Ангилал

Сайтын талаар ярилцъя Уншигчдын санал бодол

Алан Эрейра: Английн хаад, хатадУншсан1,843

Английн хаад, хатдын түүх таны төсөөлж чадахаас ч илүү сонирхолтой. Энэ бол хүсэл шунал, урвалт шарвалт, баатарлаг явдал, харгис хэрцгийлэл, нууцлаг хэрэг, аллага, түрэмгийлэл, эмгэнэл болоод аугаа ялалтын түүх, огтоос уйдамгүй “жүжиг” билээ.

(Их Британийн UKTV сувгаар 2004 онд анх үзэгчдийн хүртээл болсон "Английн хаад, хатад" хэмээх зургаан ангит баримтат киноны зохиолыг орчуулан хүргэж байна. Энэ кино түүхч, зохиолч, баримтат киноны найруулагч АЛАН ЭРЕЙРА-гийн бүтээл юм. Английн хаант төрийн бүтэн мянган жилийн түүхийг хүүрнэх уг цуврал зөвхөн ихэс дээдсийн цадиг намтар төдий биш, энэ улсын засаг төрөө шүтэн дээдлэх ёс зүй, үргэлжид бусдаас ялгарч ирсэн онцгой содон замнал, дэлхийн түүхэн дэх хамгийн хачин жигтэй төрийн тогтолцооны тухай нэн сонирхолтой, гойд шинэлэг "шаштир" болно.)

Орчуулагч Г.Лхагвадулам


 

Английн хаад, хатдын түүх таны төсөөлж чадахаас ч илүү сонирхолтой. Энэ бол хүсэл шунал, урвалт шарвалт, баатарлаг явдал, харгис хэрцгийлэл, нууцлаг хэрэг, аллага, түрэмгийлэл, эмгэнэл болоод аугаа ялалтын түүх, огтоос уйдамгүй “жүжиг” билээ.

Бүр үүнээс ч илүүг та энэ цувралаас олж мэднэ. Жишээ нь, хамгийн итгэж болох он тооллын бичиг хөтлөгчийн нэг, нэгэн бичээчийн тэмдэглэснээр Английн хаан исламын шүтлэгийг төрийн шашин болгох санаачилга гаргаж байсан тохиолдол ч байх юм. Зургаан бүлэгтэй энэхүү цувралын эхний бүлгийн долоо дахь хэсгээс та уг хачирхалтай түүхийг уншаарай. Эхний бүлэгт 1066-1216 оны хоорондох Английн түүхийг өгүүлнэ. Энд Францаас ирсэн эзлэн түрэмгийлэгч Уильямаас эхлээд дараагийн франц хаан Луи хүртэлх цаг үеийг багтаасан юм. Тийм ээ, та зөв уншиж. Луи! Гайхмаар байгаа биз? Ийм нэртэй Английн хаан үнэхээр байсан агаад эдүгээ нэгэнт мартагдаж, ул мөр нь арилж баларчээ.

Английн хаант засгийн түүх хаана төгсөж, хаанаас эхэлснийг тодорхой хэлье гэвэл ядах юм үгүй. Англи хаадын түүх 1066 оны аравдугаар сарын 14-ний өдөр Хэстингсийн ойролцоох, хожмоо Баттлийн сүм нэртэй болсон газрын дэргэдэх тулааны талбарт төгсгөл болсон юм. Чухам энэ газарт Харольд хаан алагдаж, Эзлэн түрэмгийлэгч Уильям түүний орыг залгасныг өдгөө хүн бүр мэднэ. Харольд бол ном ёсоор титэм зүүсэн сүүлчийн англо-саксон хаан байлаа. Түүнээс хойших, энэ цаг үе хүртэлх Английн бүх л хаад, хатад харь гаралтай, угтаа бол гадаад хүмүүс юм. Иймд Английн хаад, хатдын түүх өөр аль ч орны хаад, хатдынхаас онхи ондоо байж таарна.

