Ангилал

Сайтын талаар ярилцъя Уншигчдын санал бодол

Монголын түүхийн энэ үеийг хагарч бутарч хоорондоо тэмцэлдсэн, нөгөөтэйгүүр Манжийн түрэмгийллийн эсрэг тэмцсэн XVII, XVIII зуун Олноо өргөгдсөн Монгол улсыг тунхагласан XX зууны эхэн хүртэлх хугацааг хамруулан ойлгоно.

Монголчууд Байгаль нуураа алдсан ба Галданд оросууд туслаагүй учирУншсан49,222

Галдан гурван тамга дарсан тусламж гуйх бичгийг Оросын засгийн газарт илгээж, хариуг нь сэтгэл дэнслэн хүлээж байсан ч Манж, Оросын хоорондын эрх ашгийн зөрчлөөс улбаалан оросууд түүнд туслаагүй.

Их Монгол улс дотоодын хямрал, бутралаас шалтгаалан хүчин буурай болж монголчууд гал голомтоо сахин суусан цагаас хойш Монгол Улсын хоёр этгээдэд байгаа мөнхийн хөршүүд хүчирхэгжиж түүхийн туршид сайнаар ч тэр, муугаар ч тэр ямар нэг байдлаар нөлөөлсөөр ирсэн юм. Хоёр хөршийн хооронд байгуулагдсан олон удаагийн гэрээ хэлцлийн дүнд манай улсын эрх ашиг ноцтой хохирч, газар нутгаа их хэмжээгээр алдах зэргээр хүнд байдалд орж байсан түүх ч олон бий.

Түүнээс нэн эртний буюу одоогоос 327 жилийн тэртээд 1689 онд Оросын эзэнт гүрэн болон Манж Дайчин улсын хооронд байгуулсан Нерчугийн гэрээг манай сайтын зүгээс онцолж байна.

Тэр цагт өмнө зүгт нэгэнт манжууд өвөрмонголыг талдаа татаж, эрхшээлдээ оруулаад байсан ба өвөрмонголын цэргийн хүчинд дулдуйдан 1640 онд Бээжинг эзлэн авч, Мин улсыг мөхөөн, Хятадыг эзлээд байсан. Тийнхүү тэрхүү цаг хугацаанд Хятадыг орлосон Манж улс Монгол орны хувь заяаг шийдсэн билээ.

Тэр үед Манжийн эсрэг Зүүнгарын хаант улсын тэмцэл болон халх-ойрдын хагарал тэмцэл улам бүр хүчирхэгжин дорно зүгт хил хязгаараа өргөжүүлсээр байсан Оросын эзэнт гүрний анхаарлын төвд нэгэнт ороод байв. Оросууд Уралыг давж Татарын хаант улсыг мөхөөж, Татарын нийслэл Казань хотыг эзлэн харъяаны газар нутагт хяналтаа тогтоож баруун Сибирьт орж ирсэн. Улмаар нутгаа дорно зүгт тэлсээр одоогийн Омск, Томск, Енисей мөрний адаг руу хүрээд байв.

Түүгээр ч зогсохгүй гайхамшигт Байгал нуур, Амар мөрөн зэргийг сонирхох болжээ. Энэ нь Манж Чин улс, Халхын Түшээт хан, Засагт хан, Сэцэн хан зэрэг хант улсуудын нийтлэг эрх ашгийг хөндөж эхэлсэн юм. Мөн өгүүлэн буй цаг үедээ улс төрийн гол тоглогч байсан, хүчирхэг Галдан хааны хараанд ч оросуудын тэлэлт, Байгал нуур, Амар мөрөнд санаархаж буй байдал нь анхаарлыг нь эрхгүй татаж эхэлсэн байна. Байгал нуур нь эртнээс монголчуудын эзэмшил, харъяаллаас огт гараагүй бөгөөд тэр үед Халхын Түшээт ханы нутагт багтаж байв.

Гэтэл оросууд бүр ч ойртож Хөвсгөлийн сав газар, Түшээт ханы эзэмшил нутаг Сэлэнгэ, Цөх голын орчмоор өөрсдийн суурин байшингаа босгож, модон шивээ барих болсонд, Түшээт хан Чахундорж удаа дараа хориг тавьж, нүүн зайлахыг шаардсан боловч Оросын тал шаардлагыг нь хэрэгсээгүй юм.

 

Ингээд Халхын зүгээс Түшээт хан Чахундорж санаачлан Манж чин улстай холбоолон Байдраг голын Хүрэн бэлчир гэдэг газар чуулган зохион байгуулсанд Манжийн хаан Энх-Амгалан өөрийн төлөөний хүн болох Арнай амбаныг томилон ирүүлж Орос улсын эсрэг холбоо байгуулан зэвсэг ба хүнсээр дэмжсэнд халхууд Байгал нуур тийш цөмрөн орсон Оросын цэргийн эсрэг хөдөлжээ.

Манжийн хаан халхын ноёдын Оросын эсрэг хандсан санаачлагыг дуртай хүлээн авсан нь ч цаагуураа өөр учиртай байв.

Нэгдүгээрт Амур, Сунгар мөрний хавиар явуулж буй Оросын эзэнт гүрний бодлогыг монголчуудын хүчээр хазаарлаж, Хөвсгөл, Байгал нуурын хавьд зогсоох боломж, хоёрдугаарт 1680-иад оны эцсээр Ойрд-Халхын харилцаа хурцдахад Галдан бошигт Оросын засгийн газраас цэрэг, зэвсгийн тусламж хүсээд байсанаас (Галдан энэ тусламжинд маш их найдвар тавьж байсны нэгэн адил) Манжийн хаан ихэд болгоомжилж байсантай холбоотой зэрэг болно.

Манжийн хааны далд дэмжлэгээр 1681, 1682, 1685 онд Чахундорж оросын цэргийг удаа дараа довтолж, суурин шивээг бүслэн хаасан ба Сэлэнгэ, Цөх, Жид голын орчим байрладаг Орос тосгодыг довтолж сүйтгэв. Улмаар 1685 оны 6-р сарын 11-нд халхын цэрэг дахин Сэлэнгийн шивээг бүслэхдээ Монгол нутгаас гарч явах шаардлагыг оросуудад тавьж байв.

Энэ үед оросууд хэдийнэ Амар мөрний хавь нутгийн оршин суугчдыг эзэрхийлэн татвар хураах болж, өөрсдийнхөө тосгон сууринг босгон газар хагалж, бэхлэн суусан ба 1685 онд тэр хавийн нутгийн засаг захиргааны төвийг Нерчү хэмээн зарласан юм. Энэ явдалд дургүйцэн Манжийн хаан Амарын хоёр эргээс оросуудыг шахан гаргахыг чармайж, Оросын цайз, бэхлэлт рүү удаа дараа довтолж байсан ч олигтой ялалт байгуулж чадаагүй аж.

Хэдийгээр манж цэрэг тооны хувьд давуу байсан ч цөөн тоотой оросын цэргийг цохиж Амар мөрний сав газраас цохин гаргаж чадалгүй удаа дараа бүтэлгүйтэж байв. Ингээд зэвсгийн хүчээр шийдэж чадаагүй тул манжууд Орост олноороо даган орж байсан дагуур болон нутгийн оршин суугчдыг хүчээр буцаан, Манжуурын нутгийн гүн руу нүүлгэн шийлжүүлэлт хийжээ. Улмаар дахин их цэрэг бөөгнөрүүлж 1686 онд Амар мөрний хавиар довтолж оросуудыг хүчээр шахан гаргах гэж оролдсон боловч энэ нь хялбар бүтэхгүй хэрэг байлаа.

Хариуд нь оросууд суурьшлаа бэхжүүлж, цайз бэхлэлтийг нэмэн байгуулсан төдийгүй хүн хүчээ ч нэмэгдүүлэн, Албазины цэргийн тойргийг нэгэнт байгуулах нь тэр. Иймээс уг асуудлыг дан ганц цэргийн хүчээр шийдвэрлэж чадахгүй нь тодорхой болсон ба нөгөө талаас Халх-Ойрдын зөрчил хурцдаж, Галданд Оросын талаас зэр зэвсгийн тусламж үзүүлэх магадлал нэмэгдэж Манжийн хааныг ихэд бухимдуулж байжээ. Яг энэ цаг үед буюу 1687 оны эцсээр халхын цэрэг оросын элч Ф.А.Головинд хил орчмын буриадуудыг буцааж өгөх, Оросын шивээг монгол нутгаас гаргах шаардлагыг дахин тавихад Ф.А.Головин энэ тухай хэлэлцээр хийхээс татгалзаж "би бие дааж шийдвэр гаргах эрхгүй, Москватай зөвлөлдөе" гэж хариу өгсөн тул Түшээт хан тэргүүтэй халхын ноёд оросын цэргийг бутцохиж олон томоохон хотуудыг өнгөртөл хөөж баруун Сибирийн жижиг суурин, хотуудыг тонон дээрэмдэж амжилттай дайтан буцаж ирсэн байна.

Үүгээр Орос улсын Байгал нуурыг эзлэх гэсэн анхны оролдлого бүтэлгүй болсон юм. Чахундоржийг Орос улстай дайтах зуур Галдан ч зүгээр суусангүй. Хадам эцэг Хөх нуурын Очирт хаантай эвдрэлцэн байсан асуудлаа цэргийн хүчээр шийдвэрлэсэн байв. Яг энэ үед Манжийн зүгээс Орост элч зарж “Танай Орос улс Зүүнгарын Галданд тусалвал бид Халхтай холбоолон урьдын адил дайлан Уралыг давуулан үлдэн хөөх болно. Танай улс Галданд туслахгүй хэмээвээс эзлэн авсан Амар мөрөн, Байгал нуурын орчмын газраа авч болно” гэсэнд Орос улс ихээр болгоомжлон, нөгөөтэйгүүр олзуурхан хүлээн авсан гэдэг. Ингээд Оросын талаас Галданд ямарваа нэгэн цэрэг, зэвсгийн тусламж үзүүлэхгүй байх гэсэн болзолд нэгдэж Манжтай гэрээ хийхээр болжээ. Эртнээс монголчуудын эзэмшилд байсан гайхамшигт Байгал нуур маань тухайн цаг үеийн геополитикийн иймэрхүү шалтгаануудын улмаас Оросын мэдэлд очсон түүхтэй.

Галдан хааны Оростой харилцаагаа сайжруулж, Манжийн эсрэг тэмцэлдээ ашиглах гэсэн хориод жилийн оролдлого, чармайлт ч ийн бүтэлгүйтсэн юм. Галдан гурван тамга дарсан тусламж гуйх бичгийг Оросын засгийн газарт илгээж, хариуг нь сэтгэл дэнслэн хүлээж байсан ч Манж, Оросын хоорондын эрх ашгийн зөрчлөөс улбаалан оросууд түүнд туслаагүй.

Улмаар дараа жил нь буюу 1688 онд Галдан тэсгэлгүй Халхад довтлон орсон явдал Нерчугийн гэрээг байгуулахыг бүр түргэтгэсэн гэж үзэж болно. Галдан "...оросууд хэдийгээр тусламж үзүүлээгүй ч галт зэвсэгтэй орос цэргүүд туслахаар ирсэн, Хөх нуур, Дорнод Туркестан, Дундад Азийн улсууд түүнийг дэмжиж байгаа" хэмээн газар сайгүй цуурхал тараасан, мөн өөрийн харъяанд байсан ногоон нүдтэй, өндөр хянган хамартай хотон цэргүүдийг тусгай анги болгон зохион байгуулж, тэдэнд зохих хэмжээний галт зэвсэг өгсөн нь гадна талаасаа оросууд гэж харагдахуйц байсан гэдэг.

