Ангилал

Сайтын талаар ярилцъя Уншигчдын санал бодол

Монголын түүхийн бүх цаг үеийн түүхийн баатрууд түүний дотор БНМАУ-ын Баатар цолтнуудыг энэ ангилалд онцгойлон мэдүүлнэ.

Бадамынхаа цогцсыг хараад дарга цэрэггүй ихэд гашуудан уйлцгаасанУншсан18,590

Б.Бадам 1898 онд Шинжааны торгуудуудын дунд Ачит бэйсийн хошуунд төржээ. 1939 онд төрсөн дүү Очирын хамтаар БНМАУ-д ирж, бүрэн эрхт иргэн болжээ.

Дамдины Сүхбаатараас эхлүүлээд хурандаа генерал Жамьяангийн Лхагвасүрэн хүртэл БНМАУ 59 Баатартай. Монгол Улсын үед Эрдэнийн Бат-Үүл, Пунцагийн Шагдарсүрэн нар нэмэгдээд монголчууд бид 61  баатартай. Олноо өргөгдсөн Монгол Улсын Баатрууд болох Манлайбаатар Жамсрангийн Дамдинсүрэн гээд нэмээд байвал энэ тоо бүр ч олон болно. Эд бүгд л Монгол Улсын үе үеийн тусгаар тогтнол, бүрэн эрхэт байдлыг халуун амь,  бүлээн цусаараа хамгаалж явсан баатрууд билээ. Тэдний дундаас Баясгалангийн Бадамыг онцолж байна. Баясгалангийн Бадам нь (1898 - 1947) 1968 оны зургадугаар сарын 14-нд Монгол Улсын 25 дахь Баатар болсон. Тэрээр Байтаг Богдын тулалдаанаас төрсөн Монгол Улсын Баатар юм.

Б.Бадам 1898 онд Шинжааны торгуудуудын дунд Ачит бэйсийн хошуунд төржээ. 1939 онд төрсөн дүү Очирын хамтаар БНМАУ-д ирж, бүрэн эрхт иргэн болжээ. Тэрээр Монголд гэр бүл, мал хөрөнгөтэй болж, Налайхын нүүрсний уурхайд ажиллаж байгаад Ховд аймгийн Булган суманд нутаглан амьдрах болжээ.

 

Б.Бадам нь 1940-1947 оны хооронд БНМАУ-ын баруун хилээр цөмрөн, дээрэм тонуул хийж байсан Гоминданы хятад, хасаг дээрэмчидтэй удаа дараа баатарлагаар амжилттай тулалдаж байв. Өмнө нь Хятадын Гоминданы армид цэргийн алба хаасан, хасаг хүмүүстэй хаяа дэрлэн нутагладаг байсан Бадам хасаг, хятад хэлийг сайн мэддэг байв.

1947 оны зургадугаар сарын 3-нд Байтаг Богдын Хужиртын голын эхэнд байрласан Гоминданы цэргийн ангийг өөрийн нутгаас үтэр түргэн зайлахыг шаардсан тулган шаардах бичгийг БНМАУ-ын нэрийн өмнөөс хүргэн өгөхөөр байлдагч Б.Бадам, Б.Чулуундай нар очиход нь дайснууд баривчлан авчээ. Б.Чулуундайг буцаан явуулж, Б.Бадамыг Гоминданы хятад, хасаг цэргүүд олон улсын харилцааны хэм хэмжээг үл хэрэгсэн, манай улсын бүрэн эрхт элчийг элдвээр тамлан, эцэст нь үсийг нь гал дээр хуйхлан, биеийг нь улайссан төмрөөр хайрч, нэвт сүлбэн цоргих зэргээр зэрлэгээр тамлан алсан байна.

Б.Бадам Баатарын түүх товчхондоо ийм. Тэгвэл Б.Бадам зүгээр нэг байлдагч байсангүй, түүний эх орныхоо төлөөх үйл хэрэг тулган шаардах бичиг хүргэж өгөөд баатарлагаар амь үрэгдсэн төдий байсангүй ээ.

Зэр зэвсэг агссан харийн цэргийн дайсагнасан түрэмгийлэл, зэрлэг балмадаар аллага, тонуул хийсэн Оспаны дээрэмчдийн учруулсан аюул заналын эсрэг дан ганц хилчин цэрэг дайчид тэмцсэнгүй. Далд фронтын дайчид болох тагнуулын байгууллагынхан баруун хязгаарт олон операци, тусгай ажиллагаа амжилттай гүйцэтгэсэний үр шим, их үнэ цэнээр ялалт, амжилт авчирч ирснийг Монголын ард түмэн бахархан дурсаж байдаг билээ.

