Ангилал

Сайтын талаар ярилцъя Уншигчдын санал бодол

Геофизикчид: 2018 он газар хөдлөлтийн жил байх болноУншсан5,778

1957 оны 12 сарын 4-ний 11 цаг 38 минутад 12 баллын хүчтэй газар хөдлөлт Говь-алтай аймагт болжээ.

Дэлхийн тэнхлэгээрээ эргэх эргэлтийн хурдны сааралт нь энэ жил дэлхийн сейсмик идэвхжилтийг нэмэгдүүлнэ гэнэ. Өнгөрсөн өдрүүдэд болж өнгөрсөн томхон газар хөдлөлтүүд нь үүнтэй холбоотой гэнэ.

Энэ нэгдүгээр сарын 09-нд Карибын тэнгисийн бүс нутаг бас дахин хүчтэй газар хөдлөлтөд нэгвэгдлээ. Нэгдүгээр сарын эхний долоо хоногт Монтенегрогийн нутаг дэвсгэрт болон Сан Францискод томхон хэмжээний газар хөдлөлтүүд боллоо. Энэ бүхнээс үзэхэд 2017 оны сүүлчээр 2018 онд болох хүчтэй газар хөдлөлтүүдийн тоо нэмэгдэнэ гэж АНУ-ын геологичдын хэвлүүлсэн зөгнөл, таамаглал хэрэгжиж эхлэх шиг.

 

Гондурасын эргүүд дээр энэ нэгдүгээр сарын 09-ний шөнө ажигласан газар хөдлөлт бол 2010 оны Гайтийн газар хөдлөлтийн гамшгаас хойш Карибын тэнгисийн бүс нутагт гарсан хамгийн том газар хөдлөлт байжээ. 7,6 баллын хүчтэй энэ газар хөдлөлтөөс болж амь үрэгдсэн хүний тоо болон хохирлын хэмжээний тухай мэдээлэл ирээгүй байна. Учир нь энэ газар хөдлөлтийн эпицентрийн ойролцоо орших хойд Гондурасын эргийн нутаг дэвсгэр нь хүн ам төдийлөн оршин суудаггүй байгалийн хамгаалалттай дэвсгэр нутаг юм. АНУ-ын Газар судлалын хүрээлэнгийн (USGS) дагуу бол энэ газар хөдлөлтийн төв нь Кайманы арлуудаас баруун өмнө зүгт 10 км-ын гүнд байжээ.

Өнгөрсөн нэгдүгээр сарын 4-ний үүрээр Сан Францискогийн буланд гарсан газар хөдлөлт тийм ч их хүчтэй байгаагүй ч гэсэн хүмүүсийг сандаргасан үйл явдал байсан юм. АНУ-ын Цахиурын (silicium) хөндий ч гэсэн Рихтерийн шаталбараар сул гэж үнэлэгдэх 4,4 магнитудын хүчтэй энэ газар хөдлөлтийг мэдэрсэн байна. Үүний эпицентр нь Гэгээн Андрашийн хагалбар шугамын нэг салаа болох Тэнгисийн булангийн нутаг дэвсгэрийн дундуур гардаг Hayward-ын салаа шугам дээр байсан.  Энэ нутаг дэвсгэр дээр амьдардаг 2 сая хүн цагийн механизмтай тэсрэх бөмбөг дээр сууж байна гэсэн үг. Сейсмологчдын үзэж буйгаар 7 магнитудын хүчтэй газар хөдлөлт болвол Сан Павло-гийн булангаас Фремонт хүртэл  Hayward-ын хагалбар шугамын дагууд байгаа хавтангууд хөдлөх ба энэ нь Берклейгийн Их сургуулын хөлбөмбөгийн стадион болон 63 мянган хүний суудалтай Калифорнийн дурсгалын стадионуудыг онох юм.

Хамгийн сүүлийн үеийн геологийн судалгаагаар бол ийм аюул болж магадгүй гэнэ. Геофизикийн судалгааны захиасууд (Geophysical Research Letters) гэдэг шинжлэх ухааны сэтгүүлд эрдэмтэн Рожер Билхам, Ребекка Бендик нар 2017 оны 11 дүгээр сарын дугаарт “Манай дэлхийн эргэлтийн хурд 2017 оны сүүлчээр буурсанаас болж ялангуяа голлох хагалбар шугамын дэргэд байрладаг хүн ам нягт оршин суудаг, дулаан уур амьсгалтай нутаг дэвсгэрүүдэд манай дэлхийн сейсмик идэвхжил нэмэгдэж болох юм” гэж бичжээ. Билхам Английн өдөр тутмын “The Observer” сонинд “Манай дэлхийд өнгөрсөн 100 жилд төстэй цаг хугацааны интервальд нэг жилд 25-30 удаа хүчтэй газар хөдлөлт бүртгэгдсэн. Цаг хугацааны өөр интервальд жилд дунджаар 15 удаа газар хөдөлдөг гэж ярьжээ.