Үхтлээ айсан Манжийн хаан Оросын хүссэн бүхнийг зөвшөөрч оросууд ч Манжийн шаардлагыг олзуурхан дагаж Галданд нүүр өгсөнгүйнхээ оронд Нерчугийн гэрээг 1689 онд яаравчлан байгуулсан юм. Энэ гэрээгээр Хянганы нуруунаас Номхон далай хүртэлх хоёр улсын хилийн шугамыг тохиролцсон ба хоёр орон завсраа орших монгол, хасаг, хиргис, дунгаан, тува, чантуу, уйгар зэрэг олон үндэстний ирээдүйн асуудлыг шийдэж өвөрмонгол Чин улсын мэдэлд, Байгал орчмын буриад монголчууд тэр чигээрээ Оросын мэдэлд очсон байдаг.

Дараахан нь оросууд нэгэнт байгуулсан Нерчугийн гэрээг зөрчихгүй, Чин улстай сайн хөршийн харилцаатай байх сонирхлын үүднээс Зүүнгарын хаант улсад туслах бололцоогүй, уг гэрээнд үнэнч байх ёстой гэдгээ Галдан бошигтод албан ёсоор мэдэгдсэн байдаг. Улмаар 1691 онд Галданд цохигдож өвөрлөгч нарын нутагт зугтан гарсан халхын ноёд Манжийн хаанд албан ёсоор дагаар орж байгаа тухайгаа зарлаж Долнуурын газар чуулган хуралдуулсан байдаг. Ийнхүү 1600-1700 оны хооронд Монгол Улс, монгол үндэстний түүхэнд хараар бичигдсэн олон үйл явдлын нэг нь яах аргагүй Нерчугийн гэрээ хэмээн нэрлэж болох талтай.

Сэтгэгдэл 183ЭнгийнХэвтээБосооСэтгэгдэл бичих-Aa+
10 сар 9. 16:37
Зочин

халхын ноёдыг мөнгөөр авч болно гэж хятадын түүхэн кинонд гардагийг бид үзсэн биздээ

10 сар 5. 23:22
Зочин

Arai gej negdej Mongol Uls bolchihood balarsan yum bichij yaah ve hu. Neg l undesten shuu
dee bid. Henii zahialgaar hagalgan butargah zuil bichitsgeegeed bgaa yum be. Uund avtaj ogt bolohgui. Eh oron mini bidnii l hamgiin unet zuil uur henii ch bish

10 сар 5. 20:19
Зочиныбөй

Дундад азийнхан ч гэсэн Зүүнгарыг их тавьтаргүй, өтчихсөн юм шиг гээд орон гаран хүмүүстэй зүйрлэж ярьдаг юм байна лээ. Одоо халхын нутагт амьдарч байгаанууд нь дан ах дүүсээсээ урваж манжтай нийлж ах дүүсээ хядсан хүмүүсийн үр удам байдаг юм шиг санагддаг. Хүн чанар гэж нохойн баас шиг.

9 сар 26. 19:43
Зочин

Төв, Архангай, Хэнтий, Завхан зэрэг дөрвөн аймагт 90 жилийн ой болж лут наадав даа. Эдгээр аймгууд 90-хэн жилээрээ бахархан баахан наадсан болохоос мөн л урьд өмнийн хаад ноёдынхоо түүхийг дурсалгүй тас хаяв. Аймаг, сумынхаа ойн өмнө эцэг өвгөдөөрөө Түшээт хаанаараа бахархая гэж санаад хошуу ноёныхоо түүхийг олдох хэмжээгээр судлаад бичье гэтэл бөөн эсэргүүцэлтэй тулав.

Манай хошуу ноён чинь Манжийн талын хүн байжээ. Тэр ноёны өвөг эцэг элэнц, хуланц болох үе үеийн Түшээт хаанууд арван үеэрээ Манжийн хааны хүргэн явсан гэнэ. Бүр Бээжинд яамалдаг бас манж эхнэртэй байжээ. За ингээд Төв аймгийн Баян суманд төрсөн ганц би урвагч өвөг дээдэстэй байсан биш юм байна.

Хуучны Тvшээт хаан, Цэцэн хан, Сайн ноён хан, Засагт хан аймгийг тэргүүлж байсан олон ноёд Манжийн талыг баримтлагч төдийгүй Манжийн хааны хүргэн "эфү" явсан түүхтэй юм байна. Тэгээд л 1923 оноос өмнөх түүх бичих гэхээр "урвагч ноёд"-ын удам судар болдог болохоор нь шууд "Манай аймаг сум 1923 онд байгуулагдсан.

Анхны дарга тарвагчин Дугар гэдэг хүн томилогдсон" гээд л одооны аймаг, сумын түүх эхэлдэг юм гэдгийг л мэдлээ. Ядахдаа Увсад төрөхгүй дээ. Увсад төрсөн бол Манжийн эсрэг цогтой тэмцэгч Галданбошигт гэдэг хаан баатрын удам болохгүй юу. Тэгээд л урвагч халхуудыг дарсан тухай түүхэн ном зохиол бичиж кино хийгээд л

10 сар 5. 20:21
Зочиныбөй

Дөрвөдүүд хэзээнээс урваж шарваж явсан түүхтэй. Олигтой түүх ганц ч үгүй.

9 сар 26. 19:40
Зочин

Анхны дарга тарвагчин Дугар гэдэг хүн томилогдсон" гээд л одооны аймаг, сумын түүх эхэлдэг юм гэдгийг л мэдлээ. Ядахдаа Увсад төрөхгүй дээ. Увсад төрсөн бол Манжийн эсрэг цогтой тэмцэгч Галданбошигт гэдэг хаан баатрын удам болохгүй юу. Тэгээд л урвагч халхуудыг дарсан тухай түүхэн ном зохиол бичиж кино хийгээд л...

Бүүр сүүлдээ халхууд ноёдоо дуурайсан урвагч ойрдууд Манжийг дарсан дайчин улс. "Увс хүн" гэсэн хөтөлбөр дэвшүүлж, хөдөлгөөн өрнөж, ойрдууд гэдэг чинь үндэстний дээд бахархал болоод байна, Түүх худлаа хэлдэггүй юм. Өвөг дээдэс маань хэдэн үеэрээ Манж, Хятадад урвасан урвагч байжээ гэж бодохноо тэдэндээ гомдмоор.

9 сар 26. 19:39
Зочин

Манай хошуу ноён чинь Манжийн талын хүн байжээ. Тэр ноёны өвөг эцэг элэнц, хуланц болох үе үеийн Түшээт хаанууд арван үеэрээ Манжийн хааны хүргэн явсан гэнэ. Бүр Бээжинд яамалдаг бас манж эхнэртэй байжээ. За ингээд Төв аймгийн Баян суманд төрсөн ганц би урвагч өвөг дээдэстэй байсан биш юм байна.

Хуучны Тvшээт хаан, Цэцэн хан, Сайн ноён хан, Засагт хан аймгийг тэргүүлж байсан олон ноёд Манжийн талыг баримтлагч төдийгүй Манжийн хааны хүргэн "эфү" явсан түүхтэй юм байна. Тэгээд л 1923 оноос өмнөх түүх бичих гэхээр "урвагч ноёд"-ын удам судар болдог болохоор нь шууд "Манай аймаг сум 1923 онд байгуулагдсан.

9 сар 26. 19:37
Зочин

Манжийн хааны бэлгийн охид манж биш хятадууд байсан. Тэгэхээр эфү нарын эхнэрүүд хятад, үр хүүхэд хушуу ноёдууд, ван, гүнгүүд ихэнх нь хятадын эрлийзүүд байсан юм. Тэд бүгд хятад сэтгэлгээтэй, хар элэгтэй байсан. Тэдний үр сад эрлийз, хурлийз, усан паалийнууд одоо удам угсаагаа таньж, тэднийхээ мөнгөөр өндөр авч улсын тусгаар тогтнолд занал учруулах ажил хийж байна. Үүнийг тэрлэгч этгээд эфүгийн удам биш байх. Гэхдээ тэдний зарц нэг хужаагийн үр сад байх, даанч хорлонтой юм бичээд байдаг юм.

9 сар 26. 19:22
Зочин

Товчхондоо бол Галдан өст манж нартай эцсээ хүртэл тэмцсэн. Тэрээр өөрийн хайртай хатан Анугаа Тэрэлжийн Зуун Модонд болсон хүч тэнцвэргүй тулааны үед алдаж, хайртай хүү Сэвдэнбалчирыгаа бас л манж нарт алуулсан. Тэрээр дээр дурьдсан урваачид шиг өчүүхэн амины төлөө төр улсаа худалдаж борлуулаагүй, харин эцсийн дусал цус, хайртай бүхнээ дуусан барагдтал өст дайсантайгаа эрслэн тэмцжээ! Харин манжийн эсрэг тууштай тэмцэгч, арслан зоригт Домогт Галдан хааныг “Монголчуудын дайсан” мэтээр бичдэг, үүнд нь сохроор итгэдэг хүмүүсийг хараад би хувьдаа үнэхээр харамсдаг юм.
Миний хувьд энд зориуд Ойрад Монголын хаан асан Галданг өөд нь татаад, Халхын Түшээт ханы үр удмынхныг доош нь оруулах гэсэн ямар ч санаа агуулаагүй. Тэгээд ч би Баянхонгорын хүн, товчхондоо төв халхын хүн. Харин Монголын төрд иймэрхүү урвагчид маш ихээр байгаа шүү гэдгийг сануулж, ухааруулхыг хүссэн. Үнэн түүхийг ярих л хэрэгтэй, урвагчдыг урвагчдаар нь эх оронч хөвгүүдийг эх оронч байсан гэдгээр нь л хэлж ярьж, бичих ёстой.

9 сар 26. 19:21
Зочин

Энэ бол нэг гэр бүлээс төрсөн цөөхөөн хэдэн бэртэгчдийн зөвхөн амин хувиа хичээж, төр улсаа манж хятадуудад найр тавин өгсөн уучилж боломгүй бузар үйлдэл байсан юм. Түшээт ханы урвагч хөвгүүд Их Чингис хаан ба Монголын үе үеийн эх оронч хөвгүүдийн халуунд халж, хүйтэнд хөрж, халуун амь, бүлээн цусаараа босгон байгуулсан их улсыг маань эртнээс өст манж нарт бэлэглэсний хүчинд Галданд эрх мэдлээ алдаагүй, эд хөрөнгө өсөн арвижсан эргэлзээгүй ч гэлээ, бүгд л манж нарыхаа гарт амиа алдсан юм.

Угтаа бол тэд манж нарт хорлогдож үхсэний оронд Галдантай байлдаж байгаад эр хүний үхлээр үхэх ёстой байлаа. Харин Галдан хааныг манж нар “Бидэнд бууж өгөн дага, тэгвэл бүх ялнаас чинь хэлтрүүлье” хэмээн удаа дараа элч довтолгож байсан авч, Галдан үүнийг зөвшөөрөөгүйгээр үл барам, харин ч эсрэгээрээ манжийн элч нарыг үсийг хусах зэргээр доромжлон буцаадаг байжээ.

9 сар 26. 19:21
Зочин

Занабазарыг өмгөөлөн хамгаалдаг, товчхондоо бол Тэнгэрлэг Монголчуудыг тэнэг мангар болгосон шарын шашныг хамгаалдаг түүхчид "Халхын ард түмэн нийтээрээ манжийн нутагт дүрвэн очсон" гэж бичдэг, сурталддаг. Харин тухайн үед эрх ашиг нь хөндөгдөөд байсан цөөхөөн хэдэн ноёд л манжийн нутагт дүрвэн очсон байсныг маш олон түүхийн сурвалжууд баталдаг. За тэгээд л "Орос, манж хоёрын алийг нь дагах вэ" гэх яриа улс орноо худалдсан нөгөөх бэртэгчдийн дунд өрнөж гарав аа. Тэрхүү бэртэгчдийн дунд хамгийн нөлөө бүхий хүн нь яалтгүй нөгөөх нэг гэр бүлээс төрсөн урвагчдийн гурав дахь нь болох урвагч Занабазар байлаа. Урваач ноёд нөлөө бүхий Занабазараас “Аль улсыг нь дагавал бидэнд илүү вэ? Аль нь бидний эрх ашигийг тууштай хамгаалж чадах вэ гэгээн эцэг минь?” гэх зэргээр Занабазарын саналыг авах үед “Хойд Орос улсын дээлийн зах нь буруу, шашин ном өөр юм, харин манж нарыг дагавал Монголчууд бид дээшлэн дэвжиж, тэнгэрийн тааллыг олох нь” хэмээн лүндэн буулгаж манжийг дагахаар тогтсон аж. Харин манжийг дагаад дээшлэн дэвжсэн үү?, доошлон уруудсан уу? гэдгийг хойшид өрнөсөн бараан түүхээс товч тодорхой харагддаг.
(Тухайн үед Монголчууд Орос манж мэтийн улсуудыг дагах дээрээ тултлаа тийм доройтоогүй байсан гэдгийг энд онцлон дурьдах хэрэгтэй!)

