Ангилал

Сайтын талаар ярилцъя Уншигчдын санал бодол

Дэлхий дээр унасан солирын улмаас хоёр жил харанхуй болж, динозаврууд мөхжээУншсан10,780

Шинжлэх ухааны үүднээс авч үзвэл манай дэлхий дээр 66 сая жилийн өмнө унасан солироос болж үлэг гүрвэлүүд буюу динозаврууд устаж үгүй болжээ.

Зургийн тайлбар: Дэлхий дээр унаж байгаа солир

Шинжлэх ухааны үүднээс авч үзвэл манай дэлхий дээр 66 сая жилийн өмнө Мексикт, Юкатаны хойгт унасан Чикскулуб хэмээх солироос болж үлэг гүрвэлүүд буюу динозаврууд устаж үгүй болжээ. Эрдэмтэд саяхан энэ солир дэлхий дээр унаснаас болж юу болсон бэ гэдгийг харуулсан компьютерийн загвар зохион бүтээж судалжээ. Энэ загварын дагуу бол солир унасаны дараа хоёр жилийн туршид дэлхий дээр нар мандалгүй, харанхуй болжээ.

 

Үлэг гүрвэлүүдийн устаж үгүй болсон шалтгаан ийнхүү баттай тогтоогдож байна. 150 км-ын диаметртэй Чикскулуб солир дэлхий дээр (Юкатаны хойгт) унахдаа 20 км-ын гүнд шигдэж, 200 км-ын диаметр бүхий тогоо үүсгэн унасан ба үүнээс үүдэлтэй газар хөдлөлтүүд, цунами, галт уулын дэлбэрэлтүүд дэлхий нийтийг хамраад зогссонгүй, үүнээс илүү аймшигтай, илүү том байгалийн гамшгуудыг дэлхий дээр бий болгож амьтан, ургамлуудыг дэлхийн хөрснөөс арчиж хаяжээ. Эрдэмтэд энэ загвараар солир дэлхий дээр унасаны дараа тэнгэрээс буцаж унах халуун, хайлмаг чулуулгуудаас болж асар том хэмжээний ойн түймрүүд үүсч үүнээс болж 15 тэрбум тонн хөө, тортог тэнгэрт бий болж, дэлхий дээр хүрч ирэх нарны гэрлийг хаажээ. Энэ бохирдол сарниж алга болтол хоёр жил болжээ. Харанхуй байсан хоёр жилийн дотор байгалийн гамшиг тогтмол нүүрлэх нь тодорхой.

Зургийн тайлбар: Устаж үгүй болсон үлэг гүрвэлүүд

Судлаачдын үзэж байгаагаар энэ хоёр жилийн туршид дэлхий дээр сартай шөнө шиг л харанхуй байсан аж. Дэлхий дээр буй болсон энэ харанхуй байдлаас болж дэлхийн амьд ертөнцийн 75 хувь нь нарны илч дутагдан устаж үгүй болсон. Усан доторхи амьд ертөнц ч устаж үгүй болжээ. Усан доторхи ургамал гэрэл байхгүй болсноос болж фотосинтез явагдахгүй болж устаж үгүй болжээ. Ингээд ургамал байхгүй болж ургамлаар хооллодог амьтад ч устав. Үүнийг дагаад амьтадаар хооллодог махчин амьтад ч бас мөхөв.

Газар хөдлөлтүүд, цунами, асар их тархалттай түймрүүд, галт уулуудын дэлбэрэлтүүд дээр, цельсийн 50 хэмийн халуун нэмэгдэж уг гамшгийг улам л аюултай болгож байж. Үүнээс гадна дээшээ хөөрч байсан их хэмжээний утаа озоны давхрагийг бохирдуулж хэт ягаан (ultra violet) туяаны цацрагийн хэмжээг огцом нэмэгдүүлж байжээ. Судлаачид тэрхүү аймшигт солир хаана унасныг ч нарийн тогтоож чаджээ. Солир унасан газар нь 9,9 км диаметртэй байсан ба одоогийн Мексик улсын Yucatаn гэдэг хагас арал буюу Юкатаны хойг байжээ.