Нэгдүгээр бүлэг: НОРМАНДЧУУД

 

1066 оны тэр нэгэн намрын өдөр Хэстингст болсон тулалдаан цоо шинэ түүхийн эхлэлийг тавьсан юм. Тиймдээ ч өдгөө хүн бүр 1066 гэх оныг сайн мэддэг. Тэр өдөр чухам юу болсныг одоогийнхоор хүүхэлдэйн кино шиг харагдах нэгэн хатгамлаас харж болно. Бейн хатгамал хэмээх тэрхүү бүтээлийг Уильямын дүү Одэйд зориулан урласан бололтой байдаг. Уг уран нарийн хатгамал дээр бидний өгүүлэх түүхийн гол баатрууд анхлан гарч ирдэг юм. Мөнөөх Уильям Нормандын гүн хэргэмтэйгээр энд үзэгдэх бөгөөд 1064 онд 37 орчим настай байжээ. Бейн хатгамал дээр түүнийг тухайн үед Вессексийн ван байсан Харольд Годуинсоныг Францын эргийн ойролцоо хөлөгтэйгөө осолдож, өөрөөс нь тусламж эрсэн тухай хэл хүлээн авч байгаагаар дүрсэлсэн байна. Харин түүний эсрэг талд буй эрчүүдийн нэг нь Годуинсон бололтой. Түүхчдийн үздэгээр тэрбээр хатгамал дээрх живэр сахалтай эр юм. Годуинсон Уильямаас зургаа ах, Эдуард хааны дараа орох Английн хамгийн хүч нөлөөтэй язгууртан байв. (Тэрбээр Наманчлагч хэмээгдэх Эдуард хааны хүргэн ах бол Уильям нь Эдуардын хаяал ахынх нь хүү юм). Уильям, Годуинсон нар хоёул хүнд бэрхийг даван туулсан, төрөлхийн удирдагчид байлаа. Уильям гэхэд амьд мэнд үлдэхийн төлөө насаараа тэмцсэн агаад үүндээ ч нэн гарамгай, ялагдашгүй нэгэн байж. Тэрбээр 20-хон насандаа Нормандыг бүхэлд нь эзэгнэж, түүнээс хойш өөрийн гэх бүхнээ хамгаалсаар иржээ. Тийн тулалдаж байхдаа тэрбээр Харольд Годуинсонтой хүч хавсарсан ч удаатай. Харин Харольд өөрийг нь тийн өргөмжилсөн Уильямд талархсан сэтгэлээ бүр илүү шан харамжаар илэрхийлэх гэхдээ түүнийг Английн хаан болоход тусална хэмээн ам шүд алдсан бололтой байдаг. Бейн хатгамлаас харахад гэвч ийм явдал болсонгүй, Харольд амласандаа хүрсэнгүй.

Буурал хаан Эдуардыг тэнгэрт халихад Харольд Уильямыг биш, өөрийгөө хаан сэнтийд залж орхижээ. Илүү тодруулбал тэрбээр хааны суудалд сонгогдсон хэрэг. Учир нь тэр цагт Английн хаан ширээг үе дамжуулдаггүй, харин онцгой нэгэнд шагнал урамшуулал аятай соёрхдог байж. Уильямын хувьд Харольд хаан болсон нь байж боломгүй, ёс бус хэрэг байв. Тиймээс өөрийн гараар юм бүхнийг голдиролд нь оруулахаар шийджээ. Тухайн цагийн Норвегийн удирдагч Харалд Хардрада мөн Уильям шиг бодолтой байлаа. Норвегичүүд эрт нэгэн цагт Английг дайлж байсны учир түүнд ийн санаархах шалтгаан бүрэн байж. Ингээд Хардрада, Уильям хоёр Англи руу бараг зэрэг шахам халдав. Тэдний хөлөг онгоцууд хоорондоо хэдхэн өдрийн наана, цаана Английн эрэгт хүрчээ. Уильямын онгоцууд нутгийн өмнөд рүү, Хардрадынх хойд талаас нь дайрлаа. Хоёр түрэмгийлэгчийн флот хэмжээний хувьд ч ойролцоо, тус бүр нь 500 орчим хөлөгтэй байж. Харольд хаан улсынхаа хойд эрэгт Хардрадын армийг тосон байлдаж, норвегичүүдийг хиар цохьжээ. Тэдний флотоос ердөө 35 хөлөг л Норвегидоо буцаж очсон байдаг. Харольд дараа нь өмнөд эрэг рүү яаран довтолгож, Уильямтай тулалдав. Харин энэ удаад түүнийг аз түшсэнгүй. Бейн хатгамал дээрх, нүдэндээ сум зоолгосон эрийг өдгөө Харольд хаан болов уу гэж таамагладаг. Үүнийг үнэн, эсэхийг баттай мэдэх аргагүй ч түүний тулалдааны талбарт амь эрсэдсэн нь маргаангүй юм.