9 сар 26. 19:19
Зочин

Монголын түүхийг судлах явцад цөөхөн хэдэн увайгүй улс төрчид, хаад ноёдын эрх мэдэл булаацалдсан, улс орны эрх ашигийг хувийн эрх ашигаас доогуурт тавьдаг бузар үйлдлээс болж "Их Монгол" улс задран унаж, улмаар манж хятадын боол нь болсон мэдэгддэг. Үүнд, Түшээт ханы Гомбодоржийн гэр бүлийнхнийг онцлон дурьдаж болох юм. Аав нь эх оронч үзэлтэй сайн хүн байсан хэдий ч Хан эцгийгээ тэнгэрт хальсны дараа даанч муухай юм хийсэн хар мөртэй хүмүүс бол ах дүү гурван урваач болох Бунтар, Чахундорж, Занабазар нар билээ.

Халх Монголоос хамгийн эхэлж Түшээт ханы хүү Бунтар гэгч заваан этгээд манжид шууд дагаар орж, ард иргэдээ дагуулан очсон байдаг. Мөн Чахундорж Хан болсныхоо дараагаар манжийн хааны ордонд ах дүүсээ барьцаанд явуулж, нэг ёсондоо аль эртнээс л Халх Монголыг Манжийн хараат улс болгосон юм. Үүнийг Монголын албан ёсны түүхийн бичвэрт "Чахундорж Хан болсныхоо дараагаар манжийн хааны ордонд ах дүүсээ илгээсэн явдал нь үнэн хэрэгтээ Халх Монголыг манжийн хараат улс болгосныг харуулсан харалган үйл байсан юм" хэмээн буруушаан бичсэн байдаг. Галдан хааны хувьд Халх Ойрдыг нэгтгэсэн нэгдсэн улсыг байгуулаад өөрөө Эзэн хаан нь болох санаа агуулж байсан нь түүхэн үнээн. Ингэж чадсан тохиолдолд Монголчууд дахин хүчирхэгжиж загас жараахай гөгдөж иддэг Манж нарт яагаад ч эзлэгдэхгүй байсан!

9 сар 26. 19:20
Зочин

Чахундорж Дундад азийг тэр чигт эзлэн аваад өдрөөс өдөрт хүчирхэгжин байгаа Галданд атаархаж бас Галдангаас үхтлээ айж байсан. Тиймдээ ч Галдан Халх Ойрдыг нэгтгэсэн Их улс байгуулхыг санаархан өөрийнх нь эрх ашигт нөлөөлж эхэлнэ гэдгийг Чахундорж бээр хамгийн ихээр мэдэж, тэр утгаараа хэзээ нэгэн цагт Галдан өөрийнх нь эрх ашигт нөлөөлхийг завдвал манжийн цэргийн хүчээр Галданг дарж авна хэмээн эчнээ санаа агуулж, түүнийгээ биелүүлхийн тулд манж нартай төрөл бүрээр сүжирч байсан юм. Тэгээд ч түүний ах Бунтар нь манжийн хаанаас өндөр цол хэргэм авсан шээг дэргэд нь байлаа шүү дээ. Яг л бүх юм Чахундоржийн тооцоолсноор өрнөж эхэлсэн юм. Галдан ч Халх Монголыг захирахыг хүссэн, Чахундорж ч захирагдхыг хүсээгүй, харин "Дүү бид хоёрын амийг Галдангаас авар" хэмээн манж ах нар дээрээ гүйн очиж, Халх Монголыг манж нарт бэлэглэсэн билээ.

За энэхүү Чахундорж бол нэг гэр бүлээс төрсөн хоёр дахь урвагч мөнөөс мөн бөгөөд түүний талаар маш олон бараан баримтыг дэлгэн үзүүлэх гэвээс бүхэл бүтэн эрдмийн ажил болох, нөгөөтэйгүүр цаг хугацаа ч их шаардагдах буйзаа. Гурав дахь урвагч бол Чахундоржийн дүү "Халхын Өндөр гэгээн" хэмээн бид бүхний хүндэлдэг Занабазар юм. Тэрхүү түүхэн цаг мөчид Халхын цөөхөн хэдэн ноёд манжийн нутагт Галдангаас зугтан очоод яах ийхээ ярилцсан байдаг юм. Манж нарын хувьд энэ сайхан завшааныг алдахгүйг хичээх нь ойлгомжтой, товчхондоо бол "Та нар манай улсад нэгд, хариуд бид та нарыг өмгөөлөн хамгаалж Галданг дарж өгье" хэмээн маш ихээр дарамталж байсан нь ойлгомжтой юм.

9 сар 25. 23:09
Bid neg l Mongol

Neg tsul undesten dotroo hagaraldah ni ahan duus gertee baingiin heruul uruultai ail shig muuhai zuil

9 сар 19. 12:37
ЗочинЗээээ

17-р зуунд Монголчуудын эзэмшиж эрхшээлдээ байсан газар нутаг арвин байсаан. Гагц Монглын хаад эздууд нутаг дэвсгэрийнхээ бутэн байдалд хяналт тавихаас илуутэй баруун зуунээрээ талцаж бие юу чи юу гэдэг тэмцэл идэвхтэй ернеж байж дээ?! Харин тухай цаг уеийг Орос гурэн еерсдийн нутаг дэвсгэрийг тэлэхийн тулд Манж Чин гурэнтэй тохиролцож аль болох Монголчуудыг дотор нь Хагаралдуулах Нууц ажиллагаануудыг идэвхитэй явуулж байсан бна !!! Энэ тохиолдолд ялангуяа Халхууд Газар нутгаа бусдад алдахаас хамгаалах Эрхэм зорилт тавигдаж тэмцэж байх зуур Галдан бошигт Монголын хаан болох гэсэн дотоод улс торийн тэмцлээ идэвхижуулсэн байна даа! Тэгэхээр Галданг гадныхан л хатгаж Дотоод руу чиглэсэн тэмцлийг нь идэвхижуулсэн байна даа!!! Харин енее цагийн Туухийн явцад Монголын Туухтэй холбогдох шарласан баримт бичгууд ил болж Бидний Монголчууд унэн бодитой дугнэлт хийх болжууд гарч ирээдуйд Монголчууд ядаж л Занбазарыг муулахаа больж Чухандоржийн Байгал нуур , Шивэрт бус нутгаа хамгаалан Оросын турэмгийлэлийн эсрэг тэмцэж байсныг мэдэх болсоон?! Унэхээр л Галдан Монголынхоо телее байсан бол Оросын турэмгийлэлийг Чухандоржтой хамтраад тэмцэх бус уу ?! Туухийн бодит бичиг баримт ил болоогуй уед Галдан л Монголын толоо бусад урвасан хулгайчаар дуудуулан байсан билээ ?! Монголчууд тухайн уедээ Гадаад Дотоод нехцел хунд байсан уед Хуний нутагт эзэрхсэн Манжид дагаар орж Ирээдуйгээ харсан улс торийн шийдэл гаргаж Монголчуудыг аварчээ!!! Ингээгуй бол Ар Халхын нутаг дээр Манж,Оросын турэмгийлэлээс улдэж ирсэн Монголчууд бид Эрх челеетэй Тусгаар тогтносон улс гээд хегжиж бна даа!!! Ийм байтлаа бид Алтан ургийн хаан эзэд эцэг дээдсээ бусдын ятгалаар харааж зухэхээ болих хэрэгтэй !!! Ер нь Монголчууд бидний хаграл тэмцэл Туухээ сайн тунгаахгуй бусдын ятгалаар уйлдсэн ухвар мечид уйлдэл хуйвалдаанаас эхтэй бдгийг тунгаах болсон?!

9 сар 25. 21:23
Зочин

Энэ нийтлэлийг Чахундоржийг өмөөрөх талаас бичсэн байна л даа. Чахундоржийн төрсөн ах 1653 онд Манжид дагаж орсон, Чахундоржийн үр хүүхдүүд Манжид байсан байсан учир нь Манжийн хаанд үнэнчээ илэрхийлэхийн тулд үр хүүхдээ явуулсан байсан. 1688 онд хэдэн зуун Орос цэргийн Эрхүүгийн бэхлэлт дээр 5 мянган цэргээр бүслэж байж байгаад байлдалгүй ирсэн учир нь Орос Манж 2 Нерчуд тохироонд хүрсэн иймийн учир Чахундорж байлдалгүй буцаж ирсэн. Хэрвээ Чахундорж эх орноо хамгаалж байсым бол тэдгээр Орос цэргүүдийг хөөлгүй яагаад буцаж ирэв ээ гэж. Манжийн хаан буц л гэсэн байхгүй юу тэгээл буцсан. Дахин 1688 оноос хойш Чахундорж тэгвэл яагаад Байгаль нуур хавийн газрыг Оросоос авах гэж дайн хийгээгүй энэ талаар гомдол гаргаагүй вэ гэж асуулт гарч ирнэ учир нь Манжийн хаан Оросуудтай тохирсон учир дахин Оростой яриа байхгүй. Эндээс Чахундорж хэний үгэнд орж байсныг түвэггүй харж болно. Мөн 1688 онд ялагдахаа мэдсээр байж Засагт хан Шарыг болон Галдангийн төрсөн дүүг алж, Улаангом Ховдийн цэргийн хүнсний баазыг Чахундорж устгаж дайнд дуудсан хэрнээ Манж руу зугатсан. Энэ бүхэн юуг хэлдэг вэ гэвэл Чахундорж Манжийн хааны шатрын хүү болсон байсны гэрч. Чахундор мөн Манжийн хаанаас Халхын хан болохыг баталгаажуулсан Алтан тамга явуулахыг нэхсэн байдаг.

9 сар 16. 10:28
Зочин

Галдан бол халхын алтан ургынханы суудалд хүчээр суухыг санаархсан нэгэн дүрвэд Хэзэнээс нааш дүрвэдүүд ийм л санаатай байсан Одоо ч байгаа

9 сар 23. 10:42
Unen

Halhiin zanabazar hujaa nariig huhuj bhad galdan temtsseer bj mongol ulsiig awch uldsen ym shuu

9 сар 16. 9:45
Зочин

түүх түүхээрээ л үлдэнэ нутаг нутгаараа л үлдэнэ хэн ч түүнийг булж чадахгнй шүү??????

9 сар 16. 8:37
Зочин

Галдан өөртөө бөшигт мөшигт гээд цол өгсөн НИИТ МОНГОЛ туургатны монголын хаан болох Ал тан уургиинхны суудалд суухыг мөрөөдсөн тэнэг нөхөр эцсиин эцэст Оирдууддаа нуд узуурлэгдэж амиа хорлож насан эцэс болсон оирд хумуун Зарим нөхөд өөриигөө ихэд өргөмжлөх санаатаи тэр нэг бөөрөнхии нөхөр өөриигөө Ноён бөндгөр гээд өхөөрдөөд баих жишээтэи Энэ ер нь оирд нөхдиин генен дэх нэг онцлог юмуу даа

9 сар 15. 20:56
Зочинхэөн

хоер хүн хэрэлдвэл хар нохоин хоол болно оо гэж энэ дээ

9 сар 15. 20:10
Б

ИШШ, ХҮҮХДҮҮД МИНЬ ИНГЭЖ ТҮҮХЭЭР ХЭРЭЛДЭЖ СӨРГӨЛДӨЖ БОЛДОГГҮЙ ЮМ. нэгд ӨВГӨДИЙН ЯСЫГ ӨНДӨЛЗҮҮЛЖ НҮГЭЛ БОЛДОГ, хоёрт ГАДНЫХНЫ ТАГНАН ТУРШСАН ҮЙЛД БЭЛЭН ЗУУШ БОЛДОГ ЮМ. ЗҮГЭЭРЛ ДОР ДОРОО УНШИЖ, ХАРЬЦУУЛАН СУДАЛЖ, МЭДЛЭГИЙН ХҮРЭЭГЭЭ ТЭЛЖ БАЙ

9 сар 15. 19:25
Зочин

Галдан Чингисийн Их Засаг хуулийг зөрчин Алтан ургийн эсрэг мэс далайсан гэмтэн. Тийм ч учраас тэнгэрийн цээрлэл хүлээсэн бусуу.