Тэгвэл Б.Бадам нь тэдгээр далд фронтын дайчдын нэг байсан бөгөөд хурандаа Э.Гэрэлчулууны удирдлага дор олон тусгай үүрэг гүйцэтгэж байжээ.

Тодруулбал Э.Гэрэлчулууны үнэнч итгэлт нөхөд Ц.Уртнасан, Б.Бадам, А.Дүгэр, Х.Сүрэн нар цэл залуу насаа монгол эх орон, ард түмнийхээ төлөө амь насаа зориулан тэмцэж дайсагнасан түрэмгийллийг зогсоон ялалтын түүхэн гэрч болон мөнхөд дурсагдах гавьяа байгуулсан юм.

Тэрээр Шинжаанд явж судалгаа хийх, бослого тэмцлийн толгойлогчдыг таньж мэдэх болон олон үндэстэн ястнаас бүрдсэн хошуудад суурьшуулан ажиллуулах тагнуулчийг сонгон судлуулах зэрэг ажлаар И.Хамхааш, Батбаярын Дүгэр, Батжаргалын Дүгэр, С.Чой, Б.Сахаан нарын зэрэг тагнуулчдынхаа хамтаар тодорхой чиглэл нутгаар 15 хоногоос гурван сарын хугацаатай маршрутаар явж ажиллажээ.

Улмаар 4000 гаруй торгууд иргэдийг Шинжаанд гарсан тусгаар тогтнол эрх чөлөөний хөдөлгөөнд татан оролцуулж чадсан аж.

Тагнуулчдын ирүүлсэн судалгаанд үндэслэн тагнуулын албанаас Шинжааны Хөх тохой, Чингэл хошуу, Алтай, Ховог сайрын нутагт буй гоминданы цэрэг, Оспаны бүлэг, хасгийн зэвсэглэсэн дээрэмчдийн байрлал, нутгийн иргэдийн суурьшил бусад мэдээллийн талаар тодорхой зураглал гаргасан байна.

Шинжааны босогчдын хүрээ өргөжиж, зорилго чиглэл нь өөрчлөгдөн, нэгдсэн удирдлага зохион байгуулалтад шилжих, зэвсэглэсэн хасгуудын бүлэглэлүүдийн дээрэм тонуулыг багасгаж чадсан байдал зэргийг харгалзан үзэн Монгол улсын Шиньжаан үндэстэн ястны хөдөлгөөний талаар баримтлах бодлого ч өөрчлөгдсөн юм. Дээрх тусгай ажиллагаанд Б.Бадам нь Шинжааны торгуудуудын дунд төрсөн, нутаг орчны байдлыг сайн мэддэг нь үүрэг гүйцэтгэхэд голлон оролцоход нөлөөлжээ.

1947 оны 6-р сард манай хилд нэвтрэн орж ирсэн гоминданы цэргийн ангийг нэн даруй хөөн гаргахын тулд тулган шаардах бичиг гардуулах үүргийг биелүүлэх хүнийг тагнуулчдаас сонгон явуулахыг хурандаа Э.Гэрэлчулуунд даалгасан юм. Тэрээр гоминданыханд тулган шаардах бичиг хүргэж өгөөд баригдахдаа хашир тагнуулчийн хувьд байдал бишдсэнийг гадарлан, дайснуудыг гэнэдүүлэн хөдөлж, хамт яваа нөхрөө зугтаалгаад өөрөө баригдсан.

Чулуундай нь өөрийн отряд руу буцаж, нэмэлт хүч авч очсон хэдий ч Бадамыг шонд хүлэн шатааж, амийг нь хөнөөсөн байжээ.

Гоминданчууд Бадамаас мэдээлэл авах гэж тамлахдаа чих, хамар гээд эд эрхтэн бүрийг нь нэг нэгээр нь огтолж, үсийг нь гал дээр хуйхлан, биеийг нь халуун төмрөөр хайрч, цоргих зэргээр биеийг нь нэвт сүлбэж амьдаар нь шатаажээ. Бадамд нь ингэж тамлуулж байхдаа, улсын нууцаа чанд хадгалсаар амь үрэгдсэн жинхэнэ Монгол Улсын Баатар хүн юм.