Харольдын алх, жадханаар зэвсэглэсэн, англо-саксон, дани голдуу сурвалжтануудаас бүрдсэн армиас бараг юу ч үлдсэнгүй. Тэднийг бут цохьсон Нормандын морьтон баатрууд буюу Эзлэн түрэмгийлэгч Уильямын удирдсан дайчид, өөрөөр бол умардаас ирж Францад суурьшсан баатар эрс ийнхүү Английн шинэ эзэд боллоо.

1.1 I Уильям (1066-1087)

Уильям олны дэмжлэгээр сонгогдсон хаан байсангүй. Гэвч түүнийг титэм зүүх ёслолдоо оролцохоор 1066 оны Зул сарын баяраар Лондонд очиход шинэ хаанаа хүлээн зөвшөөрөхөө өөрсдийн үүрэг гэж санасан ард олон уухай хашгиран угтжээ. Харин юу болоод буйг ойлгоогүй нормандчууд үүнийг нь эсэргүүцэл, тэмцэл байна хэмээн эндүүрснээс Весминстерийн цогчин дуганаас сандралдан гарцгааж, Лондонг түймэрдэж орхив. Англи орон чухам тэр мөчөөс цоо шинэ хаант улс болсон ажгуу.

Миний та бүхэнд хүргэх түүх, Английн түүхийн мянган жилийг хүүрнэх уг цуврал чухамдаа харь газраас ирсэн Уильям хэмээгдэх энэхүү эзлэн түрэмгийлэгч болоод түүний угсаа залгамжлагчдын түүх юм. Энд би тэдний Английг хэрхэн өөрчилснийг, тэр л өөрчлөлтийнхөө хамт өөрсдөө ч мөн өөрчлөгдөн, хувьсгал болоод бүгд найрамдах үзэл газар аваад байхад ч байр сууриа хамгаалж, адаг сүүлдээ бүрнээ эрхшээж чадахгүй эрх мэдлийнхээ бэлгэдэл төдий болсон тухай нь өгүүлэх юм. Хэдийгээр Английн хаад, хатад өдгөө төр барьж буй Европын цорын ганц язгууртнууд биш ч гэлээ жинхэнэ хуучны ёсоор эрхэм дээдэс гэгддэг ганц төрийн тэргүүн нар юм. Тэд яагаад одоо хүртэл ийм нэр хүндтэй байна вэ?