АНУ-ын Геологийн нийгэмлэгийн эрдэмтдийн үзэж байгаагаар 2018 онд 7 ба түүнээс дээш хүчтэй газар хөдлөлт 20-иос илүү удаа гарч болох юм гэсэн таамаглалыг дэвшүүлж байна. Тектоникийн хавтангуудын захад амьдарч байгаа хүмүүсийн дор газар хөдөлдөг. Манай дэлхийн эргэлтийн хурд саарсанаар дэлхийн Экваторын урт ялимгүй богиносдог ба үүнийг тектоникийн хавтангууд агшиж дагадаггүй. Үүнээс болж хавтангуудын захууд дарагддаг байна. Иймээс хамгийн олон удаа газар хөдөлдөг бүс нутгуудад тектоникийн хавтангуудын захууд даралтад орж шахагддаг байна. Газар хөдлөлт дахин дахин гардаг Баруун Балканд энэ нь асуудал үүсгэж болох юм. Хамгийн сүүлд нэгдүгээр сарын 4-нд Монтенегрод дунд зэргийн хүчтэй (5.3 балл) газар хөдлөлтийг бүртгэжээ.

Гималайн нуруу яаж үүссэн бэ

Зургийн тайлбар: Австрали-Энэтхэгийн хавтан

Австрали-Энэтхэгийн хавтан гэдэг нь дэлхийн гадаргуугийн хавтангуудын нэг том хавтан юм. Талбай нь 58 900 000 км2 Хөдөлгөөний чиг нь хойт зүгт. Энэ хавтангийн зүүн хэсгийн нь (австрали) хөдлөх хурд 5,6 cm/жил, баруун хэсгийн нь Гималайн нурууны шахалтаас болж (энэтхэг) хөдлөх хурд 3,7 cm/жил  байдаг. Энэ хавтангийн хойт талын хил нь Гималайн нуруу юм. 66 сая жилийн өмнө энэ хавтан өмнө зүгээс хөдөлж явсаар байгаад Евро-Азийн хавтантай мөргөлдөж Гималайн нурууг үүсгэжээ.

Германы эрдэмтэн Alfred Lothar Wegener 1880 онд Берлин хотод төрж 1930 онд нас баржээ. Хамгийн чухал нээлт нь одоогийн тектоник хавтангуудын онолын үндэс болсон тивийн нүүдэл, шилжилт хөдөлгөөний тухай санааг анх гаргаж тавьжээ. Энэ санааг түүнийг нас барсны дараа л дэлхийн эрдэмтэд хүлээн зөвшөөрчээ. Тэрээр 1910 онд дэлхийн газрын зургийг харж байгаад Өмнөд Америк болон Африк тивийн хэлбэр дүрс хоорондоо их төстэй болохыг ажиглажээ. Үүнийг цааш нь судалсаар энэ хоёр тив хэзээ нэгэн цагт нэгдэж нийлэн нэгдсэн байжээ гэдгийг тогтоосон.

Зургийн тайлбар: Өмнөд Америк ба Африк тивийн хэлбэр дүрс

Wegener-ийн үед амьдарч байсан эрдэмтэд түүнийг галзуурсан байх гэж үзэж байсан. Учир нь тэр үед тэд тивүүд  хөдөлнө, нүүнэ гэдэгт ерөөс итгэхгүй байсан. Гэвч ийм зүйл болж байсан хэдий ч тектоник хавтан гэдэг шинжлэх ухааны цоо шинэ салбар нээгдсэн байна.

Зургийн тайлбар: Alfred Lothar Wegener 1880-1930 он

Одоо дэлхийн гадаргуу дээгүүр тивүүд хөдөлж байдаг гэдэгт эргэлзэх хүн байхгүй болсон. Яаж хөдөлдөг юм бол.

Дэлхийн бөмбөрцөгийн радиус 6371км. Дэлхийн бөмбөрцөгийн бүтэц, бүрэлдэхүүн хэсэг нь нилээд нарийн түвэгтэй. Хамгийн энгийнээр тайлбарлах юм бол дэлхийг дунджаар 30км зузаан царцдас давхрага (тектоник хавтан) бүрж байдаг. Далайн ёроолд нимгэн, хуурай газар дээр зузаан нь 60 км-т хүрч болно. Түүний дор 2870 км зузаан бүтээлэг (mantle) нэртэй, зуурмал төлөвтэй давхрага байдаг. Энэ давхрага дээр царсдас давхрага хөвж, хөдөлж байдаг гэсэн үг.  Энэ бүтээлэг (mantle) нэртэй давхрагын дор хайлсан төлөвтэй гадаад цөм түүний дор хатуу төлөвтэй дотоод цөм байдаг. Цөм нь голлож төмөр болон никель-ээс бүтсэн байдаг.  Цөмийн радиус нь 3471км. Цөм дотор их хэмжээний радио идэвхит уран, тори хоёр хуримтлагдсан байдаг. Энэ дулаан нь цөмийг хайлмал буцалмал төлөвт байлгадаг. Энэ бүтээлэг (mantle) нэртэй.давхрага дотор дулааны урсгал явагдаж байдаг. Ойролцоогоор 100-600 км-ын гүнд температур болон нягтын ялгаанаас болж бодис, материалын урсгал явагдаж байдаг. Энэ  урсгал нь царцдасын давхрагыг хөдөлгөж байдаг. Ингэж тектоникийн хавтангууд хөдөлж, нүүж байдаг.