Б.Бадамын цогцсыг зургадугаар сарын 5-ны өдрийн тулалдаанаар дайсныг хилээс үлдэн хөөн гаргасны дараа олж аваад, дарга цэрэггүй эрэмдэглэгдсэн, Бадамынхаа биеийг хараад ихэд гашуудан уйлцгаасан гэдэг. Чулуундайг буцаахдаа өөрийгөө амьд эргэж ирэхгүй мэдсэн юмуу, өөрийн биеийг Уушигийн эхэн усанд оршуулаарай гэж захиснаар тэнд нь хөдөөлүүлсэн байдаг.

Ам дамжсан яриагаар Б.Бадам дайснуудаас амь гуйх нь бүү хэл харин ч тамлуулах тусам эх орондоо үнэнч гэдгээ баталж, дайснуудыг гутааж хорыг нь хөдөлгөж, шазуур зуусаар амиа өргөсөн гэдгийг олзны цэргүүд ярьж байсан гэнэ лээ.

БНМАУ-ын Ардын их хурлын тэргүүлэгчдийн 1968 оны 6-р сарын 14-ний 146-р зарлигаар улсын баатар цол нэхэн олгож, АИХТ-ийн 1983 оны 7-р сарын 9-ний 140-р зарлигаар хилийн 6-р отрядын Өргөстэйн заставыг эрэлхэг хүү Б.Бадамын нэрэмжит болгон мөнхжүүлжээ. Түүний хөшөөг Ховд аймгийн Булган сумын төвд байгуулсан байдаг ба дурсгалын самбарыг 1988 онд оршуулсан газар нь босгожээ.

Сэтгэгдэл 42ЭнгийнХэвтээБосооСэтгэгдэл бичих-Aa+
9 сар 21. 0:00
Зочин

yu genee bat-uul mongol ulsyn baataraa???.. ugui blgui dee itgehgui bn..tsol olgohyg sanaachilsna hun n lav eruul hun bish bhaa!!!

3 сар 29. 11:48
Зочин

Жинхэнэ эх оронч нар бол эх нутгаа амь бие үл хайрлан хамгаалах зоригтой хүмүүс байдаг. Тухайн үед "Тулгуан шаардах бичиг" хүргэхээр цэргийн хүн явуулбал Гоминданы тал шууд буудах магадлалтай учир энгийн ардаар бичигээ хүргүүлсэн байдаг. Б.Бадам нь тухайн үеийн хил хамгаалах нийгэмлэгийн гишүүн, туршлагатай тагнуулч байсан. Бичигээ аваад мордохдоо хэрвээ намайг эргэж ирэхгүй бол БОР ХАЛЗАН МОРИЙГ МИНЬ ОХИН/өргөмөл/ -д МИНЬ ӨГӨӨРЭЙ гэж хэлсэн байдаг.Амьд ирэхгүйгээ мэдэж байж явна гэдэг жинхэнэ БААТАР мөн шүү.Дээр дурьдагдсан хүмүүсээс гадна Булганы "Хар сахал Амарзаяа" гэж мундаг тагнуулч, эх оронч, мэргэн буудагч хүн байсан юм шүү. Энэ хүн Оспаныг зугтаж байхад нь араас нь давхиж яваа мориных нь жолоог тас буудаж байсан түүхтэй.

9 сар 5. 22:29
Зочин

бадам гайхамшигтай хүн.бадамыг яргаласан оспаны дээрэмчин хүмүүсийн үр удам нь одоогийн ѳлгийн казакууд шүү дээ. залуучууд мартаж болохгүй бодит түүх. 92онд ѳлгийн 60мя казак казакстан явсан. 92онд улан удэ.ийн вокзал дээр монголын улаан иргэний үнэмлэхийг урж шатааж п гэж хэлээд шидэж бсан оспаны үлдэгдлүүд казакдаа зодуулж дормжлуулж трж харлууд тэтгэвэр нэхээд ичихгүй одоо миний нутаг гээд сууж бгаа.одло ѳлгийд сургуульд монгол заахгүй ор нэр.сумдад бусад ястануудыгхавчиж хѳѳж бгаа. дэлгүүрээс юм казак хэлээр ярихгүй ѳгѳхгүй гм амьлаж ѳндийж бгаа.

