Ангилал

Сайтын талаар ярилцъя Уншигчдын санал бодол

Богд хааны "Шилэн Форд" авсан түүх ба 1907 оны уралдаанУншсан14,006

Зуун мянган франк буюу өнөөгийн ханшаар бараг сая долларын шагналтай авто уралдаан 1907 онд болж байжээ.

Зуун мянган франк буюу өнөөгийн ханшаар бараг сая долларын шагналтай авто уралдаан 1907 онд болж байжээ. Мориор уралдаж байсан хүмүүс моторт тэрэг зохион бүтээсэн цагаасаа л уралдаж эхэлсэн тул нэг их гайхах зүйлгүй гэж та бодож магадгүй. Тэгвэл Парисаас Бээжин хүртэл 9,317 миль буюу 14,994 километр замыг туулах энэ уралдаан Монголын нутгаар дайрч өнгөрч байжээ. Чийчаан гэдэг зүйл сургийн төдий байсан тул монголчууд үзээгүй юмаа үзэж ихэд гайхаж байсан аж. Бүр Богд хаан хүртэл өөрийн биеэр ирж уралдаанд оролцогсодтой уулзаж гэрэл зургаа татуулж байсан байх юм.

Уралдаанд Италийн баг түрүүлжээ. Түрүүлсэн жолооч нь Италийн ханхүү Сципиони Боргез гэгч байжээ. Юун ханхүү гараад ирэв гэж гайхалтгүй. Тэр үед хязгааргүй баячууд, язгууртан ихэс дээдсүүд л автомашин худалдаж авч, уралдааны замд  гарах чадалтай байв. Нэг ёсондоо дээдсийн цэнгээн нэг талдаа экстреме спорт байлаа.

VIII Богд маань автомашин ихэд сонирхож байлаа. Энэ үед мэдээж Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгал гараагүй байсан, Манжийн харьяанд хэвээр байсан, хаан болоогүй байсан. Хаан болсныхоо дараа халуун орноос заан хүртэл худалдаж авч байсан тул Богд хаан маань сүүлийн үеийн чийчаан худалдаж  авах нь ч аргагүй. Харин машин тэргийн сонирхол нь энэ үеэс л эхэлсэн бололтой.

"Шилэн форд"-уудыг унаж уралдаж ирсэн гадныхан ч язгууртнууд  байсан тул Богдод нэгийг бодуулсан нь лавтай. 

 

Ингээд эрх чөлөөний хөдөлгөөн ч гарав. Шашин төрийг атгасан хэмжээлшгүй эрхэт хаан ч болов. Эр хүн хойно, эрх мэдэлтэй ч болсон, техник, төмөр хүлэг сонирхохоос яахав. 1912 оны эхээр Хятадын Тяньжин хотноо ажиллаж байсан Америкийн худалдааны нэгэн пүүс Богд хааны төлөөний хүнээр дамжуулан нэгэн захиалга хүлээн авчээ. Энэ нь Богд эзэн хаанд Америкаас суудлын авто машин нэгийг захиалан авах тухай байжээ. Тэгэхдээ чухам ямар маркийн, ямар хүчин чадалтай байх зэрэг ямар нэг тодорхой үзүүлэлт ирүүлээгүй бөгөөд зөвхөн эдэлгээ сайн байхыг чухалчилсан байв.

Америкийн пүүс тухайн захиалгыг хүлээн аваад, холбогдох албадтайгаа холбоо барьж, Америкт үйлдвэрлэсэн түгээмэл маркийн, гар араатай, хөл тормостой, ердийн машин байх нь тохиромжтой гэсэн шийдэлд хүрсэн байна. Тухайн үеийн монголчуудын техникийн мэдлэгийн түвшин, засвар үйлчилгээний чадавх зэргийг харгалзан үзээд, уг машин нь энгийн хялбар, эвдрэлд хялбар өртөхгүй байхад гол нь анхаарсан гэж машиныг 1912 оны арваннэгдүгээр сард Нийслэл хүрээнд жолоодож ирсэн Этан С.ЛеМанён 1913 оны тавдугаар сард АНУ-ын “National Geographic” сэтгүүлд нийтлүүлсэн өгүүлэлдээ бичсэн байна.

