Ангилал

Сайтын талаар ярилцъя Уншигчдын санал бодол

Ертөнцийн жамаар хальсан гэх аргагүй Гүюг хааны үхэлУншсан7,526

Улс төрийн талаас нь аваад үзвэл Гүюг, Бат хоёрын харьцаа Гүюгийг их хаан болох үеэс л таагүй байдалтай байсан, наад зах нь Бат Гүюгийг хаан сэнтийд өргөмжлөх хуралдайд оролцохоос татгалзсан нь үүнийг гэрчилж байна гэж тооцож болно.

Tolgoilogch.mn сайт Монсудар хэвлэлийн газраас эрхлэн гаргадаг түүх газарзүй, өв соёл, зан заншлын холбогдолтой бүтээлүүдээс уншигчдадаа хүргэж байгаа. Олон нийтийн боловсролыг дээшлүүлэх, ухаарал нэмэх, соён гэгээрэх хүсэл тэмүүллийг бий болоход зорин ажилладаг Монсудар хэвлэлийн газрын хамт олны эх түүхээ таньж мэдэх, өв соёлоо хадгалан дээдлэх хүсэлтэй монголчуудад зориулсан бүтээлүүдийг уншигч та амтархан уншина биз ээ.

Чойнзонгийн Баатар орчуулж, 2015 онд Монсудар хэвлэлийн газраас эрхлэн гаргасан Г.Вернадскийн "Монголын эзэнт гүрэн" хэмээх номын хэсгээс хүргэж байна. Г.Вернадский нь Евразийн үзлийг үндэслэгчдийн нэг, нэрт түүхч, соёл судлаач бөгөөд дэлхийн түүхийн салшгүй нэгэн хэсэг болсон Монголын түүхийг сонирхон, тусгайлан судалж эерэг, зөв байр сууринаас хандсан олон бүтээл туурвисан юм.

“Монголын эзэнт гүрэн” хэмээх энэхүү номд Их Монгол Улсын засаг захиргаа, цэргийн бүтэц, зохион байгуулалт, хууль цаазын онцлог түүнчлэн Чингисийн дараах хаадын амьдрал, үйл ажиллагааг товч боловч ойлгомжтойгоор авч үзэн шинжлэх ухааны үндэслэлтэй үнэлэлт дүгнэлт өгснөөрөө онцлогтой юм. Та энэхүү номыг Интерном номын их дэлгүүрийн бүх салбараас худалдан авах боломжтой.


Уг үйл явдал наймдугаар сарын 24-нд болжээ. Ёслолын хамгийн гол зан үйл нь шинэ их хааныг цагаан эсгий дээр суулган дээш өргөсөн явдал байлаа. Монголын бүх том ноёд, овог аймгийн удирдагчид, хараат буюу харьяа улс орны эрх баригч, тэргүүнүүд шинэ их хаандаа үнэнч байхын тангараг өргөж андгай тавьсан байна. Хувраг Плано Карпини Гүюг хааныг дараах байдлаар тодорхойлжээ. “Энэ их хаан дөч буюу дөчин тав орчим настай бололтой, бас түүнээс арай ахиу ч байж магадгүй. Тэрээр дунд зэргийн нуруутай, маш хэрсүү ухаалаг бөгөөд хэтэрхий зальжин байртай, буурьтай бөгөөд ихэмсэг зантай ажгуу. Түүнийг хий хоосон инээвхийлэх буюу ямар нэгэн гэнэхэн дэмий явдал гаргахыг хэн ч үзээгүй гэж түүнтэй салалгүй хамт байсан христос шашинтнууд бидэнд ярьсан билээ. Түүний барлаг зарц болсон христос шашинтнуудын бидэнд ярьснаар бол их хаан христос шашинд ороход тун ч ойрхон байгаа ажээ. Гүюг хааны ордон доторх христосийн шашинтнуудын ихэнх нь несторианчууд байсан боловч хаанд хүчин зүтгэгсдийн дунд орос урчууд зонхилсон үнэн алдартнууд ч бас байв. Тэдний дотроос орос дархан, алтны инжаан Космас (кузьма) гэгч францисканчуудад үлэмж найрсаг хандан хоол хүнсээр хангаж байлаа. Тэрээр өөрийн урласан их хааны сэнтийг хараахан байрлуулаагүй байхад нь францисканчуудад үзүүлжээ. Хааны ширээг зааны ясаар маш гайхамшигтай сийлж түүнийгээ алт, эрдэнийн чулуугаар чимэглэж, бас сувд шигтгэсэн байжээ. Хаан ширээний ар тал нь дугаригдуу хэлбэртэй бөгөөд өгсөх шаттай байлаа” хэмээжээ.