9 сар 24. 12:41
Зочин

Ийм худал нийтлэл битгий бичиж нийтлэхээ болимоор байна шүү Учир түүх бага мэдэх залуу өсвөр үеийнхэнийг ийм дайсагнасан ухуулга хийх хэрэггүй баймаар юм

9 сар 20. 11:00
бумбардайн

Буцааж хөөж гаргаач ...энэ муухай казакуудыг ...Газар гуйж орж ирсэн балайр юмнууд ...танайд хоноёдоогоор цаагуураа л зэвүүн байна лээ ш дээ...Үхэр Монгол ч гэх шиг

9 сар 19. 20:25
Бага мэдэгч

Ха ха ха. Мэдмээр золиг юм. Бадам баатрын амийг бүрлэгсэн улсын хүүхдүүд нь оддгийн Өлгийнхөн юм байна. Ха ха ха. Уг нь казакуудаас энэ улс орны төлөө улсын баатар ч, хөдөлмөрийн баатар ч олноор төрсөн юм. Энэ хагалан бутаргагч, цэцэрхүү, их мэдэгчдийг өөрсдийг нь төрийн дайснаар зарлах юмсан.

9 сар 23. 15:16
Шороотын Цэвээн

сайн хасаг сарын найз гэдгийг мэдэх үү чи новш оо....Өлгийд очиж үзээгүй ацнууд л ингэж солиорч байдаг юм ш дээ....

9 сар 20. 12:43
Зочин

аргагүй л бага мэдэгч байна даа

9 сар 19. 18:00
Зочин

Хасагуудын үйлдлийг захчин торгууд гээд л бүх МОНГОЛЧУУД мартах учиргүй

5 сар 31. 14:43
Зочин

Бадам баатрын тухай юм хайгаад байсанюм. энд байсан байх нь ээ.Баярлалаа

3 сар 13. 15:16
Зочин

ih medegchuud ...hudlaa hutsaal

5 сар 28. 13:24
Зочин

хуц өө

3 сар 15. 14:08
Norjinsuren BanzragchFacebook-р нэвтэрсэн

chamd medeh zyil ogt bhgyi bolhoor amraar n ygyisgej l chadna shiregtsen tarrihtai dagz mini huleej avah chavargyigee oilgood hutsahaa boli buzar amaa tat TORGUUD TUMNII ZORIGT HUUgiin gegeen dursgald murgmuu bid saihan niitlel bn bayrallaa

9 сар 20. 11:01
бумбардайн

наад эсэргүүцэж бичээд байгаа эргүү юмнууд казакууд байнаа..

9 сар 23. 15:18
Шороотын Цэвээн

Монгол хэлний үгсийн санд ХАСАГ гэсэн л үг байдаг....Харин казах гэдэг нь орос үг.Тэгээд бүүр ч тэр казак гэдэг нь хаа байсан Доны хүмүүс юм шүү дээ.

3 сар 14. 10:26
Зочин

T1

3 сар 13. 13:58
Зочин

батүүл ичиж амьдраасай, баатар цолоо буцааж өгөх хэрэгтэй, эд нарын дэргэд ямар элэнцгийх нь баатар байдагийн түргэн буцааж өг

3 сар 25. 13:31
Зочин

тийм

3 сар 13. 12:41
ЗочинM

NAAD HUSHUUGUU UVUR MONGOLD SHAA

9 сар 23. 15:19
Шороотын Цэвээн

чамд ямар хамаа байнаа бидний (монголын) асуудал ац аа

3 сар 13. 11:11
Зочин

эх орон ард тумнийхээ толоо халуун амиа огч оноогийн амьдралыг цогцлоож улдээсэн баатруудынхаа монхийн гавъяаг уеийн уед монход дурсаж байх нь зуйд нийцнэ.Дайны жилуудэд алба хаасан бидний эцэг дээдсууд ч ялгаагуй баатрууд.Харин энх цагт юу бутээсэн болоод баатар огоод байгаа нь ойлгомжгуй богоод гутамшигтай.

3 сар 13. 10:57
Зочин

Б.БАДАМИЙН хөшөө дурсгал нь хаана байдаг юм бол

4 сар 11. 22:51
Зочин

Ховд аймгийн Булган суманд.

3 сар 12. 19:06
Зочин

2 ХҮНЭЭРЭЭ БИЧИГ ЯВУУЛЧИХААД ЗАСТАВ НЬ ЧУЛУУДАЙГ ОЧООГҮЙ БОЛ МАРТАХ НЬ БАЙНА Ш ДЭЭ түүхээ зөв бичээчээ ЭНЭ АГУУ БААТАРЫН ДЭРГЭД БАТҮҮЛ ХААНА НЬ Ч ХҮРЭХГҮЙ БАЙХАА

3 сар 13. 13:14
Зочинu

eoo ene bat uul neeree icheesei iim humuustei zeregtseed baatar tsol avaad baihdaa yahav dde neree hasuulmaar yum onigoo onigoo