9 сар 16. 0:10
Зочин

Үнэн.

9 сар 14. 22:05
Зочин

Mongoljuud bid ewtei bx xeregtei shvv svvliin ved mongoljud bidnig xoorondono mudaltsuulax tvvxeer ni nutag usaar ni xagarlduulax ywdal ixsej bna mini bdloor ene tsanaasa zoxion baiguulaltai sanaataigar iimerxvv ym bjieed bx shig bnaa

5 сар 22. 20:43
Зочин

Mongilchuud evtei bhdaa l huchtei

5 сар 19. 8:27
aaa

Nyamdorj Choijilsuren Elbegdorj Altanhuyag Byambatsogt geed orchin uyeiin galdangiin ur saduud uil hergiig n urgeljluuleed yavj baina.

5 сар 19. 19:50
Зочин

Манжууд монголчуудыг яг ингэж талцуулж байсан юм. Манжийн цус бас байншүү

10 сар 1. 21:51
Зочин

ок

5 сар 18. 15:21
МОНГОЛ ХҮҮ

МОНГОЛЧУУД ХАЛХ ОЙРДООРОО ХУВААГДАЖ ХООРНДОО АЛАЦААД ОРОС ХЯТАДЫН ОЛЗ БОЛСОН ГАШУУН ТҮҮХ. ОДОО Ч ИНГЭЖ ХАГАЛГАН БУТАРГАХ ХҮСЭЛТЭЙ ХОВЧ ХАРУУД ХОЁР ҮЗҮҮРТЭЙ ЗҮҮНҮҮД ЗӨНДӨӨ Л БАЙНА. АЛСЫГ ХАРСАН УУЖУУ УХААНТАЙ ЭВТЭЙ БАЙХ УЧИРТАЙ БИД,

5 сар 19. 15:38
Иргэн

Ховч хар гэж нэг яг нэрэндээ таарсан нөхөр бий дээ, ккккк

5 сар 19. 19:51
Зочин

Манжууд монголчуудыг яг ингэж талцуулж байсан юм. Манжийн цус бас байншүү

5 сар 18. 21:38
Зочин

Яг үнэн одоо намаараа талцахаа болих хэрэгтэй

5 сар 18. 9:10
Галданг шутэх юм байхгуй

Ховдод байгаа Галзуу Галдан хагалан бутаргагч алтан ургын суудалд санаархагчын хошоог авч хаях хэрэгтэй

5 сар 19. 22:25
Зочин

яаг зөв

5 сар 19. 19:51
Зочин

Манжууд монголчуудыг яг ингэж талцуулж байсан юм. Манжийн цус бас байншүү

5 сар 19. 6:51
Muugii

Demii balai xagalgan butargax zvil bicheed xereggvi geed baixad bichix yum aa.

4 сар 6. 15:08
ЗочинЛ\Д\ЭРДЭНЭБАТ

СССР\СЛУШАЕТ\СОЛОНЦЕ\САРНЫ\РАДИО\МОНГОЛ\УЛСЫН\МАРШИЛ\ХААН\ЧИНГИСИЙН\ДҮР\ЛУВСАН\ДҮГЭРИЙН\ЭРДЭНЭБАТ\НАЯН\ЕСӨН\ОНД\НОЙЛ\ГУЧИН\ХОЁРДУГААР\АНГИЙН\ТОРГОН\ЦЭРГИЙН\ДАРГА\ИХ\МОНГОЛ\УЛСЫН\АРМИЙН\ДЭЭД\КОМАНДЛАГЧ\ЧИНГИС\АКДЕМИЙН\ЕРӨНХИЙЛӨГЧ\ДАВААНЯМ\НЬ\НОЙЛ\ГУЧИН\ХОЁРДУГААР\АНГИЙН\ЗАХИРАГЧ\АРМЫН\ДЭСЛЭГЧ\ГЕНЕРАЛ\ЦОЛТОЙ\УЛААНҮҮД\ХОТООС\ЗУУН\ХАР\МОРЬТОЙ\БААТАР\ЗУУН\ЦАГААН\МОРЬТОЙ\БААТАР\ДАРУЙ\ИЛГЭЭ\ОРОСЫН\ХААН\ПЕТР\АЛЕКСАНДРЕВИЧ\БАТ\ХААН\АВСТЕРИЙН\ХААН\АНГЛИЙН\ХААН\ХУН\ТАЙЖ\ШВЕЦАРЫН\БАНКНЫ\ЭЗЭН\ДЭЛХИЙН\ХААНЫ\ЦОРЫН\ГАНЦХАН\ДАЛД\ЕРТӨНЦИЙН\ЭЗЭН\ИХЭР\ХААН\ЛУВСАН\ДҮГЭРИЙН\ЭНХТӨР\ПЕТР\АЛЕКСЕЙВИЧ\ЖУКОВ\АМЬД\ТУЛ\САНСРЫН\ТӨХӨӨРӨМЖӨӨ\АЖИЛУУЛЖ\СОНСОХ\ХЭРЭГТЭЙГ\ХЭЛЖ\БАЙНА

2 сар 28. 15:43
Зочинbaatarzorig

3- han say Mongolchuud bitgii hel byhel byten euriop negden niilj bna. europiin holboo zyynumnud aziin holboo geh met delhii ertunchniilen negdej hugjil devshild hyrch bna. ene dooguur bicheed baigaa erhem orkuud ta byhend yyniig oilgoh chadvar ouyn ynendee baihgyi 16-17 zuunii ter yeiinhteigee yag l adil halh durvud gesen jalga dovnii uchyyhen yzelteigee zuuraldaad l aajim aajimaar hyatajaad baijil bna. er ni delhiin hyn am zyichid erdemted sudlaachidiin bicheed daraagiin 120 jild ustaj ygyi boloh yndestnii toond Mongolchuud orson baidag ni ynen l uym bna daa ene commentuudaas harhad. erhem tyyh medegchid unshigchid ta buyhen heden zuun umnuhteigee yag ijil heveeree l bna. ungursunuu bish ireedyigee bodoj harj amidarmaar uymsan ug ni. bi ta byhen shig ulig bolson ungursunuuruu amidragch bishee tyyhch sudlaach bol byr bish

3 сар 4. 12:47
Зочин

Europiiin negdel bol uur utga aguulga tai . Munguniii ezed tiv damnasan kompaniiin ezediiin yawuulgaar EU baiguulgdsan . tiim uchiraas end jishee tatah hereggyi . bid bol zygeer tusgaar togtnoson MONGOL ULS aa ehlleed awch yldeh heregtei bna . Awilgalchid urvagchidaas salah heregtei bna

2 сар 26. 14:07
Зочин

Баруун зүүн монголчууд Чингэс хаанаас хойш хааны удмын хүмүүс төрөө барьж ирсэн бөгөөд бүр худ ураг барилдан амьдарч ирсэн.Харин үүнд Манж нарын хутгуураар ах дүү,төрөл төрөгсөдийг нь далдуур алуулж хооронд нь яс хаяж байснаас хоорондоо өс хонзон авах тэмцэл явагдах болсон.Энэ нь Манж нарт хэрэгтэй байсан нь ойлгомжтой.Энэ тэмцэлд төв Монголын ноёд Манж нарыг ашигласнаас үүдэн Зүүнгарын Монгол арга буюу их тэмцэлд боссон нь үнэн. Түүнээс эвтэй байсан бол юу гэж Монгол,Монголынхоо эсрэг тэмцэх вэ.

3 сар 13. 13:43
Зочин

Галдан мангжийн хүргэн байгаагүй юм шиг үү

5 сар 19. 19:53
Зочин

Манжууд монголчуудыг яг ингэж талцуулж байсан юм. Манжийн цус бас байншүү

2 сар 25. 21:59
Зочин

Галданг эрх чөлөөний төлөө тэмцэгч гээд сурталчлаад байдаг Үнэндээ бол халхын хаан болох гэсэн нэгэн дүрвэд шүү дээ Халхын хаан бол алтан ургын удмын хүн байх ёстой их эзэн хааны зарлигтай юм Одоо ч гэсэн УБ дүүрэн дүрвэдүүд

6 сар 26. 23:08
Зочин

Heddugeer zuund amidarch bgaa yum bol doo hoorhii!

5 сар 19. 19:53
Зочин

Манжууд монголчуудыг яг ингэж талцуулж байсан юм. Манжийн цус бас байншүү

5 сар 19. 16:36
Зочин

haha tuuhee medej huzaasai. dorvod bhdaa yahav de

5 сар 18. 15:20
Зочин

Mуу мал амныхаа зоргоор хуцаж байх шивдээ.

5 сар 18. 11:08
Zoro

odoo ingej taltsuulah ni yamar zorilgoor ve, ta hend uilchleed bn?

3 сар 2. 17:57
Зочин

Уншиж чадах уу? тэгвэл ....

3 сар 2. 16:27
1

андуураад байна. галдан чорос. харин чахундорж нь дөрвөд юм

5 сар 19. 19:54
Зочин

Манжууд монголчуудыг яг ингэж талцуулж байсан юм. Манжийн цус бас байншүү

3 сар 2. 22:57
Зочин суран

галдан чорос чахуундорж хоууд халхын эрлийз чахуундорж урвагч шүү

2 сар 26. 19:05
Зочин

Монголын түүхээ уншиж ухаж ойлгоод сэтгэгдэл бичсэн нь дээр юм

2 сар 26. 18:47
Зочин

tov halah gej undesten baihguishdee tenegee buged manjiin tsus boltsiishdee naad tuuhee sn unshaad ooriigoo hene gedeg danjadiin shees bolhoo todruulj sudlaach

5 сар 19. 19:55
Зочин

Зөв

3 сар 3. 2:34
Зочин

umhii durvud yu yu genee?hahahahahha

5 сар 19. 19:56
Зочин

Манжууд монголчуудыг яг ингэж талцуулж байсан юм. Манжийн цус бас байншүү

3 сар 2. 11:29
Зочин

Hutsvaa chi

2 сар 25. 11:53
Зочин

Манж оросын гэрээ Монгол хүчирхэгжих үед хүчингүй болноо

2 сар 26. 18:48
Зочин

tiimee

2 сар 25. 4:08
Зочин

Ene ch ortoi tuuh baina . Herev Chahundorj ih zan gargaj zasagt haniig alj Galdangiin duug horoogoogui bol yu yugui Galdan dovtlohgui baisan.

2 сар 25. 16:43
Зочин123

eroosoo mongolchuud ew negdelteil bsan bol hze ch busdiin idesh bolku bsan

2 сар 24. 21:08
Зочин

Ene setgegdel bichsen humuus bugdeeree dahij sain unsh.Ene ugaasaa gadni hunii hudlaa bichsen tuuh baina.