Уильямын хаан суусан жилүүд бол байлдааны талбар дээр өссөн дайнч хаан хэрхэн төр жолоодох ухаанд суралцаж, бүхнийг гартаа оруулан, мориноосоо буун улс орныг илбэн тохинуулж болохыг харуулсан он жилүүд байлаа. Тэрбээр юуны урьд хувьд байсан бүх газрыг төрд шилжүүлж, өөрийн итгэлт хүмүүсийг газрын эзэд болгов. Мөн нормандчуудаас илүү скандинав өв уламжлалаа хадгалж үлдсэн, тэр хэрээрээ Английн шинэ эздийг эсэргүүцэх болсон, Иорк хотод төвтэй хойд нутгийнхныг цээрлүүллээ. Уильямын зарлигаар Иоркоос Дарем хүртэлх газрын бүх ан амьтныг алж, ургацыг нь сүйтгэжээ. Хаантан 1070 оны Зул сарын баярыг Иоркийн балгас нуранги дунд тэмдэглэж, ялалтаа тунхагласан байдаг. Иоркийн иргэдийн олонх нь өлбөрч үхсэн бөгөөд өлсгөлөнд нэрвэгдсэн хүмүүсийн дунд бүрлээчдээ идэгсэд ч байж. Иорк хот нуран унаснаас 16 жилийн дараа ч Нортумбрия дахь нэлээд газар яагаад ч ашиглаж болохооргүй сүйдээд байсан нь чухамдаа Уильямын энэхүү цээрлэл, гэсгээлийн ул мөр байлаа.

Уильям удалгүй Английн сүм дугануудыг ч норманд болгов. Англо-саксон дуганууд норманд маягийн нуман хаалгатай болж, эртнээс уламжлагдан ирсэн шашны ном, уншлагууд нь хүртэл францажлаа.

Нормандчууд Англид эзэн сууснаас 21 сарын дараа Уильямыг хаан ширээнд залах ёслол түрүүчийнхээс нь илүү өргөн дэлгэр зохиогджээ. Тэр үед Эзлэн түрэмгийлэгч болоод түүний норманд түшмэд хэлийг нь мэдэхгүй, таньж мэдэхгүй нутаг орныг захирах нь амаргүй болохыг ойлгож, англичуудтай гар нийлэхийн чухлыг ойлгоод байсан тул Уильям титэм зүүх ёслолдоо хэлсэн үгэндээ Эдуард хааны үеийн хууль цаазуудыг хэвээр байлгана, сайныг дагаж, саарыг жигшинэ, англо-саксон соёл уламжлалыг хүндэтгэнэ, хуучин цагийн ордны дэг жаягийг дагана гэхчлэн андгай тангараг өргөв. Энэхүү андгай түүний дараа гарч ирсэн Английн үе үеийн хаадын гол амлалт болсон юм.

Харин хааныг бие барсны хойно титэм нь хэнд шилжих вэ гэдэг асуултын хариу удтал тодорхойгүй байв. Эзлэн түрэмгийлэгч анхдугаар Уильям 60 насны сүүдэр тохиосон жилээ төрөлх Норманддаа эцсийн амьсгалаа татахынхаа өмнөхөн л ууган хүү Робертдоо Нормандын вант улсыг, Улаан үст хэмээгдэх дунд хүү Уильям Рүфүстээ Английн хаант улсыг өвлүүлнэ хэмээн сая шийджээ. Харин отгон хүү Хенри нь жилийн 5000 фунтийн хишиг хүртэхээр болов. Гэвч Хенри өөрийгөө хаан эцгийнхээ эзэлсэн газар нутгаас эзэмших эрхтэй, тийм эрх нь ах нарт нь оногдсоноос их биш гэхэд дутуугүй хэмээн мэдэгдлээ. Нээрээ ч 5000 фунтийг хэн л хангалттай гэж үзэх билээ.

1.2 II Уильям (1087-1100)

Үнэн хэрэгтээ ах дүүсийн хэн хэн нь өөрт ногдсон бүхнээ чамлажээ. Хенри Уильямаас Английг булаах гэсэн Робертын талд оров. Харин Уильям Робертоос Нормандыг булаахаар санаархаж байлаа. Хенри хоёр ахынхаа талд ээлжлэн орж, байдлыг улам ээдрээтэй, ах нараа улам хүчин мөхөс болгож байв. Эцэст нь Роберт энэ бүх тэмцэл, хуйвалдаанд хүч барагдаж, дүү нартайгаа тулалдахын оронд Загалмайтны аян дайнд мордсон нь дээр хэмээн шийджээ. Уильям ийнхүү айх аюулгүй, хүч нөлөөтэй боллоо. Харин Хенри бас л урваж шарван гэнэт л Уильям ахынхаа хамгийн сайн анд болох нь тэр. Тухайн цагийн Линкольн хотын ширээт ламтны хэлснээр Хенрийн хэн нэгэнд саймшрах нь ихэвчлэн цаад хүнээ унагахаар зэхэж буйнх нь илрэл байж.