Машины захиалгыг Америкийн Детройт дахь “Ford”-ын автомашины үйлдвэрт цахилгаанаар хүргүүлж, тухайн машиныг ямар нэг тусгай захиалгаар бус, байгаа бэлнээс нь явуулах хүсэлт тавьснаар Тяньжинд 1912 оны есдүгээр сард машинаа хүлээн авчээ. Машиныг хүлээн авах үед цаг агаар таатай ч шөнөдөө сэрүүвтэр байсан учир үйлдвэрлэгчдийн заавар ёсоор шөнөдөө усыг нь асгаж хонож байсан гэдэг.

Машиныг жолоодон Монголд хүргэсэн Этан ЛеМаён болон Богдын жолооч Бадам нар

Хүрээ хүртэл шөнө бүр машиныхаа усыг нь асгаж байсан байна. Зөөлөн агаарт дассан америкчуудын хувьд яггүй хүнд ажил ч яваандаа дасч, заавал хийх ёстой ажлын нэгэн хэмээн үздэг болсон гэж хожим нь дурсчээ. Машиныг хөлөөр нь Хүрээний зүг хөдөлгөхөөс хоёр долоо хоногийн өмнө Хаалганаас хэрэгцээт шатахууныг урьдчилан тэмээн хөсгөөр гаргаж, цахилгаан шуудангийн төвийн ойролцоо цэг бүрт 10 галлон /40 орчим литр/ бензин байрлуулжээ.

Тэр үед Хятадын Засгийн газар Хаалганаас Хиагт хүртэл цахилгаан холбооны цэгүүдийг Монголын нутгаар дайруулан байгуулж, ажиллуулж байсан байна. Тяньжинаас гарч Хүрээ ортол нийт 5000 гаруй км газрыг 32 өдөрт туулсан байна. Туулсан замын ихэнх нь говь нутаг байсан нь багагүй бэрхшээл учруулж байсан боловч “туслах хүчин”-ий ачаар тэр бүрийг даван туулж чаджээ. Хамгийн “үнэнч туслагч” нар бол тэмээн хөсөг болон хүчирхэг шарууд байсан тухай магтан бичсэн байлаа.

Туул голын хөвөөнд ирж, Орос маягийн модон гүүрээр гарч, Маймаачин хотод хүрэлцэн иржээ. Америкчуудын дурдатгалаас үзэхэд, тухайн үед Туул гол нь 90 орчим метр өргөн, 1,5-3 метр гүн байсан байна. Маймаачин хот нь тэр үед Хүрээний бизнесийн төв байсан гэж хэлж болох бөгөөд тэнд Хятадын цахилгаан холбоо, Хятадын Засгийн газрын Та Чин банкны салбар ажиллаж байлаа гэжээ. Маймаачинд хүрэлцэн ирж байрлаад, юуны өмнө машины эд ангиудыг шалгаж, зарим нэг шаардлагатай тохируулгыг хийсний дараа угааж цэвэрлээд, зориулалтын бүтээлгээр бүтээж, Богд хаанд хүргэхэд бэлтгэсэн байна.

Богд хаан чухам хэзээ машиныг ордондоо хүлээн авах нь тодорхойгүй байсан бөгөөд өдрийн сайныг тусгайлан үзэж тогтоох ёстойг мэдэгдсэн байна. Ийнхүү долоо хоног орчим хүлээсний эцэст холын замыг туулан, эсэн мэнд Хүрээнд ирсэн машиныг Богд хааны ордны зүг хөдөлгөсөн байна. Машиныг хүргэн ирсэн хүмүүс Богд хаан болон Монголын төрийн түшээдтэй хамт үдийн хоол идээд, дараа нь ордны гаднах хашаанд машиныг асааж, нэг ёсны үзүүлэх сургууль хийсэн байна.