1 сар 21. 14:55
Зочин

Нэрчүгийн гэрээгээр биш Буурын гэрээгээр Байгаль нуураа алдсан юм

3 сар 2. 11:10
Зочин123356

Буурын гэрээ дараа нь хийсэн гэрээ дүн хүү минь

2 сар 25. 11:12
Зочин

NErchugiin gereegeer eroosoo l Oros, Manj gesen 2 uls l baisan. yun Mongol uls, Zuun gar suragguishdee

2 сар 24. 10:13
Зочин

Галдан гээд Шаал өөр хүний зураг тавьчаад, санаанаасаа ургуулан зураад инээдтэй хогнууд вэ кккк. Наад галдангийн жинхэн зураг хятадад байна лээ штээ, чөрийсөөн турж үхэж байгаа хатингар хүний зураг байна лээ. Худал хүний зураг тавиаад шаал тэнэг юм. Угаасаа наад галдан чинь Оросудаас 3000 цахиур буу гуйж авсан ш тээ, Халхуудыг хамтран цохьё, цохиуд дууссаны дараа Оросууд Байгаль нуурыг авна, Галдан Халхад хаан сууна гэж. Харин гуйлгачин царайтай, ирээдүйгүй, боол гаралтай нөхөр гээд Оросууд Галданг нохой мэт үзээд ашиглачаад хөөгөөд явуулсан. БОДИТ Түүх шүү дээ.

6 сар 26. 22:48
Зочин

Ataarhah muuhai!

2 сар 25. 1:58
Зочин

chi tvvxee medex vv ta nariin omoordog ondor gegeen chin ta nariig 200 jil manjid ogoo biz de ta nar bolbol urd zvgrvv nvvx sanaa baigal da

2 сар 25. 22:01
Зочин

Муу дүрвэд минь нутаг руугаа яваарай

2 сар 26. 18:54
Зочин

dorvoduud yahvee nutagtaa bga ta nar manj aavruugaa yvaarai

3 сар 3. 2:37
Зочин

halhuud halh mongoldoo l bna daa,kazkai mini

9 сар 15. 17:02
Зочин

халх гээчин хэзээ үүсэн юм вэ түүхээ сайн судал юм мэдэхгүй байх нь галзуу нохойноос дор гэж бодож явсангүй ээ

2016, 12 сар 20. 11:04
Зочин

halhuud orostoi baildsan gdg ni hudal bhoo. halhuud manjid dagaj orj bn gdg chini halh orostoi baildah ni bvv hel zvvngartai baildah hvchgvi bsan bolood l ter bh halh tiim hvchirheg bsan ym bol manjid dagaj orohgvi l bsan ymar ch hvchgvi bsan

2 сар 25. 10:48
Зочин

Galdan halhruu dovtloogui harin niileed uzsen bol manjid ezlegdehgui ch bj medeh bailaa daan ch halhiig ezelj haan suuh geed buteegui yum daa

2 сар 26. 18:57
Зочин

halhiin haaduud manjiin haand dolignood arisaa hamgaal bsan bshdee hoorhii suuldee oorsdoo uussan

2 сар 24. 12:50
Зочинganaa

Malaa ter ued galt zevseg manaihand bgagui hovor bsan ue hudlaa ih meddeg tsarailj bhar ymaa sain oilgoj unsh

2016, 10 сар 9. 12:57
Худалчууд

Энэ сайт хятад хүний сайт байх

2016, 10 сар 9. 12:57
Худалчууд

Ямарч баримтгүй худлаа юм бичиж байх юм

2016, 10 сар 7. 17:07
Зочин

Галдан, Занабзар 2 бол хоёуулаа л Монголын агуу хүмүүс, хоёуулаа л Их Монгол Улсыг байгуулах зорилготой байсан байх.

2 сар 25. 22:04
Зочин

Занабазар дүрвэдийн харьяанд орсоноос Манжийн харьяанд орсон нь дээр гэж үзсэн халх хүн, Галдан бол Халхын хаан болохын тулд Байгал нуурыг оросууд тавьсан дүрвэд хүн

7 сар 1. 7:36
Зочин

Manjiin hariyand orj giiguuljee, tegvel

2016, 10 сар 7. 17:06
Зочин

Монгол улс "Холбооны улс" биш шүү ! "Нэгдмэл улс". Монгол Улсын иргэн Монгол Улсын хаана ч очсон түүний нутаг юм аа. Одоо төв Халх, Баруун Монгол гэх зэргээр хуваагддага больмоор байна.

9 сар 15. 17:02
Зочин

Ok

2016, 10 сар 7. 17:02
Зочин

Одоо "Монгол Улс бол нэгдмэл улс" хоорондоо ингэж талцаад юу хожив? Хэдэн зуунаар бидний үндсэн нутаг Байгаль нуураас Цагаан хэрэм хүртэл байсан. Одоо хаанаас хаа хүрч байна?

2016, 10 сар 7. 16:56
Зочин

Энэ комментуудыг хараад байхад яг л энэ сайтан дээр байгаад байгаа Монголчууд хэрхэн талцаж, хуваагдаж байсан шиг юм бичээд байх юм.

2016, 10 сар 4. 2:07
Зочин

Сайн байна уу Сэлэнгэ гэдэг нэр 1600 онд нэрлэгдэж байгаагуй хариу

2016, 10 сар 3. 14:11
Зочин

ГАЛДАН ХААН БОЛ ЧИНГИСИЙН ДЭЭД ӨВӨГ ТОРГОЛЖИН БАЯНЫ ҮР УДАМ ХАРИН ДӨРВӨД БАЯДУУД МОНГОЛ БИШ ОЙРОД БҮРЧ БИШ ОЙРДУУД БОЛ ҮНДСЭНДЭЭ ӨӨЛДҮҮД

5 сар 19. 19:48
Зочин

Битгий шаагаараа шаалтуур минь

2016, 10 сар 1. 11:37
Hishgee Hishgee

Orosiin ezent gvren gej bicheed baih yumaa Delhii deer Mongol.Rom gesen 2 l ezent gvren baisan shvv dee

2016, 9 сар 28. 21:36
алтан ураг

Галдан бол халхын хаан ширээнд санаархсан бас нэгэн дүрвэд. Халхын хаан ширээнд зөвхөн алтан ургын цусны хүн суух ёстой их хааны зарлигтай болохоос Галдан ч бай хэн ч бай хэн нэг дүрвэд байх ёсгүй хуультай юм. Тиймээс ч дүрвэдийн захиргаанд орсоноос манжтай гэрээ байгуулах нь дээр гэж үзсэн хэрэг. Одоо ч дүрвэдүүдийн санаа байсаар л байгаа

9 сар 15. 17:04
Зочин

Halh geech nershil ni ugtaa zolbon nershil 18 zuund uusen

5 сар 19. 19:31
Зочин.эх орон

Цэдэнбал дөрвөд 40.жил.төр барьсан
Бат мөнх бас дөрвөд
Одоо элбэгдорж бас л дөрвөд
Халх тэргүүн хаана бна
Багабанди.энх баяр авилагч
.тэгээд хэрээ хэрээнии харыг гайхав гэж
Хэлц үг баидаг даа

2 сар 24. 11:25
Зочин

Чи тэгээд тусгаар улсгүй сууж байх нь уу

1 сар 27. 5:04
Bi

Mongoliin Galdand urgiin tsus baihgui orosiin nemtskii hujaagiin Li 2t bgaa gej bodson hereg uu

1 сар 27. 5:02
Bi

Tiim. Teneg Zanabazar yag cham shig setgej halh mongoliig mongoliin ugsaanii Galdand bish hyatad ugsaanii manjid ogson. Ooroo ugaasaa yamarch chadvargui nutag usaa 2 talaas ni manj oros 2t isuulj duusgaad ehleheer l Galdan hooj gargasan bnashte!

2016, 10 сар 22. 22:35
Зочин

nuuts tovchoonoos yadaj uur barimt 1iig ch bolov unshchaad ta ingej helbel zohistoi baih. Hairtsagnaasaa gaduur tom setge. Nud balai chih dulii hun shig baij ingej amniihaa zorgoor chalchih n buruu baih.

2016, 9 сар 28. 13:07
baljin

Shal hydal yum bichicheed odoo btal hoorondoo alaldahn uu owgodiin yasiig bvv ondolzvvl tegsnees ene gadna dotnii deeremchdee yah talaar bodoj syysan deer

2016, 9 сар 28. 10:40
Богд

Халх Монголын Хаадуудын ухааныг галдан мэтийн пацаанууд ойлгохгүй л дээ. Аль эрт манжид дагаар орж төв азидаа хүчирхэгжих байсан юм. Занабазар бол АГУУ ХҮН. Манж чинь улсын ирээдүйг аль дээр харчихсан. Бутарч задрах үед нь хэрхэн Монголоо авч үлдэх вэ? гэсэн зүйлийг л бодож байсан юм шүү. Муусайн ар хударгаар нохой шиг зуудаг новшнууд Халх Монголоос минь зайлаасай. Цэдэнбол мэтийн гачин юмнуудыг төрд тавьсан нь бол мор ойлгомжтой.

7 сар 1. 7:43
Зочин

Tsedenbal cham shig hujaanuudiig hooj gargan urd hilee haaj ard tumniihee geniig tsever hadgalah zorilgotoi bsan bolohoor uurlah chini argagui, harin ooroo nuugdaj uldsenee ih yum gehgui odoo nuhneesee garaad tsor tsor hutsaj ehelsen bh shiv!

2016, 9 сар 28. 20:40
Зочин

ar hudargaar beejin ru guideg n hen baisan bol tegeed ch odoogiin baruun 5 aimag bol oiradiin nutag yum shu tegj halhaas zail ene ter gej hoodog n chi bish

2016, 11 сар 28. 23:51
Зочин

ШИНЖААНЬ ШИНЖААНЬ ШИНЖААНЬ

2016, 10 сар 3. 16:24
erguu

sain nom unsh. hovd uvs baynulgii l oirdiin nutag bsan ym. zavhan govi altai baynhongor zasagt hani nutag bsan ym erguu min

2016, 9 сар 28. 12:11
Byambaa

yunda 1nige ingetel muuhai helne ve ih tuuhiig sn sudlaj unshij bj hoorondo metgeltsie

2016, 9 сар 28. 11:38
Галдан

Ёстой ***** гэж чамайг л хэлэх бхдаа,өмхий хужаагийн сарьсан шээс бна чи,монголоос зайлж ярзгар шүдтэй пиздануудтайгаа нийлэлд

2016, 9 сар 28. 9:15
Зочин

Nerchugiin gereeg oorsdoo oros huvilbaraas n olood unshaarai hun shuumjilj suuhaar

2016, 9 сар 28. 8:22
ok

Za yadag ch baisan Galdan, Chahundorj zereg bugd l Mongoliinhoo tuluu zov zuil hiij baina gej tuhain uedee chadahiinhaa hereer zutgesen baigaa. Gehdee hamgiin holiig harj mash nariin uhaan gargaj uuriin amidralaa ch zolioslon baij Mongol ulsiig 2 tom hursh gurnen archaad ongoroh ayulaas avarsan hun bol Bogd Zanabazar yum. Ter hun 300 jiliin daraahig harsan

7 сар 1. 7:45
Зочин

Ulgertee itgeed l yavj bna uu? Odoogiin joohon batsaanuud hurtel huurtagdahgui bhad?

2016, 9 сар 28. 9:13
Зочин

300 jiliin daraahiig harna ch gej yu baihvee zugeer shaltag l yum da

2016, 9 сар 28. 6:49
Зочин

Galdan halhmongoliin esreg bosoj orsod baigaliig avch Orson

2016, 9 сар 28. 11:39
Галдан

Гуц

2016, 9 сар 27. 23:18
Түүхч

Хэн гэдэг хүн энийг бичив????? Эн сайтыг явуулдаг нөхдүүд яахин ийм ор үндэсгүй зүйлийг явуулаад бай хэмээв???? Зүгээр л нэг дүрвэд ч юмуу нэг нөхөр ХУДАЛ нэр зүүгээд ийм зүйл бичжээ!!