Одоо харахул Хенри Английн язгууртнууд болоод сүмийн эрх ямбатнуудын хоорондох зөрчил тэмцлийг тун овжин ашигласан бололтой байдаг. Уильям Рүфүст сүмийнхний хөрөнгө мөнгө хэрэгтэй байсан, харин тэд хаантныг өөрийн хүн гэж үздэггүй байсан зэргийг тооцоход ч энэ нь Хенрид хялбар байв. Уильям эхнэр аваагүй, хүүхэдгүй байснаас гадна нэгэн он тооллын бичиг хөтлөгчийн тэмдэглэн үлдээснээр “бурхны болоод хүмүүний нүднээ нүгэл хураасан” нэгэн байж. Энэ нь түүний ижил хүйстэнтэйгээ нөхцдөг байсныг хэлж буй юм.

1100 оны наймдугаар сарын 2-нд Уильям, Хенри хоёр тус тусдаа авд гарчээ. Энэ бол Уильям Рүфүсийн амьдралынх нь сүүлчийн өдөр байлаа. Түүний хаанчлалд цэг тавьсан сумыг чухам хэн тавьсныг одоо бол мэдэх аргагүй. Хаантанд бараа болж явсан хүн тэр даруй зугтсан бөгөөд ор мөргүй алга болжээ. Уильям Рүфүс хааны цогцос олдсон газарт өдгөө нэгэн чулуун хөшөө бий.

Хаантныг олсон тариачид дараа өдөр нь цогцсыг модон чарган дээр тавиад Уинчестерийг зорьжээ. Харин Хенри тэднээс өмнө тэнд хүрч. Тэр үед Уинчестерт хааны үнэт хөмрөг хадгалагдан байлаа. Хенри эрдэнэсийн сангийн түлхүүрийг нэхэхэд харуулууд Роберт ахыг нь хууль ёсны ор залгамжлагч хэмээгээд түүнийг ойртуулсангүй. Гэтэл Хенри сэлмээ хуйнаас нь сугалаад эцгийнх нь өв хөрөнгийг түүнээс булаах эрх хэнд ч байхгүй хэмээн зарлажээ. Мөнөөх тариачдыг тэнгэрт хальсан хааны цогцсыг авчрах үед Английн сурвалжтан ноёд Хенрийг шинэ хаанаар өргөмжлөөд завгүй байлаа. Хенри ийнхүү Харольд Годуинсоноос хойших Английн анхны сонгогдсон хаан болов.

1.3 I Хенри (1100-1135)

Уинчестерийн ширээт лам хоёрдугаар Уильям хааныг загалмайтны ёсоор оршуулахаас татгалзжээ. Гэхдээ язгуур гаралтайг нь бодолцож хотын цогчин дуганы гол цамхагийн дор бунхалсан байна. Харин тэр цамхаг нь хэдэн жилийн дараа нуран унахад хүн бүр дор бүрнээ “Уильям Рүфүсийг тэнд оршуулах хэрэггүй байсан юм” гэж халаглацгаасан байдаг.

Вестминстерт титэм зүүх ёслол үйлдсэн шинэ хаан Хенри 32 настай байв. Эцгийнх нь сэлмийн хүчээр хурааж авсан газар оронд хаан бус, харин сурвалжит ноёд болон сүмийн эрх ямбатнууд илүү мэдэлтэй байсан тул Англид үнэхээр хаан байх хэрэгтэй юү гэсэн асуулт нэлээд өргөн хүрээнд хэлэлцэгдэх болж. Үүнийг сайтар ухаарч байсан Хенри хааны титэм зүүмэгцээ сүмийн цол хэргэмтнүүд болоод тэдний аялдан дагагчдаас нэмэлт татвар авахгүй, хаан сүмийнхэнд яаж ханддаг вэ, тэд тэр л жишгээр сүсэгтэн олон, бараа бологчдодоо хандах хэрэгтэй хэмээн зарлигдлаа.