Машин Богдын таалалд нэн нийцсэн бөгөөд ойрын шадар түшмэлүүдээ дагуулан, ярьж тайлбарласан зүйлийг анхааралтай сонсч байсан нь бидэнд өндөр сэтгэгдэл төрүүлж билээ хэмээн дурсан бичсэн байна. Машины эд ангийг тайлбарлан, болгоомжлох зарим нэг зүйлийн талаар ярьж өгчээ. Ялангуяа аккумляторын цахилгаан гүйдлийн талаар тайлбарлах үед Богд хаан түшмэдүүдээ аккумляторийн хайрцагт гарыг нь хүргэж, бага хүчдэлийн цахилгаан цэнэгт цохиулан цочих үед нь ихэд инээн, тэднийгээ дооглож байж билээ гэж дурссан байх юм.

Машиныг албан ёсоор хүлээлгэн өгсний дараа Богд хааны бэлэг болох шар өнгийн алтан хатгамал бүхий хуйтай торгыг цэнхэр өнгийн хадаг дээр тавьж машины жолоочид барьсан байна. Тэр үед Богд хаан 40 орчим настай байсан болов уу гэж бичээд түүний биеийн байдал төдийлэн сайнгүй, хараа муутай байгаа мэт санагдсан гэж бичжээ.

Харин Богдын хатан бол нэлээд бизнес сэтгэлгээтэй, харьцангуй сэргэлэн хүн байсан ба хүмүүсийн ярьж байснаар Хүрээнд өөрийн гэсэн худалдааг төлөөний хүмүүсээр дамжуулан ажиллуулдаг байсан тухай дурджээ. Богд хаан Хүрээнд гурван ордон-өргөөтэй байсныг үзсэн ба тэдний нэг нь тухайн үед Хүрээнд байсан Оросын консулын байртай яг адил загвараар хийгдсэн байж билээ гэж дурсан бичжээ.

АНУ-ын Детройт хотоос усан замаар гараагаа авч, Хятадаар дамжин, Монголын нийслэл Хүрээнд “хөлөөрөө” ирсэн энэ машин нь дэлхийд говь цөлийг туулсан анхны суудлын тэрэг байсан байна. Тяньжинээс Хүрээ орох замд машины арын дугуйнууд арьсан утсаар хийсэн хамгаалалттай явсан ба харин урд дугуйнуудад ямар нэг хамгаалалт хийгээгүй байна. Замд дугуй хагарах зовлон үзээгүйгээр үл барам дугуйг нэмж хийлэх ч шаардлага гараагүйд бид ихэд баярлаж билээ гэж дурсан бичжээ.

Нийслэл хүрээнээс нутагтаа буцаж очсоноос дөрвөн сарын дараа машин маань ямар нэг эвдрэлгүй, хэвийн ажилласаар байгаа тухай мэдээг сонсоод үнэхээр сэтгэл тэнийж, санаа амарч билээ гэж машиныг жолоодон Монголд хүргэсэн Этан ЛеМаён дурсан бичжээ. АНУ-ын нэрт археологич Рой Чэпман Эндрьюс 1921 онд бичиж хэвлүүлсэн “Монголын тал нутгаар” номондоо “Богд хааны АНУ-аас захиалан худалдаж авсан тэр машин бол Монголын говийг хөлөөрөө туулсан анхны суудлын машин байсан юм” хэмээн бичсэн байна.

Сэтгэгдэл 2ЭнгийнХэвтээБосооСэтгэгдэл бичих-Aa+
1 сар 26. 16:30
ДОЛИНГОР

МАНАЙ НЯМКА Ч БИДЭНДЭЭ БОГД ЮМ АА.ОДОО ОНГОЦ АВЧ ӨГЬЕ.

1 сар 27. 21:55
Зочин..

chi tenegteed, neeree l dolingor bn shuu ..

Сэтгэгдэл бичих
Санамсаргүй нийтлэл [ Энд дарна уу ]