2016, 9 сар 27. 23:15
Түүхч

Галдан ДАЛАЙ ламаас илүү нэр хүндтэй боллоо, Халх, Ойрдын хуралдайд Далай ламын төлөөлөгчөөс дээр суулаа хэмээн Занабазарт өс санан дараа жил нь буюу 1688 оны зун Чахундоржын дүү Шигшид баатар Хотгойдын Гэндэн тайжын хамтаар Байгаль нуурт Оросуудтай дайтаж явхад Халх руу ар хударгаар нь довтолсон. Тэхдээ Оросуудаас аль хэдийн олон мянган галт зэвсэг тусламжинд авсн байдаг. Энэ довтолгоог Оросууд, Галдантай хамжин хийсэн байх гэдэг нь үгүйсгэшгүй!!! Галдангийн Халх руу довролсноо!!!!! Манжууд мөн Халхын цэрэгийг Галдантай байлдуулалгүй 1688 оны зун Чахундоржийг цэргийнх нь хамт Долнуурт дуудаж аваачсан байдаг нь Манжууд Галданд илтээр тусалж байсан байдаг. Манжууд Галдангийн хүчээр Халхыг дарж авсан нь баримт.

2016, 9 сар 27. 23:09
Түүхч

ҮНДЭСЛЭЛ МУУТАЙ! САНААНААСАА УРГУУЛАН ЗОХИОСОН ТҮҮХ БАЙНА!!! ТҮҮХИЙН БАРИМТУУДЫГ ШУУД ТОЙРОН ХУДАЛ ЗҮЙЛ БИЧЖЭЭ!!!!!!!!! ОРОСУУД ГАЛДАНД ТУСЛАХААР БАРАХУУ, БҮҮР 4000 ЦАХИУР БУУ ӨГСӨН ГЭЭД ОЛОН ФАКТУУД БИЙ!!!! Энэ бичвэрийн гол санаа нь ямар ч үнээр хамаагүй Галдангийн УРВАЛТЫГ үгүйсгэх гэж оролджээ!! Энэ сайт нэг л бишээ!!

2 сар 25. 9:25
З

сайхан худал залдаг хүн байна

2016, 9 сар 27. 23:06
Түүхч

Туух.

2016, 9 сар 27. 21:34
Зочин

Galdan manjiin esreg temtsey gj 3 udaa elch elgeesen. Tusheet han chahuundorj eleg negt zasagt haniig horoosond (manjiin daalgavaraar) galdan eleg negtengee horoov hemeen hilegnej tusheet hanluu tsereglen hudulsun baidag. Tusheet han halhad dagaar orohoos 37jiliin umnu duu ni manjid dagaar orj otog avsan baidag. Galdan manjid ylagdaad odoogiin govialtai aimgiin tonhil sumiin nutag ats amtai gdg gazar amia horolhiinhoo umnu ee chaavaas iim ch mongol baih gj hemeen haruusaj selmeeree had tsohihod selem ni hugarsan bdg tegeed ch ta nar shig nusan jurnuud halh oird galdan tusheet hanii unen zuviig denseldgui baih ih humuunii uiliig irgen hun shuudeggui

7 сар 1. 7:48
Зочин

Unen unen

2016, 9 сар 27. 20:15
Зочин

Hogiin galdangaas l bol bid Baigal nuuraa Buriad Mongoloo aldsan ene novshiin hushuug yah gej barisan bainaaa odoo Hovdod oird hun hovor shuu dee

2016, 9 сар 27. 20:38
Зочин

yas undseer taltsuulah er n gadnii bodlogo baidag chi yag teriig heregjuuleed baih shig

2016, 9 сар 27. 13:47
ok

Ойрд гэж байхгүй.Галдангийн гавьяагаар аль эрт хядагдаад дууссан.Одоо энд Галдан гэж дөвчигнөөд байгаа гарууд бол Манжтай нийлж Ойрдоо талсан Дөрвөд, Баяд, Захчингууд. Ойрд аль хэдийн барагдсан.Галдангаа магтмаар байгаа бол Шинжандаа очоод магт.Энд битгий хуцаад бай.

2016, 9 сар 27. 21:09
kkk

muu manj googin uldegdel bnuu guu yu.

2016, 9 сар 27. 20:08
hmmm

Hagas dutuu medlegtei,yumiig tungaaj bodoh tarhigui chi zugeer bogoo borluulaad yawj bai,

2016, 9 сар 27. 10:54
Зочин

ehleed herhen Manjid dagaar orson tuhai on tsagiig n sain haraarai Halhuud Orostoi geree hiigeegui harin Manj qing guren Orostoi geree hiisen baigaa biz gol n tusheet han Chahundorjiig manjuud orosiin esreg huchiig n ashiglasan baigaa biz ali hediin manjiin vassal bolsnii daraagaar enehuu geree hiigdsen baigaag anzaarah heregtei manj oros hoyor oorsdiin hil hyazgaaraa togtooson bolohoos mongolchuud togtooson gesen zuil alga uchir n ar uvurmongol ali hediin manjiig erhsheeliig huleen zuvshuursun baina ehleed on tsagiig n sain harah heregtei

6 сар 26. 22:59
Зочин

Ovoo shte uadaj neg unshsanaa oilgodog hun garch bna. Amjilt!

2016, 9 сар 27. 4:10
зочин

Түшээт хаан оростой өөрийн эзэмшлийн улмаас муудаад байв. Ийм үед холбоотон хэрэгтэй тул манжийг сонгохоос өөрө аргагүй юм. Харин оросууд буриадыг өөрийн дураар нийлсэн гээд худлаа түүх бичдэг юм Оросууд Галданд тусална. гээд хулхидаад 3000 галт буу өгөөгүй гэвч тэнэг Галдан галт буутйа болно гээд халхад довтолж өөртөө төдийгүй Монгол улсад хар гай болсон юм

2016, 9 сар 27. 7:52
Balai tusheet han

Galdan boshigt Khalkhiin zasagt hen 2 holbooton bolj manjiin esreg holbooton bolj negdmel mongoliin tuluu baisan yum. tegtel manjiin haanii zaavraar Tusheet han chahundorj halhiin zasagt haniig alj ard irgediig ni deeremdsen. Uunees bolj halhiin hyamral dotood gaarsan .muugaa medehgui Galdan haanii nutag ruu orj deerem hiij baiv Chahundorj . Manjiin haand zahia bichij Chahundorj ingej asuusan bdag bi Galdantai baildaj boloh uu gej . Ali ert 1653 ond Chahuundoriin duu Buntir m anji d urban orson.

5 сар 21. 10:07
Bod bod

Zanabazar, Chahundorj 2-iin duu Buntar n Halh -Oirdiin hagaralaas 30 garui jiliin umnu buyu halhuudaas hamgiin turuund hariyat irgedee avch Manjid dagaar orson baidag. Ene chuham yug ilerhiilne ve?

2016, 9 сар 27. 1:16
Галданбошигт урвагч түүхийн үнэнд гүйцэгдсэн

Манж Орос хоёр Монголын газар нутгийг хувааж дууссан баталгаа нь Нерчүгийн гэрээ юм Төвд Оросын урвагч Галданбошигтийн аюулыг мэдэрсэн Халхын Занабазар эхэлж хөдөлж одоогийн Монгол улсыг үлдээсэн Орос манжийн дэмжлэгээр Ойрдын хаан болсон Цэвээнравдан Галданбошигтийн аймшигт алдааг засах гэж оролдоод оройтсон.Галданбошигт Ойрдыг самрах эхлэлийг тавьж төгсгөлийг Ойрдын Амарсанаа гүйцээж газар нутаг нь Орос Хятад Казахстаны нутагт шилжсэн. Бага Хэнтийн нуруунд Занабазар Сарьдагийн хийд гэж уран барилгын том цогцолцор байгуулсан Галданбошигт Төвдийн заавараар Сарьдагийн хийдийг нураасан Саяхан архиеологчид ухаж шинжилсэн байна Тэндээс XV-XVI зууны үед үйлдвэрлэсэн Голланд цаг, XVI зууны үеийн Орос буу зэвсэг, XVII зууны үеийн Монгол цэргийн бүрэн хэрэгсэл олон мянган бурхан зэрэг олон зүйл олдсон.Архиелогийн олдвор нь Халх Оростой байлдаж Омск Томск хотыг эзэлсэнийг баримтаар баталгаажуулж Занабазар стратегич гэдгийг харуулсан юм Стратеги бол 100 жилийн дараа тактик нь 1 жилийн дараа юу болохыг таамагладаг арга Ингээд Занабазарын стратеги даам гарсан Даам гарахын тулд олон даамыг идүүлж золиослох ёстой Золиослосон тэр түүхийн баримтуудаар ишилж Занабазарыг муулдаг Гэвч үр дүнд Занабазар хожиж Манж түүх болж Галданбошигт хожигдож Төвд өнөөдөр Манжийн араас явж байна

2016, 9 сар 27. 8:13
Balai tusheet han

Zanabazar manjid dagahdaa " manj hemeeh har hyatadiin tur ni amgalan bayan buguud bidentei shashin negtei " gej helsen bdag. Chahuundorj manjiin haand murguud " uheh shahsan dord minii bie bogd ezen tanii khishgiig hurtej amraar amidrav. Geed hojidoj irev uunees umnu tani deer irj bool chini boloh bsan yum gesen utastai ug helsen bdag . Zanabazar yagaad dahij nutagtaa irj chadaagui be gevel halhuud tuunii huursaniig ni medsen . Sain saihan bolno gej zanbazariig dagaj ochson olonhi halhuud tuuniig uzen yadaj nutagtaa irvel alchih geed bsan yum. Zanaa uldsen nasaa Beejind baij unguruusun buguud tuunii shavi mongol zaluu tuuniig hutgalan alsan yum. Hervee halh oirad negdsen bol manj zuveer tsaashaa baisan yum shu . Oirdiin ezleh gej manjuud 60 Jil ediin zasagaa hyamartal zutgej baij mongolchuudiin hucheer oirdiig ezelj hyadsan bdag

2016, 9 сар 27. 1:01
Монгол

Өнгөрсөнд Халх Ойрадыг хооронд нь хагаралдууж,нэгдэх боломжийг үгүй хийснээр манж Монголыг залгисан бус уу, одоо гасалж хэн хэндээ ундуусаж явах урдын түүхээ давтах шиг.
Халх үгүй бол Ойрад үгүй
Ойрад үгүй бол Халх үгүй.

2016, 9 сар 26. 22:50
Зочин

zanabazar chihundorj gej 2 buzar urvagchaas bolj mongol 250 jil busdiin darlald orj gazar nutgaa aldsan ene gashuun unen

2016, 9 сар 26. 21:34
irgen

Чингис хааны зарлигийг хэн зөрчсөн Галдан зөрчсөн. Чингисийн алтан ургаас өөр хүн Монголын хаан ширээ рүү өнгийх ёсгүй. Тийм учраас Галдан тэнгэрийн цээрлэл хүртсэн бөлгөө.

2016, 9 сар 26. 22:09
Зочин

Chingis haanuu 9 hult tsagaan tugiig manjiin haand barij ochson baidag tegeheer hen n zarlig baitugai yuma zurchsun bolj taarch baina Chingis haan ooroo urvagchidiig neg nudeer uzdeggui hun baisan tuhai tovchoond bichsen baidag

2016, 9 сар 26. 21:50
Vital

Галдан монгол эр хүн шиг манжуудтай үзээд ялж , ялагдаж Монгол нутагтаа үхсэн. Харин урвагч Түшээт хан Чахундорж , Өндөр гэгээн Занабазар нар хүний нутагт ясаа тавьсан . Чахундорж нь хорлогдож үхсэн. Өндөр гэгээн нь насаараа Бээжинд байж өөрийн шавьдаа хутгалуулж үхсэн

2016, 11 сар 28. 23:58
Зочин

ТЭГЭЭД МАЛ МИНЬ ЗҮҮН ГАР ХААНА БНА.ХАЛХ МОНГОЛ НЬ ЧАМАЙГ ТЭЖЭЭГЭЭД БАЙЖ БГАА БИЗ.

1 сар 27. 5:37
Bi

Zuungariig maani chinii uvurmongol baigali nuur 2g guij ochij ogson noyontonguud nadaas bulaaj avsan . Bi onoodor ooriin nutgiin uldsen helterhiigee tseejin dooroo daraad hevtej bna harin chinii oyutolgoi tavantolgoi haashaa nuuj dornodiin taliin dood heseg ni haashaa urschihav aa? Dahiad l urvachihsan biz dee? Gaihah yum alga!