Хенри хаан болмогцоо өөрийгөө өөрчлөгдсөн, мах цусанд төрсөн ердийн нэгэн биш ер бусын шид увдистай, тэнгэрлэг сүр хүчтэй болсон, бүр өвчтэй зовлонтой нэгэнд, ялангуяа сүрьеэгээр өвдөж, хүзүүндээ шарх сорви олсон хүмүүст ганц хүрээд л тэднийг эдгээж чадах идтэй болсон хэмээн зарлав. Чөтгөрийг үргээх гэгддэг энэхүү хачирхалтай зан үйлийг түүнээс хойш хаан ширээнд суусан Английн хаад, хатад 700 гаруй жилийн турш гүйцэтгэж иржээ.

Хенри мөн төрийн өндөр дээд албан тушаалд шинэ хүмүүс томилохын чухлыг ойлгож байлаа. Үе улиран хэргэм цол хүртэгсэд хааныг үл тоомсорлох маягтай байсан нь ийн өөрчлөгдөв. Робертыг Хенрийн эсрэг тулалдахаар хүчээ зузаатгах үед түүнд ялах боломж огт гараагүй нь чухамдаа энэхүү өөрчлөлттэй холбоотой юм. Роберт төд удалгүй Хенрийг Английн хууль ёсны хаан болохыг хүлээн зөвшөөрч, оронд нь тэтгэмж хүртэхээр болжээ. Гэвч энэ зөвшилцөл нь мэдээжийн хэрэг удаан хэрэгжсэнгүй. Хенри Нормандын вант улсыг эзэлж, 1106 онд ахыгаа хорив. Роберт насан эцэстлээ хаан дүүгийнхээ хоригдол байсан агаад бунхан нь эдүгээ Глостерийн цогчин дуганд буй.

Харин ямар хүн хаан ширээнд суух эрхтэй нь огтоос тодорхойгүйн дээр сайтар бодохул зэр зэвсгийн хүчээр шийдэгддэг нь хэвээр байлаа. Хенрийн Нормандыг эзэлсэн нь маш том бэлгэдэл, агуулгатай, Английн хааны байр суурийг өөрчилж орхисон явдал болов. Түүний эцэг, Эзлэн түрэмгийлэгч I Уильямын үед Англи улс Нормандын вант улсын харьяа нутаг байсан бол Хенрийн үед Норманд нь Английн эрхшээлд орлоо.

Хенри хаан болсныхоо дараа Шотландын хааны англи хатнаас төрсөн Эдит хэмээх бүсгүйтэй гэрлэж, норманд сурвалжтануудыг англи эмэгтэйчүүдтэй гэрлэхийг дэмжих болов. Энэ нь зарим язгууртанд таалагдсангүй. Тэд мөн Хенрийн гурвын гурван хэлтэй, эрдэм номтой талыг хаан хүнд, тэр тусмаа дайчин эрд байж боломгүй чанар хэмээн үзжээ. Харин Хенри тэдгээр ноёдын хаант төрөөс тусгаар, бие даасан байдлыг бага багаар халж эхлэв. Тэрбээр орд өргөөгөө нүүлгэж, асар майханд хоноглож байсан нь харц ардад үзүүштэй сайхан, бараг л явуулын цирк шиг санагддаг байж. Хенри жилийн тэн хагасыг Нормандад өнгөрөөх ба түүний эзгүйд хууль хариуцагч хэмээгдэх ердийн иргэн, Солсберийн лам Рожер гэдэг хүн төрийн хэргийг мэдэж байв. Төрийг эрх мэдэл бүхий ганц хүн биш, харин бүрэлдэн тогтсон хэвшмэл тогтолцоо удирдан чиглүүлэх үе ийнхүү эхэллээ. Хенри нутгийн өнцөг булан бүрт сайд, түшмэдээ илгээж, өөрөө ч орон нутгийн хууль ёсны хэрэгжилтэд анхаарч байжээ. Гэм буруутай нь нотлогдоогүй байхад хэнийг ч шийтгэж болохгүй гэсэн журам тэр үед тогтоод байсан ч хэрэг явдал бүрийг тэгж нарийн судлах цаг байсангүй. Тиймээс төрийн хууль чанд хатуу, шийтгэл гэсгээл нь хүнд байж. Гэвч тухайн цагийн он тооллын бичиг хөтлөгчдийн тэмдэглэснээр энэ нь Хенрийг ихэд нэр хүндтэй болгожээ. Ард олон эрх сүрээ гайхуулсан, чанга хатуу хаанд дуртай байлаа.