Судлаачид үлэг гүрвэлүүдийн устаж үгүй болсон талаархи баттай бөгөөд сонирхолтой мэдээллийг өгөөд зогсохгүй үүнтэй төстэй солир дахин унах юм бол эсвэл цөмийн гамшиг болвол дэлхийн амьд ертөнц, хүмүүст юу тохиолдох вэ гэдгийг харуулж байгаагаараа онцлог гэнэ.

Зургийн тайлбар: Шаргал өнгөтэй нь Мексик улс, сум заасан газар нь Yucatan Peninsula буюу Юкатаны хойг

Сүүлийн үеийн судалгаагаар урьд нь үзэж байснаас цаг хугацааны хувьд нэлээд эрт энэ солир унасан ба түүнээс хойш 30 мянган жилийн дараа Мексикийн булангийн Chicxulub хэмээх солир унасан тогоон дотор амьдрал хэвийн болжээ. Олон улсын судлаачид солир унасан 200 км орчим диаметртэй энэ тогоонд хоёр жилийн өмнөөс, 130 метрийн гүнд орших зузаан давхрагад судалгааны өрөмдлөгүүдийг хийжээ. Нэг сарын туршид өдөр болгон 12 орны 30 судлаачид хоёр ээлжээр 800 метрээс урт дээжүүдэд судалгаа хийсэн байна. Үр дүнд нь солир унасаны дараа 20-30 мянган жилийн дараа л энэ тогоонд бичил амьдрал бий болж эхэлжээ гэдгийг тогтоосон ажгуу.

Зургийн тайлбар: Yucatan хагас аралын солир унасан хэсэг. Сансараас ажиглахад олон сая жилийн өмнө тохиолдсон сансараас гаралтай байгалийн энэ гамшигийн ямар ч ул мөр илрээгүй ба усан дотор байгаа энэ тогоог радараар илрүүлжээ. Photo: Tim Peake / ESA/NASA

Chicxulub-ын гэж нэрлэсэн солир 66 сая жилийн өмнө дэлхий дээр унахдаа үй олон амьтны болоод ургамлын аймгийг устгажээ. Эх сурвалж: ORIGO

Энэ солир унаснаас үүссэн 200 км-ын диаметртэй тогооны ихэнх хэсэг нь Мексикийн буланд байдаг, энэ тогооны захын нэг хэсэг нь Yucatan хагас арлын баруун хойт талын төгсгөлд байдаг.

Зургийн тайлбар: 66 сая жилийн өмнө Мексик улсын Yucatan хагас арлын Chicxulub суурингийн дэргэд унасан солироос болж үлэг гүрвэлүүд болон шохойн чулууны үеийн (cretaceous period timeline) ургамал, амьтад устаж үгүй болжээ. Эх сурвалж: WIKIMEDIA COMMONS

Одоо дэлхий дээр унасан болон дэлхийн хажуугаар явж өнгөрсөн сүүлийн үеийн солируудыг авч үзэхийн зэрэгцээ үлэг гүрвэлийн үеийн амьд ертөнцийг устгасан солиртой харьцуулж үзье.

 
Челябинскийн солир

 

2013 оны хоёрдугаар сарын 15-нд ОХУ-ын Челябинск мужид ойролцоогоор 20 метрийн диаметртэй солир унаж дэлбэрэн дэлбэрэлтийн түлхэлтийн давалгаагаар Оросын зургаан хотод олон барилга нурж, барилгуудын цонх хагарсан хохирол гарч, 1500 орчим хүнд янз бүрийн гэмтэл, бэртэл учруулжээ.

Уг солир нь агаарт 30-70 км өндөрт агаарын нягтаршлаас шалтгаалан 500 килотонн хүчтэй дэлбэрч гурван хэсэгт хуваагдсан байна. Дэлбэрэлтийн долгион 2 минут 50 секундын дараа Челябинск хотын оршин суугчдад хүрч дээр дурдсан хохирлыг учруулсан. Харьцуулбал дэлбэрэлтийн хүч нь агаарт Хирошимагийн цөмийн дэлбэрэлтээс 20 дахин хүчтэй байжээ. Энэхүү Челябинскийн солир нь 1908 онд унасан Тунгусын солироос хойш дэлхийн агаар мандалд нэвтэрсэн хамгийн том солир юм.