3 сар 11. 21:10
tuuh sonirhogch

tiimee bi ene hunig medne howdod tsegiin alba haaj bhdaa ene huniig mddg bolson uneheer aguu oor bas semjid gdg huniig deeremchid alaad semjiig ni hadan deer delgeed tawitsan bsan gj yridiim bnlee eh ornii toloo ami orgroson baatruud ymaa hajuud bat uul bol yuch bish

3 сар 12. 18:40
Түүхч

Монгол улсад 60 гаруй баатарууд буйгаас дайны талбараас төрсөн цорын ганц бага ястан баатар бол Бадам юм. Бусад баатарууд нь Халх Монголчууд байдаг. Бадам гуай бол БААТАР хүн Монголчууд түүнийг үүрд дурсана. оросын бууны нохой болж газара нутгаа худалдан баатар цолыг орсуудаас авсан ю.Цэдэнпил мэтийн хогийн урвагч нар Баатар цол авсан гээч ГУТМШИГ шүү.

9 сар 20. 12:49
Зочин

Шаагаарай гөлөг минь. Бадамаас гадна. Х.Намнан, П.Чогдон торгууд, урианхай, Экей казах, Б.Гиваан дөрвөд гээд олон ястнууд Монголын баатар байдаг юм шүү

9 сар 20. 8:46
Зочин

Мэдэмхий бүлтэрхий вэ? Экей гээд казах баатар бий. Юу ч мэдэхгүй байж бас өөрийгөө түүхч гэнэ үү?

3 сар 24. 23:18
Зочин

Za Halh baatruud baisan ni unen baih, ovoo nariinhaa geniig geegeegui bailgui, uzeed baij dee. Ehleed urd zug ruu neg tavichihaya.

3 сар 13. 16:14
Зочин

Нэг бол оюуны тураалтай, арчаагүй өлбийсөн хог шаар байгаа . Эсвэл монголчуудыг хагаралдуулах даалгавартай хөлсний бичээч лалар

3 сар 13. 13:25
Зочин

Чамд бол дунд хуруу өгий дөө.

3 сар 13. 13:05
Зочин

Кккк шааж байгаагийн дээ

3 сар 16. 15:58
mongol

medehgui bol duugui bai muu hasag lalar mini

3 сар 12. 23:56
Зочинuyfiu

cham shig hujaa mongold tsuuruusei . Naad halh gedeg ugiig chin hujaa nar ugsun ner

3 сар 13. 11:10
Зочин

baitag bogdiin baatruud chin ihenh ni oiraduud shude hu

3 сар 13. 12:56
Зочин

засссс ХУДАЛ хуцаад бай чи!! үхсэний чинь ойрд????? Хаа байна тэр ойрд???? хаа байна АЦ МИНЪ????????????? Чиний ацанд л байгаа байх дааа ха ха ха ха!!

3 сар 11. 21:32
Зочин

Тэр амьд үлдсэн 2 гээд байгаа хоёр нь халх байсан гээ биздээ тэр нэг маш нууц дээр тоглодог нь тэр нэг юмныхан нь ач нь гэчээд зүүн аймгуудаас буюу шилдэг цэогүүдээ баруун хязгаарт байлгаж байсан манай өвөө метр ная гээл гуцаад байсан !!!! Баруун Монголчууд л эцсээ хүртэл үзэлцсэн байна шдээ муусайн халхууд зугатааж л таараа

3 сар 24. 23:33
Зочин

Er ni bol Halh goliin baildaand golduu goviinhnoos orosuudtai hamtarch, Baitag Bogdod golduu baruun aimgiin tserguud baisan bh.
Manai ovoo lav tendees tseregt tatagdan Baitag Bogdiin tulaand oroltsoj 5 jil alba haagaad gertee irehed humuus chamaig martchihsan baihad irlee gej togloom hiij baisan gedeg.

3 сар 13. 12:43
Зочин

Энэ бол баруун монгол биш хужаа баруун монголын нэрээр бичжээ. Иймэрхүү арга их хэрэглэнэ шүү.

3 сар 12. 11:34
Зочин

СЭТГЭЦ НЬ ХЭВИЙН БИШ ИЙМ ЮМНУУД ОЛОН СОШИАЛД ИХ ОРОХ БОЛЖЭЭ

3 сар 12. 0:16
Монгол

Согтуу юмуу угаас ийм дорой мангар юмуу

Сэтгэгдэл бичих
Санамсаргүй нийтлэл [ Энд дарна уу ]