2016, 9 сар 27. 8:47
Зочин

Sain baina uu. Ta ene tsag tuuhiin talaarhi ooriin oguulel niitlelee manai tolgoilogch.mn@gmail.com hayag ruu ilgeej bolno. Bayarlalaa

2016, 9 сар 26. 21:46
Vital

Чингисийн зарлигийг хэн зөрчив гэвэл түүний үр хойчууд өөрсдөө зөрчин эрний өст манжтай нийлж Монголыг сөнөөсөн . Чингис хаан үхэхдээ Өгөөдэй хаанд Зүрчин манжуудын Алтан улсыг сөнөө гэж захисан байдаг сүүлд монголчуудад гай болохыг мэдэж байж дэ Чингис хаан

2016, 9 сар 26. 21:23
Зочин

ХАМГИЙН ҮНЭН НЬ ГЭВЭЛ ОРОСУУД ХЯТАДУУДААС ДУТАХГҮЙ ЛАЛРУУД ЮМ БАЙНА

2016, 9 сар 27. 21:45
Зочин

Тийш дээ гэтэл манай малнууд орос ах нар гээд долоох шахам болохыг нь яана. Харь улс бол наанаа сайхан хандах боловч цаанаа эзлэх түрэмгийлэх л юм бодож сууна шдэ. Энийг ойлгодог хүмүүсийг удмаар нь 20р зууны эхэнд Монголоос устгаад цэвэрлэцэн

2016, 9 сар 26. 20:56
Ghh

Halhiin ***** tolgoilogchid Galdang yalahiin tuld gazar nutag tusgaar togtnoloo hurtel manj orsuudad ugsun

2016, 9 сар 26. 21:02
Зочин

Uuriin hamaatand zahiragdahaar uruuliin bool boloh songolt hiisen munhag noeduudiin gai

2016, 9 сар 26. 20:54
Ghh

Nerchuugiin geree. manj nar halhuudiig hulhidaad nutgiig ni orosd ugsun .

2016, 9 сар 26. 20:48
Ghh

Ghhh

2016, 9 сар 26. 20:45
Vital

1650 оноос эхлэн Манж Орос 2 газар нутгаа булаацалдсан бөгөөд 2 тал энэ зөрчилөө шийдвэрлэхийн тулд Монголын Байгаль нуурын газрыг нэг нэгэндээ өгсөн гэрээ бол Нэрчүүгийн гэрээ юм. Галдантай Галдангүй Оросууд Байгаль нуурын газруудыг эзлээд авсан байсан юм.

2016, 9 сар 26. 19:38
Зочин

bodit unen tuuh gashuun gevch uneniig bugd medeh heregtei

2016, 9 сар 26. 19:20
Vital

1689 онд удаа дараа ялагдал хүлээсэн табангуудын тайш нар Оросын харьяат болох гэрээ хийж, алба төлөх болжээ. Гэвч табангууд нар Оросын дарлалаас зугтан Монгол нутгийн гүн рүү нүүж одсон боловч 1718-1722 онуудад эргэн иржээ. 1689 оны 08-р сарын 25-нд Нэршүүд Федор Головин Манжийн элчтэй уулзан Эргүнэ мөрнөөс зүүн тийшх нутгийн хилийг тогтжээ.
1727 оны 08-р сарын 20-нд Хиагт хотоос холгүй Буур голын эрэг дээр Оросын талаас Савва Рагузинский, Манжийн талаас Халхын Түшээт хан уулзаж Буурын гэрээ гэгчийг байгуулжээ. Энэ гэрээгээр Хиагтаас баруун тийш Енисей мөрний эх хүртэл, зүүн тийш Нэршүүгийн гэрээгээр тогтсон хил хүртэлх нутгийн хилийг тогтжээ. Ийнхүү хойд монголчууд бусад монголчуудаасаа таслагдан буриад хэмээх нэгэн нэрээр нэрлэгджээ

2016, 9 сар 26. 19:20
Vital

1682 оноос табангууд нар Сэлэнгэ, Үдийн бэхлэлтийн орчим ирж малыг туун одох, оросуудыг зодох зэргээр авирлах болсон тухай Иван Власов хэмээгч бичжээ
1687 онд Манж Чин улстай хилийн хэлэлцээр хийхээр 2000 цэрэгтэй явж байсан Федор Головин энэ тэмцэлд хүч хавсран табангуудын тайш Сэрэн-Сэкулайг бут цохижээ. Мөн бусад Монголын тайш нарыг Сэлэнгэ, Үд, Ильины замд тулалдаж ялжээ. 1688 онд Хёлго гол дээр табангуудын цэргийг Головин ялж табангуудын тайш зургаан зайсан, 30 шүүлэнгэ, 1200 гаруй өрх айлын хамт Оросод дагаар оржээ

2016, 9 сар 26. 19:19
Vital

1648 онд Похабовт туслуулахаар Иван Галкин тэргүүтэй 60 цэрэг илгээжээ. Иван Галкин Баргажин адагт бэхлэлт барин Баргажин, Сэлэнгэ, Хёлго голоорх буриадуудыг довтолж эхэлжээ. 1654 онд Братскийн бэхлэлтээс урагш Балаганы бэхлэлтийг барив. 1658, 1696 онуудад мөн оросуудын эсрэг бослого гарсан хэдий ч төдийлөн амжилт олсонгүй. 1661 онд Иркут голын эрэгт оросууд бэхлэлт цайз барьж эхэлсэн бөгөөд энэ нь 1686 онд Эрхүү хот болон өргөжжээ. 1665 онд Нэршүү болон Сэлэнгийн, 1666 онд Үдийн бэхлэлтүүдийг барьжээ. 1675 онд Сэлэнгийн бэхлэлтэд 30 гаруй хашаа байшин, 200 гаруй оросууд оршин суух болж. Энэхүү бэхлэлтээс гурав хоногийн газарт Түшээт ханы чулуун өргөө байжээ.

Ийнхүү Халхын хойд хязгаарыг оросууд эзэлж дууссан энэ үед л Халхын хан нар оросуудын эсрэг тэмцэх оролдлого хийж эхэлжээ.

2016, 9 сар 26. 19:19
Vital

1620-иод оны үес оросууд баруун буриадуудын нутгийн зах Зүлгэ, Ангар мөрөнд тулж иржээ.
Зүлгэ мөрнийг өгсөж ирсэн оросууд Верхоленск бэхлэлтийг барьжээ. Тэдэнд Онгой сэсэн, Ойлонго бөө тэргүүтэй абзай овгийнхон эеийг хичээн анх оросуудад алба барих болжээ. Харин эхиридийн шоно овгийнхон оросуудын эсрэг эрс тэмцэж эхэлсэн болно. 1628 онд Петр Бекетовын хасаг цэргүүд Ангар мөрнийг өгсөн ирж бэхлэлт барин, Ока голын буриадуудаас алба авч эхэлжээ.
1631 онд буриадууд Братскийн бэхлэлтийг довтолж шатаасан байна. 1641 оны 04-р сарын 30-нд буриадуудын тэмцлийн томоохон удирдагч эхиридийн буур аймгийн тэргүүн Шэбшэй баатар тулалдаанд амь үрэгдсэнээр оросууд давамгайлж эхэлжээ. 1640 онд Максим Перфильев Витим голоор дамжин Байгалийн зүүн талд гарчээ. 1645 онд Василий Колесников тэргүүтэй орос хасаг цэрэг Байгаль нуурыг гатлан Сэлэнгэ мөрний адагт гарч ирсэн боловч бэхжиж чадалгүй буцсан байна. 1646 онд дахин оролдлого хийж, Дээд Ангарын адагт бэхлэлт барьжээ. 1645 онд 2000 гаруй буриадууд Зүлгэ мөрний эрэгт баригдсан Верхоленскийн бэхлэлтийг гурван удаа довтолжээ. 1647 онд Енисейскээс илгээгдсэн Похабов тэргүүтэй цэргүүд Байгалийг гатлан ирж Үд, Сэлэнгэ мөрний хавиар ирэн буриадуудтай тулалдсан хэдий ч эрхшээлдээ оруулж чадалгүй 70 гаруй эхнэр, хүүхдийг олзлон авчээ. Буцах замдаа Байгалийн өмнө этгээдэд Култукийн бэхлэлтийг барьжээ.

2016, 9 сар 26. 19:08
э

үүнийг бичсэн хүн газарзүйн ойлголтгүй бололтой. омск хот нь тухайн үеийн зүүнгарын хаант улсын хойд хил уралын нурууны наана байдаг. чахундорж тийм хол аян хийж чадах уу

2016, 9 сар 27. 8:41
Зочин

Галданбошигт Төвдийн заавараар Сарьдагийн хийдийг нураасан Саяхан архиеологчид ухаж шинжилсэн байна Тэндээс XV-XVI зууны үед үйлдвэрлэсэн Голланд цаг, XVI зууны үеийн Орос буу зэвсэг, XVII зууны үеийн Монгол цэргийн бүрэн хэрэгсэл олон мянган бурхан зэрэг олон зүйл олдсон.Архиелогийн олдвор нь Халх Оростой байлдаж Омск Томск хотыг эзэлсэнийг баримтаар баталгаажуулж Занабазар стратегич гэдгийг харуулсан юм

2016, 9 сар 27. 8:39
Зочин

сибирээрээ хөөгөөд явбал асуудалгүй л дээ

2016, 9 сар 26. 22:06
Зочин

монгол цэрэг омск томск хүрэх бол өдөрчийн газар шүү дээ

2016, 9 сар 26. 20:25
Зочин

mongol tsereg hursen l yumdaa

2016, 9 сар 26. 19:07
Vital

Становын нурууны өмнөд тал, Амар мөрний сав газрыг булаацалдан Орос-Чин хоёр удаа дарабайлджээ. Становын нуруу Умард мөсөн далайн ай сав, Номхон далайн савыг заагладаг бөгөөд Сибирийн ой, газар тариаланд тохиромжтой үржил шимт газар байв. • 1650 он — Хабаровын удирдсан орос цэрэг дагуурын нутагт орж Албазиныг эзлэв.
• 1652 он — Ачаны шивээг Шархудын удирдсан 600 манж цэрэг довтлов.
• 1653 он — Оросын цэрэг Амарын дунд урсгалд ирж гиляк алба хураав.
• 1654 он — Степанов гол уруудаж хүнс цуглуулав.
• 1654 он — Петер Бекетов Кумар голын бэлчирт арал олж шивээ барив.
• 1658 он — Степанов Пасковтой нэгдэн Амарыг даган хүнс татаж яваад манж-солонгосын усан онгоцны дайралтад өртөв.
• 1660 он — Бахайн удирдсан цэрэг Амар буюу Хар мөрнөөс хазагийг хөөв.
• 1666 он — Чернигов Албазины шивээг додомдож, алба хураав.
• 1670 он — Нэрчүүгээс Бээжинд гал зогсоох санал тавив.
• 1674 он — Манжууд Сунгари мөрөн дээр Гирин шивээг босгов.
• 1676 он — Москвагаас Бээжинд Спафарий элчээр очсон ч хариугүй буцав.
• 1684 он — Орос Албазин нутаг үүссэнийг тодотгож, даргыг томилов.
• 1685 он — Чингийн цэрэг Албазиныг бүслэн шатаасан ч оросууд сэргээн барив.
• 1686 он — Чингийн цэрэг Албазиныг бүслэн байлдав.
• 1687 он — Чингийн цэрэг Албазин хавийг түйвээв.
• 1688 он — Чингийн холбоотон, монголын Түшээт хан Сэлэнгийн шивээг бүслэн байлдав.
1689 оны Нэрчүүгийн гэрээгээр хил тогтож будлиангүй болов

2016, 9 сар 26. 19:04
Vital

manjiin gar hul bolson Tusheet han Manjiin tuluu Orsuudtai baildsan yum shu de . Buur ali ert 1655 on gehed manjuud ar halhiin erh medliig gartaa buren avsan baisan manjuud halhiin hanguudiig ni tomildog Halhiin doloon hoshuug naiman hoshuu bolgon uurchilj baiv .