Космас бас Гүюгийн их хааны тамгыг сийлсэн байв. Гүюгийн хийсэн анхны алхмуудын нэг нь эхийнхээ төлөөний хүн Абд ар-Рахманыг албанаас нь зайлуулж (дараа нь түүнийг цаазалжээ), Чингай, Махмуд Ялавач нарыг хуучин албан тушаалд нь эгүүлэн тохоосон явдал юм.

Пап ламын элч нар чухамхүү Чингай (несториан шашинтан) болон түүний хоёр туслахтай зорьж ирсэн хэргийнхээ талаар зөвлөлдөх ёстой байлаа. Их хааны өгсөн хариуны монгол эхийг бэлэн болгоод францисканчуудад орчуулан хэлж өгөхөд тэд латинаар бичиж авсан ба бас монгол эхийн хамт перс орчуулгыг нь нэмж өгчээ. Их хаан өөрийн элч нарыг францисканчуудын хамт Европ руу илгээх саналтай байгааг элч нарт мэдээлсэн бөгөөд монголчуудад ингээгүй нь дээр гэдгийг тэд арайхийн ятгаж үнэмшүүлсэн аж. Плано Карпини өөрийн үүрэг зорилго, үйл ажиллагааны талаар бичсэн тэмдэглэлдээ өөрсдийг нь дагалдах гэсэн Монголын элч нарт татгалзсан учир шалтгаанаа чин үнэнээр нь өгүүлсэн байдаг. ”Нэгдүгээрт, манайхан өөр зуураа хямралдан дайтаж байгаа нь тэднийг бидэн рүү аян дайн хийхэд урамшуулан зоригжуулуузай гэж эмээсэн бөлгөө. Хоёрдугаар шалтгаан гэвэл, тэд манай газар нутаг дээр ирээд тагнуул туршуул болуузай гэж эмээсэн явдал билээ” хэмээжээ. Монголчууд ч хэсэг зуур тээнэгэлзээд явна гэсэн бодлоо орхисон юм.

Папад өгсөн их хааны хариу нь эзэн хааны эрх мэдлийн талаархи монголчуудын ойлголттой нийцэж байлаа, Христийн шашинтан болно уу гэсэн папын уриалгыг тэрээр үл хэрэгсэж өөрийг нь няцаахын хамт Монголд өөрсдийн биеэр ирж өөрт нь хүндэтгэл үзүүлэгтүн хэмээн пап болон эзэн вангуудад зарлиг болгосон байна. ”Хэрэв та нар үүнийг үл хүлээж авбал чухам юу болохыг гагц тэнгэр мэдэх буй заа” хэмээн Гүюг хаан айлгажээ.

Францисканчууд 1246 оны 11-р сарын дундуур Хархориныг орхин одож, 1247 оны Эрхэм дээдэс тэнгэр дэвшсэний баярын орчимд Лионд хүрсэн байна. Гэвч түүний өмнөхөн Асцелин ламтны элч төлөөлөгчид Персээс Ойрхи Дорнодын монгол цэргийн захирагч Байжу ноёны захидал болон Гүюг хаанаас Байжу ноёнд ирүүлсэн илгээлтийн хамт буцаж ирсэн байлаа. Дээрх хоёр баримт бичгийн агуулга нь Иоанн гэлэнгийн пап ламд авчирсан захидлынхтай ойролцоо байжээ. Өрнө, Дорно хоёрын бие биеийн эсрэг сөрөн зогсож байсан хүчнүүдийн уялдаа холбоо нэгэнт тодорхой болоод байв. Бүхэлд нь тэргүүлэн захирах гэсэн папын санаархал монголчуудын их хааны мөн ийм хүсэл сонирхолтой мөргөлдөж байлаа. Тэр хоёрын хоорондын харилцаан дундаас харилцан буулт юм уу, хамтын ажиллагаа гарна гэдэгт итгэхэд хэцүү болсон байв.