Хенри мөн улсын сан хөмрөгийг дүүрэн байлгаж байв. Тиймдээ ч шаардлагатай үед өөрт үнэнч байх хүмүүсийг урвуулж авч байлаа. Улсынхаа санг арвижуулж, сурвалжтануудыг хянах түүний гол арга нь жилд хоёр удаа язгууртнуудын хөрөнгө мөнгийг тоолох байв. Тоолох арга нь шатрын хөлөг шиг тавцан дээр бүх зоосыг их, багаар нь ангилж ялгах юм. Хөлөгт дүрс буюу “чекерд” гэх үг нь энэхүү мөнгө тоолох тогтолцооны ерөнхий нэр Эксчекер болсон бөгөөд чухам энэ үгнээс орчин цагийн мөнгөний баримт болох чек гэсэн үг үүсчээ. Мөн Их Британийн Сангийн сайдыг одоо ч Эксчекерийн канцлер гэдэг нь энэхүү тогтолцоо хэчнээн амжилттай хэрэгжсэний нотолгоо юм.

Хенрийн үед Англи улс зэвсгийн хүч болон дипломат бодлогын үрээр Уэльсийг хяналтандаа байлгаж, зарим талаар бараг колоничилж байсан бол Шотландтай тун найрсаг харилцаатай байв. Хенрийн англи эхнэрийн гурван ч ах тэнд хаан суужээ. Англи орон амар амгалан, төр засаг нь тогтвортой хаант улс болон мандав. Хенри балчир охин Матильдагаа Ариун Ромын эзэнт гүрний эзэн хаантай гэрлүүлсэн бол 1116 онд Солсберид болсон их хуралдайгаар отгон хүү Уильямаа өөрийн залгамжлагчаар тодруулж, Английн бүх л язгуур хэргэмтэн, хамба, ширээт ламтануудаар хүүдээ үнэнч байна гэсэн тангараг өргүүлжээ.

1120 он гэхэд хунтайж Уильям одооныхоор ёстой л од болоод байв. Тэрбээр хаан ширээ залгамжлагчаас гадна чадварлаг, эрэлхэг дайчин, мэргэн анчин байлаа. Залуу хунтайж Нормандад хаан эцэгтэйгээ мөр зэрэгцэн Францын хааны эсрэг дайтаж байсан агаад тэндээсээ Англи руу буцахдаа Их цагаан хөлөг гэгдсэн, тухайн цагийн хамгийн тансаг зэрэглэлийн унаанд суужээ. Уильям тэргүүтэй Английн залуу язгууртнууд хөлөг онгоцонд суумагцаа найр наадам үүсгэж, архи сархадыг үлэмж хэмжээгээр хүртэв. Удалгүй бүгд дуу шуу орж, нэг нэгэн рүүгээ орилж хашгиран, аяллыг нь адислах гэж ирсэн сахил санваартнууд руу хүртэл үг хэлээр дайрч гарчээ.