2016, 9 сар 26. 18:59
Vital

Анх Оросоос Сибирьт нэвтэрсэн нь арвин баялаг ангийн арьс, үсний эрэлд гарсан Строгановын удмын худалдаачдын хөлсний цэргүүд байлаа. Сибирийн төв хэсэгт хагас нүүдлийн байдалтай тогтнож байсан Сибирийн ханлиг 1572 онд ангийн арьсаар татвар төлөхөөс татгалзсан тул Оросууд Сибирийг эзлэхээр цэрэг хөдөлгөх нь тодорхой болсон юм. Оросын хөлсний арми болох козакуудын атаман Ермакийн удирдлагаар Сибирийг Оросын мэдэлд оруулсан юм. Ермак 1578 оны 10 сард зүүн зүгийг чиглэсэн аянаа эхэлсэн бөгөөд Сибирийн ханлигийг бут цохих тулалдааны үеэр Ермак өөрөө алагдсан ч эцэст нь 1598 онд Сибирийн ханлиг мөхсөн юм. Ийнхүү Оросууд цааш ахисаар 1636 онд Агнуурын тэнгист хүрч, бүх Сибирийг өөрийн болгож колоничилсон аж.
Сибирийг эзэмшсэн Орос улс нь Манж Чин улстай шууд хиллэх болсон юм. Тэд Албазин, Нерчинск цайзуудыг байгуулсан боловч Энх-Амгалан хаан үүнийг нь эсэргүүцэж 1685 онд цэрэг илгээн Албазиныг сүйтгэсэн байна. Хүч тэнцүү хоёр гүрэн сөргөөцөлдөх нь зохисгүй гэж үзсэн 2 тал 1689 онд Нерчинскийн гэрээг байгуулан хилийн заагаа Становын нуруу буюу Гадаад Хянганы нуруугаар тогтоосон юм

2016, 9 сар 26. 18:57
Vital

1688 он — Манжийн холбоотон, Ар Халхын Түшээт ханы цэргүүд Оросын Сэлэнгийн шивээг бүслэн байлдав. Энэ Сэлэнгийн шивээг бүслэн байлдсаныг зарим хүмүүс санаатай санаандгүй байдлаар Түшээт хан нутгаа хамгаалан Оросуудтай байлдсан гэж мушгин бичдэг . Яг үнэндээ Манж – Оросууд Становын нурууны өмнөд тал, Амар мөрний сав газрыг булаацалдан 1650 оноос хойш хэд хэдэн тулаан хийж ирсэний нэг нь энэ Манжийн хааны заавраар Оросуудад шахалт үзүүлэх зорилгоор Түшээт ханы цэргүүд Оросын Сэлэнгийн шивээг бүслэн байлдсан явдал юм. Становын нуруу Умард мөсөн далайн ай сав, Номхон далайн савыг заагладаг бөгөөд Сибирийн ой, газар тариаланд тохиромжтой үржил шимт газар байв. Оросууд энд амьтан элбэг гээд ангийн үсний хойноос хөөцөлдөж байсан. Манжууд нь манж үндэстний өвөг дээдэс ан гөрөө хөөж явсан газар бөгөөд манжийн уугуул нутаг гэж энэ газрыг авахын төлөө явж байв. Манж – Оросуудын энэ сөргөлдөөн 1689 онд Нэрчүүгийн гэрээ хийсэнээр авах гэсэн газар нутгаа талууд хуваан авсанаар дуусав.

7 сар 10. 23:28
Баруун зүгийн ДОРД Гаралтнудтай ярих юм үгүй!

За хуцаж улилгүй далд ор муу заяат БООЛ удамт орох оронгүй цагаач минь!!! Чингисийн Алтан ургийн Халх Монголцын Түшээт хан өөрийн газар нутгаа хамгаалан тулалдсан юм муу БООЛоо. Та муусайн цагаач Хамжлагууд Орос, Түвд, Манжтай хуйвалдан ар хударгаар 1688 онд дайрч Халхын хойд хязгаар Байгаль нуурыг оросуудад алдхад хүргэсэн нь Бодит Түүх. Гэхдээ та муусайн Босгонын шороо мэт дордууд өөдөлсөн нь хаа биана??????? Та нарт газар нутаг, улс орон гэж байна ????? Муу гадныхны бууны нохойнууд ааа??? Та муусайн баруун зүгийн БООЛ дорд гаралтнууд Халхын Угаадсаар өдий зэрэгтэй яваа нь ТҮҮХЭН ҮНЭН!!!

7 сар 10. 23:24
гэст

асфдас

2016, 9 сар 26. 18:55
irgen

Галдан гай Халх руу дайраагүй бол халхууд Сибирь Байгаль нуураа алдахгүй төдийгүй, Манжийн хоол болохгүй байх боломжтой байсан гэдгийг ойлгодоггүй юм уу даа.

2016, 9 сар 26. 18:52
Vital

Shaal hudal medeelel bn. Manj oros 2 gazar nutgaa bulaaldaj terendee halhiin tusheet hanii tsergiig ashiglasan bdag.

2016, 9 сар 26. 22:08
Зочин

энэ түүхийг худал гэвээс өөр ямар түүх байх. чи галдан түшээт хан 2н нэг талыг өвч барьчихаад ингэж тулгар үзэл гаргаж бусдыг уруу татах чинь ямар ёсон

2016, 9 сар 26. 20:22
Зочин

erguu atsaa ugaasaa l tegj bichsen bn shdee guitsed unshilgui tarhi ugaagaad

2016, 9 сар 26. 18:27
Зочин

Ugaasaa Manj qing guren Oros ulstai shuud baildahgui baihaar shiideed hiisen geree deeguuree shiidegdsen hereg mongolchuudad yamarch hamaaralguigeer shiidegdsen baigaa biz de bodit uneniig odoo medeh tsag n bolsoon Choibalsan hurtel uvurmongoliig avah geed chadaagui oros hyatad hoyor tohiroo hiichihsen

2016, 9 сар 26. 18:17
Зочин

1691 онд дагаар орсон гэх мөртөө 1689 онд Манж Халхын өмнөөс хилийн гэрээ хийж байсан гэдэг чинь Халх аль хэдийн Манжийн харъяат болсон бөгөөд Галдангийн шахалт нөлөөлөлгүйгээр дагаар орсон гэсэн үг. Үхсэн ацных нь Халх Манжийн вассал байсан майсан. Манжууд Монголчуудыг Нангиадуудаас тусгаарлаж байсан шаардлага болбоос дотор газрын ард бослого үймээн дэгдээвэл Монголчуудын хүчийг ашиглан дарах, эсрэгцүүлэн Монголд үймээн бослого дэгдвэл Нангиадуудтай хавсарч дарах цаад санааг агуулан байсан хэрэг. Сайндаа ч тусгаарлаж байгаагүй юм. Харин манай Монголчууд өвөр хоорондоо тэмцэлдсээр өрөөлийн зууш болсондоо. Дөрвөн зуун өнгөрсөн ч тэр тэмцлийн хор уршиг одоо ч үр хойчид нь гай дагуулсаар энд тэндгүй харь орны харъяанд байх Монгол, бас маш ядуу буурай бие даасан Монгол, монголчууд болон хувирчдээ. Ийм болсон хэрнээ бас л нэгнийгээ халх, ойрад, өвөрлөгчөөр нь ялгаварлан гадуурхдаг хаширдаггүй монголчууд.

2016, 9 сар 26. 17:30
Зочин

зөв зөв сн бн ингэж л бичиж сануулж бх хэрэгтэй

2016, 9 сар 26. 16:53
с

нүүрс төмрөөрөө хадаас хийхгүй хямд гаргаж хятад торго өмсөж дуу сонсож цаг өнгөрөөж байж том зүйл өнгөсөнд хэн шүүмжгүй гэдэг шиг маргахаа болвгоо

2016, 9 сар 26. 16:48
Зочин

MANJ qing guren negent ar mongoliig uuriin ezemshil hemeen zarlasan bolohoor ted yu hussenee l hiisen hereg asuudal bidnii oroltsooguigeer shiidegdsen baigaag ta buhen Nerchinskiin gereegeer harj baina ene tuuh yag l Uvurmongoliig Choibalsan avch chadaaguite tun adil Oros Hyatad 2 htohiroo hiisentei l yag adil uil yavdal bolson yum suuld orosuud Tagna Urianhaig yag iim mayagaar hyatadtai tohiroo hiigeed referendum hemeeh jujig taviad avchihsan ueiin uyed bid Oros Hyatad hoyor ulsiin hariltsaanaas shaltgaalj irsen baigaa biz

2016, 9 сар 26. 16:30
ё

Монголчуудын Улаанбаатар Улаанүүдээс доор ,Эрээнтэй ярих юм байхгүй Бурхан соёлтой ирээдүйтэй Үгдэстэнд өгөө биз .Энэ 1,5км2 газартаа өөдтэй амьдарцаагаа.Нүүрс төмрөөрөө я хадаас хийж дийлэхгүй хямд зарж байж

2016, 9 сар 26. 16:27
иргэн

Галдан яагаа ч үгүй байхад Оросуудад Байгаль нуураа алдсан мэтээр бичсэн нь буруу юм. Учир нь Галдан Халх руу довтлоод Чахундоржийн дүү Шидшир хунтайж Сибирьт Оросуудыг амжилттай довтолж хөөн зайлуулж байх үед ар тийшээ Галдантай байлдахаар дуудагдсан бөгөөд энэ завшаанаар Оросууд Сибирь Байгаль нуурыг ямар нэгэн хориг саадгүй эзлэн авсан юм. Нэрчүүгийн гэрээг бүр сүүлд байгуулсан юм. Галдангийн гай балгийг дурдаад барахгүй.

9 сар 16. 0:42
Зочин

Үнэн үнэн

7 сар 10. 23:29
Баруун зүгийн ДОРД Гаралтнудтай ярих юм үгүй!

Зассс Галдан гэж БООЛ ДОР гаралтай нэгэн байсан. Үймээнийг Далимдуулж Манж, Түвд, Оросуудтай хуйвалдан Монголын хаан ширээнд суух гэж оролдсон нэг муу ДОРД нэгэн байсан. Тэгээд сүүлд нь амиа хоролж үхсэн нь Эргэлзээгүй үнэн.

2016, 9 сар 26. 17:29
Зочин

галдан яагаа ч үгүй гээгүй л байшдээ заавал нэг тийш нь хазайлгах юм энэ хүмүүс, бүх юм учир жанцантай холбоотой л байна шд уншаад олйгож л бн

2016, 9 сар 26. 16:12
ах

галдангын хөшөөг нураах хэрэгтэй урвагч увсуудыг төрөөс зайлуулах

2016, 11 сар 29. 0:13
Зочин

ЗҮҮНГАРЫГ ЯМАР МАНГУУ ХААН САМАРСАНЫГ САНАЖ БАЙГ

2016, 9 сар 26. 16:41
Зочин

хүсээгүй жирэмслэлтийн үр дүн минь кондоомны гадуурх үрийн шингэн минь Галдангийн хөшөөг чам шиг босгоны шороо,боолын боол нурааж чадахгүй Увсыг хөөе гэвэл Ховдыг бас хөөх хэрэг болно Хөшөө нь тэнд байдаг юм тэгээд ч наана чинь Галдан өгөөгүй ОРОС МАНЖ гэж бичсэн бусуу

2016, 9 сар 26. 18:07
Зочин

Ха Ха Ха

5 сар 18. 8:52
Жаргал

Хэзээнээсээ Монголчуудыг дотроос нь ийнхүү хагалан бутаргаж байгаад ашиглаж сурсан урд улсын бодлого одоо хир нь үүргээ биелүүлсээр байна. Үүнд та бүхэн уур унтуугүй сайн бодож, хоорондоо эв эеийг сахин байж, улс Монголоо улс чигээр нь авч улдэх учиртай л юм сан даа. Болгооцгооно биз дээ эрхэм хүмүүнүүд минь

Сэтгэгдэл бичих
Санамсаргүй нийтлэл [ Энд дарна уу ]