Зургийн тайлбар: Дэлхийн бөмбөрцөгийн бүтэц.

Зургийн тайлбар: Дэлхийн бөмбөрцөгийн дотоод бүтэц

Буцалмал, хайлмал бодис, материал царцдасын зүгт дээш хөөрч тэнд хажуу тийшээ тархдаг. Гол нь дулааны ийм урсгал хуурай газар болон далай тэнгисүүдийг өөр дээрээ тогтоож байдаг тектоник хавтангуудыг хөдөлгөж байдаг. Манай дэлхийг 8 том, бусад олон жижиг тектоник хавтангууд бүрсэн байдаг. Эдгээр хавтангууд хөдөлж, салж, мөргөлдөж байдаг. Хоёр хавтан мөргөлдсөн газарт уул нурууд үүсэж, салсан газарт гүнзгий гуу, жалга гол мөрөн, нуур, тэнгис үүсдэг, байна.

Зургийн тайлбар: Ази, Европын хавтангууд нийлж Уралын нурууг Австрали-Энэтхэгийн хавтан Азийн хавтантай нийлж Гималайн нурууг үүсгэжээ.

Зургийн тайлбар: Бие биенээсээ салж, холдож байгаа хавтангууд, Далайд гүнзгий гуу, жалга үүссэн байдал.

Зургийн тайлбар: Нийлж уул үүсгэж байгаа хавтангууд

Зургийн тайлбар: Далайн хоёр хавтан нийлж галт уултай арал үүсгэж байгаа нь

Зургийн тайлбар: Тивийн хоёр хавтан нийлж үүсгэсэн уул

Монголд болсон хамгийн том газар хөдлөлт

1957 оны 12 сарын 4-ний 11 цаг 38 минутад 12 баллын хүчтэй газар хөдлөлт Говь-алтай аймагт болжээ. Гэв гэнэт их чимээ гараад газар дэлхий хүчтэй донслон, дээрээ орших бүхнийг хуу сэгсэрчихээд босоо явсан хүн амьтан үсрэн унаж, орон байшин тар няр нурж, газар бүрээс улаан тоос манан дэгдэж, цэлмэг тэнгэр алтан нарыг бүрхээд амгалан тайван амьдралыг алдагдуулан аймшигт аюул бүрхэв. Говь-Алтайн нурууны ноён оргил Их Богд, Бахар уул, Бага Богд, Арц богд ууланд голлон умард өргөргийн 45 градус, дорнод уртаргийн 100 градусын солбилцолд гадаад голомт нь тохиолдсон газар хөдлөлт болж асар их газар хагарч, уул хад нуран хүн, мал сүрэг, ан амьтан олноороо сүйдэж тосгон суурин үлэмж эвдэрсэн. Гүн ангалд унасан мал олон хоног майлсан гэдэг.

 Газар хөдлөлтийн доргио бүх Монгол даяар тархжээ. Их Богдын арын гол хагархай нь Орог нуурын урд, Зэргэлээ гэдэг хамар толгодын ар хормой 2607 м Жаран богд гэдэг галт уул 2530 м, Дулаан богдын араар, Монголын хоолойн  урд ар, Бага богдын ар хормойгоор замнан Өвөрхангайн Зүүн Богд сумаас зүүнээ орших Өлзийт хошуу өнгөртөл хагарсан. Энэ хагархай 200 км хүрнэ. Бас шулуунаар 400 км урт хагархай үүссэн.

Алтайд уулын оргил 2 хуваагдаж, уулын 400 м орчим өндөр орой тасран ганга луу унасан байдаг. Зарим газар нуур тогтсон.

Судлаач, орчуулагч Урианхан овогт Лувсангийн Пүрэвхүү

Сэтгэгдэл 1ЭнгийнХэвтээБосооСэтгэгдэл бичих-Aa+
9 сар 1. 23:28
Монголын ХилчинFacebook-р нэвтэрсэн

g

Сэтгэгдэл бичих
Санамсаргүй нийтлэл [ Энд дарна уу ]