Харин Уильямын үеэл Блуагийн хэмээгдэх Стивн хэт их сархад хүртсэнээс болсон уу, дотор нь гэнэт эвгүйрхсэн тул хунтайж болон түүний нөхдөөс хоцорч, дараагийн хөлөг онгоцонд суухаар үлджээ. Уильямын Их цагаан хөлөг Нормандын эргээс хөдлөх үед хэдүйн харуй бүрий болсон байсан агаад хаан болон түүний түшмэд, бараа бологчдынх нь хөлгүүд тэднээс аль хэдийнээ алсарч холдсон байлаа. Сэвшээ зөөлөн салхитай, тэнгисийн давалгаа намуухан байсан тул Уильям хаан эцгийнхээ хөлөгтэй зэрэгцье гэхдээ сэлүүрчдээ байдаг чадлаараа сэлүүрд хэмээн зарлигджээ. Хөлгийн ахмад бусад шигээ хөлчүү байснаас хунтайжийн үгэнд орж, бүх 50 сэлүүрчнээ хамаг хурдаараа урагшлахыг мөн тушааж. Ингэж тэд түнэр харанхуйн гүнд аварга том хадтай мөргөлдөн сүйрсэн байна.

Осолдсон хөлгийн зорчигчдын аврал эрэн орилолдох дуун бусад хөлгийнхөнд сонсогдож байсан ч тэд залуу язгууртнуудыг наргиж наадсан хэвээр байна гэж санажээ. Угтаа Английн ирээдүй согтуугаар автомашин жолоодохтой адил аюул ослын гайгаар үгүй болсон нь тэр байлаа. Хенри хаан дахиад нэг ч удаа инээмсэглээгүй гэдэг.

Энэхүү гайт ослоос зургаан жилийн дараа, цөхрөнгөө барсан хаан Хенри урьд нэгэн цагт хүүгээ тодруулж байсныхаа адилаар Матильда охиноо залгамжлагчаараа сонгож, Английн бүх язгууртнаар охиндоо үнэнч зүтгүүлэхээр андгай өргүүлжээ. Гэвч энэ удаагийнх урьдын явдалтай адилгүй байлаа. Эмэгтэй хүн Англи болоод Нормандад төрийн эрх барьж байсан удаагүй билээ.

Матильдагийн нөхөр Ариун Ромын эзэн хаан тэнгэрт халиад удаж байв. Харин Хенри хаан охиноо өдгөө нэн тодорхойгүй, ойлгомжгүй шалтгаанаар Францын Анжу нутгийн гүнгийн хүүтэй хуримлуулаад байж. Гэтэл энэ гэр бүл Англид улс төрийн ямар ч эрх мэдэлгүй байв.

Хенри насны эцэст байнга хар даран зүүдэлдэг, бие султай болжээ. Гэхдээ тэрбээр өвчин эмгэгээр биш, хоолны хордлогоор, идэх дуртай загаснаасаа хордож амь тавьсан байна. Усанд гэхээсээ бутанд амьдардаг гэмээр хачин жигтэй төрхтэй нүдэн хэмээгдэх загасанд Хенри ухаангүй дуртай байж. Харин эмч нар нь түүнийг ийм зүйл идэх хэрэггүй гэж удаа дараа сануулсан ч Хенри үгнээс нь зөрсөөр дуртай загасаа идэн, гэнэт халуурч, удалгүй амьсгал хураажээ.

Хенрийг 1135 онд 67 насандаа тэнгэрт халихад эмхэлсэн улс гүрэн нь уруудан доройтож байлаа. Хэдийгээр тэрбээр Английн хаан ямар эрх эдэлж, ямар үүрэг хүлээхийг тодорхойлж өгсөн ч хаан ширээг хэн залгамжилбал зохилтой нь шийдэгдэлгүй хэвээр үлдэв.

Үргэлжлэлтэй.

Эх сурвалж: http://aniryortonts.blogspot.com

Сэтгэгдэл 0ЭнгийнХэвтээБосооСэтгэгдэл бичих-Aa+
Санамсаргүй нийтлэл [ Энд дарна уу ]