусламж хүссэн захидлуудыг тухайн цаг үеийн Европын хамгийн хүчирхэг удирдагчид болох Пап лам болон Ариун Ромын эзэнт гүрний Фридрих хаанд илгээсэн боловч аль нь ч хариу өгсөнгүй.

Унгар дахь дайны стратегийг Бат хааны жанжин Сүбээдэй баатар боловсруулсан юм. Батын удирдлага дахь монголчуудын гол хүч 9 түмтээс буюу 90 000 хүнээс бүрдэж байсан.  Харин Белагийн тугийн дор 50 мянган зэвсэгт цэрэг байсан хэмээн түүхчид тооцоолдог юм. Тэдний дотор тухайн цаг үеийнхээ гайхамшиг болсон рыцариуд, хүлэг баатрууд, алс холд ч нэрээ гаргасан темплар буюу сүмийн чинээлэг морьт дайчид байсан юм.

Удаан хүлээх шаардлага гарсангүй, бүхий л ард түмнээрээ түгшиж суусан унгарчуудыг нэг л мэдэхэд Монгол цэргийн анги нэгтгэлүүд хоёр чиглэлээр Унгарын нутагт орж ирлээ. Нэг нь Ердейгийн чиглэлээр нөгөө нь Верецкийн даваагаар орж ирсэн салхи мэт хурдан монгол цэргүүд ердөө гурав хүрэхгүй хоногийн дотор Пешт хотын дэргэд ирэв.

Энэ үед Калоч хотын хамба лам Угрийгийн ятгасанаар Бела хаан Будагаас гарч дорно зүг рүү Батыг угтан хөдөлжээ.

Бела хааны цэрэг дайчдын угтан хөдөлсөнийг хэдийнэ мэдсэн монголчууд Сайю гол хүртэл цэргээ ухрааж татав. Энэ үед IV Бела цэргийн хүчээ тарамдуулахгүй тулд монголчуудаас зугтаж Унгарын нутагт ирээд байсан кибчагуудтай ямар нэг байдлаар сөргөлдөхгүй байхыг өөрийн цэрэг дайчиддаа хатуу сануулж тушаагаад байв. Тэрээр кумануудын хаан Котяныг монголчуудын эсрэг тэмцэлдээ томоохон туслах хүчин болно хэмээн үзэж байв. Гэсэн ч Унгарын том ноёд, лам нар тэдний дотор Угрин хамба лам хааныхаа тушаалыг тоолгүй кибчаг, кумануудад цохилт өгч, Котян хааныг нь барьж алсан юм. Олон унгар хүмүүс кибчагуудыг Бат хааны урагш илгээсэн толгойн цэрэг анги хэмээн үзэж байсантай энэ нь холбоотой. Магадгүй энэ яриаг монголчуудын цэрэг, тагнуулууд ч тарааж Унгар болон Кумануудын хооронд хагаралдуулсан байх магадлалтай.

Дуна-Тиса хоёр голын дунд буудалласан кипчакууд толгойлогчийг нь алсныг мэдээд зэвсгээ аван түхрэн босож Унгарын олон хот тосгодыг талж, дээрэм тонуул хийсээр удахгүй ирэх монголчуудаас зүг буруулж өмнө зүгт нүүдэллэн Унгарын нутгаас гарч явцгаажээ. Ийм нөхцөл байдал дунд шийдвэрлэх тулааны өдөр 1241 оны 4 дүгээр сарын 11-нд болсон юм.

Үргэлжлэлтэй.

Төгсгөл нь: Бараг ялагдал буюу Бат ханы арми Мүхигийн тулаанд бутарсан нь (төгсгөл хэсэг)

Сэтгэгдэл 9ЭнгийнХэвтээБосооСэтгэгдэл бичих-Aa+
7 сар 3. 14:56
Зочин

Түүхийн үнэнийг хичнээн гуйвуулаад ч нэмэргүй европчууд бүтэн 8 зууны турш янз бүрээр оролдож байгаа ч чадахгүй байгаа юм. Тэд энэ муу сайн монголчуудад очиж очиж ингэтлээ ялагдаж дарлуулахдаа яах вэ дээ гэж бодохоор л өмдөндөө дусаадаг юм. Харин Батхааны цэрэг очиход тэд өмд ч үгүй байсан тухай түүхэн сурвалжид нэгэнт тэмдэглэгдэн үлджээ. Европын ялагдал бол соёл, цэргийн урлагын асар том ялгаа байсан гэдгийг одоо л дэлхийн эрдэмтэд, түүхчид ойлгож бичиж байна.

6 сар 28. 7:58
Зочин

.... Хятадыг хүртэл олон зуунаар дарангуйлсан Чингис хаан (1206-1227).... ИХ ЭЗЭН ЧИНГЭС 21 насаллаа гэж үү?

7 сар 2. 19:07
Зочин

hahaha

6 сар 29. 11:31
Зочин

харин тэгж гарсан байх юм ккк

6 сар 28. 11:11
Зочин

teneg mal mini 1206 ond xaan shireend suusan 1227 ond nas barsan yum tvvxee unsh malaa

6 сар 27. 22:18
Зочин

Эзлэгдсэн ялагдсан улсууд өөрсдийнхөө ялагдлыг зөвтгөхийн тулд эсэн бусын юм зохиож бичиж байхымдаа энэ нь ч дэлхийн улсуудын хувьд түгээмэл байна. Гэхдээ эцсийн эцэст үнэн түүхийг эд нар яаж ч чадахгүй дээ хөөрхийс...

6 сар 28. 2:17
Зочин

thh mongolchuud usreed 40 myanga ch hurehgui baisan gedeg harin ungarchuud barag 180-200 myanga baisan gedeg yum bn lee

6 сар 28. 11:12
Зочин

vnen shvv

6 сар 27. 15:30
Зочин

Энэ материалыг бичсэн унгарууд мэдээж ялагдсан талын сэтгэлээр бичсэн зүйл байна. Юун Унгар. Тэрнээс цаашаа ч хуйхлах л байсан. Буцсан шалтгаан бол ойлгомжтой.

Сэтгэгдэл бичих
Санамсаргүй нийтлэл [ Энд дарна уу ]