Үнэн хэрэгтээ дээд түвшинд ямар ч буулт хийгдэхгүй хатуу чанд зарчимтай байлаа гэсэн монголчуудын бодлого, ялангуяа цэрэг дайны шаардлага байгаа нөхцөлд орон нутгийн түвшин дэх нөхцөл байдалд нийцэн зохицож болохуйц байсан юм. Байдлаас үзэхэд Гүюг бүхий л хүчин чармайлтаа Өмнөд Дорнодод түр хугацаагаар ч болов төвлөрүүлэхээр шийдээд байжээ. Байжу ноёны халааг авах шинэ жанжнаар Элжигдэй ноёныг томилов. Шинэ зарлиг тушаал хүлээсэн Элжигдэй ноён 1247 оны 7-р сарын дундуур Армени дахь монголчуудын ордонд хүрсэн байна. Өмнөд Дорнодод түрэмгийлэл үйлдэх Гүюгийн шинэ төлөвлөгөө нь исламынхны эсрэг христийн шашинтнууд бүгдээр нэгдэнэ гэсэн тооцоонд тулгуурлаж байсан бололтой. Христийн шашинтнууд энэ төлөвлөгөөг маш нухацтай авч үзэх ёстой байсан бөгөөд Гүюг өөрөө ч христийн шашинд орж, несторион сүм хийдийн шүтэн бишрэгч болох дөхөөд байжээ. IX Людовиг ван Кипрт хүрэлцэн ирсэн тухай мэдээг Элжигдэй ноён дөнгөж хүлээж авуутаа л Палестины христийн шашинтнуудыг “чөлөөлөх” талаар хоёр талын хүчин чармайлтаа нэгтгэн зохицуулах зорилго бүхий элч нарыг тийш илгээжээ. Тэдгээр элч нар 1248 оны 12-р сарын 14-нд Кипрт хүрч 12-р сарын 20-нд Францын ванд бараалхжээ. Нэг сарын дараа тэд Андре де Лонгжюмо тэргүүтэй Францын элч нарын хамт нутагтаа буцаж, дөрөв юм уу, тавдутаар сард Элжигдэйн өргөөнд хүрсэн аж. Гэвч Гүюг хаан 1248 оны намар өөд болсон байлаа. Элжигдэй түүний зарлигийг хүчин төгөлдөр гэж итгэсээр байсан учир франц элч нарыг Монгол руу явж төр баригчтай уулзахыг ятгасаар байв.

Гүюгийн хаан байсан хугацаа дэндүү богино байсан тул санасан бодсон бүхнээ тэрээр гүйцэлдүүлж амжсангүй. Ер нь монголчууд томоохон ажиллагаа явуулахынхаа өмнө сайтар бэлтгэдэг байсныг иш үндэс болгон тэрээр Өмнөд Дорнодод хэрэгжүүлэх төлөвлөгөөгөө амжилттай болгох бүхий л бэлтгэлийг хангаж шаардлагатай бүгдийг хийж базаасан байжээ. Гүюгийн тухай мэдэгдэж байгаа зүйлд тулгуурлан, тэрээр Монгол дахь эрх засаглалаа бэхжүүлэхэд боломжтой бүхнийг ашиглаж байжээ гэж дүгнэж болно.

Их хаан үүнийгээ хэрэгжүүлж байхдаа нөлөө бүхий олон ихэс дээдэс, ноёд язгууртнуудын эгдүүцлийг төрүүлж байсан бололтой. Түүний христийн шашинтнуудтай найрсаг хандаж байсан, дор хаяад тэдэнд элэгтэй байсан нь өөрсдийн уламжлалт сүсэг бишрэлдээ үнэнч байдаг монголчуудын дургүйцлийг хүргэж байсан байх талтай юм.

Улс төрийн талаас нь аваад үзвэл Гүюг, Бат хоёрын харьцаа Гүюгийг их хаан болох үеэс л таагүй байдалтай байсан, наад зах нь Бат Гүюгийг хаан сэнтийд өргөмжлөх хуралдайд оролцохоос татгалзсан нь үүнийг гэрчилж байна гэж тооцож болно. Батыг өөр дээрээ ирэхийг Гүюг хаан шаардсаар байжээ. 1248 оны зун Бат түүнийг зорин мордсон бөгөөд хожмын Зүүнгар улсын хил хавьцаа орших Алахул нуурт түүнийг ирээд байхад Тулуйн бэлбэсэн хатны элч нар түүнийг угтан уулзаж, Гүюг өөрийнх нь өөдөөс амдан хөдөлснийг мэдэгдсэн байна. Их хаан сайн юм сэдээгүй учир Батыг болгоомжилбол зохино хэмээн бэлбэсэн хатан сэрэмжлүүлсэн байлаа. Бат нуурын ойролцоо буудаллан урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээ авсан байна. Батын өргөөлсөн газар хүртэл 7 хоногийн зам үлдээд байхад Гүюг нас баржээ. Түүнийг ертөнцийн жамаар хальсан гэх аргагүй бөгөөд Тулуйн бэлбэсэн хатны юм уу, Батын өөрийн нь хүмүүс хорлосон ч байж болох юм.

Сэтгэгдэл 0ЭнгийнХэвтээБосооСэтгэгдэл бичих-Aa+
Санамсаргүй нийтлэл [ Энд дарна уу ]