Бидний оршин буй өнөө үед хүн төрөлхтөнд аюул занал учруулсан Челябинскийн солир 20 метрийн диаметртэй байсан бол мөнөөх 66 сая жилийн өмнө үлэг гүрвэлийн ертөнцийг, амьтан ургамлын аймагтай тэр чигт нь сүйрүүлсэн солир 150 км диаметртэй байв. Аймшигтай!

Зургийн тайлбар: Челябинскийн солирын нэг хэсгийнх нь зураг

Зургийн тайлбар: Челябинск хотын байршил

 
Дэлхийн дэргэдүүр өнгөрсөн, илрүүлээд, алдаад, дахиж олж авсан солир

 

Энэ солирыг анх 2010 оны 11 дүгээр сарын 30-нд АНУ-ын Аризона муж улсын  Catalina Sky Survey гэдэг телескоп илрүүлж олоод 11 хоногийн турш ажиглаад, гэрэл нь хэтэрхий бүдэг болсноос болж ажиглалтаас алджээ. 2018 оны 5 дугаар сард энэ солир дэлхийд ойртон ирж дахин ажиглагджээ. Энэ солирыг 2010 WC9 гэж тэмдэглэжээ.

Зургийн тайлбар: Дэлхийд ойртон ирсэн 2010 WC9 солирын байршил-2018 оны 5 дугаар сарын 11-ний өдрийн байдлаар. Нарыг тойрсон цэнхэр цагираг бол дэлхийн нарыг тойрох зам, харин цагаан цагираг бол 2010 WC9 солирын зам

Энэ солирын диаметр нь ойролцоогоор 100 метр гэнэ. Энэ солир дэлхийгээс сар хүртэлх зайны хагастай тэнцэх зайд буюу дэлхийгээс 206000 км-ын зайд 2018 оны 5 дугаар сарын 15-ны өдөр 12.81 km/s хурдтайгаар явж өнгөрчээ. Энэ бол сүүлийн 300 жилд дэлхийтэй хамгийн ойрхон өнгөрсөн солир байлаа. Хэрэв энэ солирын зам, дэлхийн нарыг тойрсон тойрог замтай огтлолцон таарч, дэлхийн агаар мандалд орж ирэн дэлхий дээр унавал Челябинскийн солироос илүү хохирол учруулах байсан нь гарцаагүй. Энэ солирын диаметр 100 м, Челябинскийн солирын диаметр 20 м байсан.

Зургийн тайлбар: Дэлхийтэй мөргөлдөлгүй зөрж өнгөрсөн солирын зураг Picture: Getty Images/iStockphoto

 
Дэлхий дээр хүрч ирсэн боловч агаар мандалд бутарч алга болсон солир

 

Саяхан энэ 6 дугаар сарын 02-ны өдөр нэг солир урт гэрлэн сүүлээрээ Африк тивийн тэнгэрийг гэрэлтүүлэн, цагт 44,6 мянган км-ын хурдтайгаар дэлхий дээр орж ирээд агаар мандалд бутарч алга болжээ. Энэ солирыг дэлхийд хүрэхээс хэдхэн цагийн өмнө л илрүүлж олж харжээ. Үүнийг Олон улсын одон орны холбооноос www.EarthSky.org сайтад мэдээлж нийтлүүлжээ. Энэ солир 3-6 метрийн диаметртэй байжээ.

Зургийн тайлбар: Дэлхийн агаар мандалд орж ирэн бутарч байгаа нэг солир

Судлаач, орчуулагч Урианхан Л.Пүрэвхүү

Сэтгэгдэл 0ЭнгийнХэвтээБосооСэтгэгдэл бичих-Aa+
Санамсаргүй нийтлэл [ Энд дарна уу ]