Ангилал

Сайтын талаар ярилцъя Уншигчдын санал бодол

"XX зуун"-Бизнесийн хүчирхэг гэр бүлүүд-1Уншсан9,709

20-р зуун” цувралын 2-р хэсэгт ороо бусгаа 1920-д оны хөдөлгөх хүч байсан “Бизнесийн их гэр бүл”-нхний тухай өгүүлнэ.

Өмнөх нийтлэлийг ЭНД дарж уншина уу.

Хүн төрөлхтөн бид нар яагаад ийм хорвоод амьдарч байна вэ? Үүнээс хойш хаашаа явах бол? “20-р зуун” цувралын 2-р хэсэгт ороо бусгаа 1920-д оны хөдөлгөх хүч байсан “Бизнесийн их гэр бүл”-нхний тухай өгүүлнэ. Түүнээс олж харах зүйл бол өнөөгийн дэлхий дахиныг бүхэлд нь хамарсан “Хөрөнгөтний нийгэм Капитализм” гэгдэх аварга хүчтэн хэрхэн бий болсоныг мэдэх болно.

Нью-Иоркт жил бүрийн арванхоёрдугаар сарын эхээр дэлхийн хамгийн алдартай зул сарын сүлд модонд гэрлэн чимэглэл асдаг. 80 жилийн өмнөөс үргэлжилж ирсэн АНУ-ын ард түмний уламжлалт зан үйл. Сүлд мод нь тэнгэр баганадсан барилгуудын нэг Рокфеллэр төвийн өмнөх цэцэрлэгт байдаг.

 

Рокфеллэр бол газрын тосны бизнесээр хөрөнгөжсөн бизнесийн гэр бүл.

Нэгэн үе Америкийг бүтээсэн эрхэм гэж хэлэгдэж байсан Жон Рокфеллэр.

Газрын тосны бизнесээр олсон хөрөнгө нь өнөөгийн үнэ цэнээр 220 тэрбум ам.доллар. Тэрээр хүн төрөлхтөний түүхэнд хамгийн баян хүн гэж хэлэгддэг. Нью-Иоркийн ойролцоо байх Рокфеллэрийн гэр бүлийнхний эдлэн газруудын нэг нь.

Одоо энэ эдлэнг шинээр засварлан Рокфеллэрийн гэр бүлийнхний бичлэгүүдийг хадгалах архив болгожээ. Архивт XIX зууны сүүлээс Рокфеллэр газрын тосны бизнес эхлүүлэн дэлхийн хамгийн баян хүн болох хүртэлх үйл явдал байдаг. 1930-аад оны эхэнд Жон Рокфеллэр 90 гаруй настай байсан бөгөөд 100 нас хүрнэ гэж өөрөө хэлдэг байжээ. Рокфеллэр нь бусдаас түрүүлж энергийн шинэ эх үүсвэр болох газрын тосонд анхаарлаа хандуулан нүүрсээр хөдөлж байсан хорвоо ертөнцийг өөрчлмлсөн юм. Өрсөлдөгч нараа дахин өндийхгүй болтол нь дампууруулж байсан хүйтэн цэвдэг үйл хөдлөлөөс нь түүнийг “Сатан” гэж нэрлэдэг байжээ. Гэвч хувийнх нь архив бичлэгээс харахад үр хүүхэд, ач гуч нараараа хүрээлүүлсэн энгийн нэгэн настан харагддаг.

Бас түүний үр хүүхэд нь асар их хөрөнгө, нэр хүндэд тулгуурлан АНУ-н улс төр, бизнесийн салбарт орсон. Нэг нь дэлхийн хамгийн том сайн санааны нийгэмлэг болох “Рокфеллэр сан”-г тэргүүлэгч. Нэг нь АНУ-н дэд ерөнхийлөгч болсон. Нэг нь Арканзас мужийн захирагч. Мөн нэг нь дэлхийн тэргүүлэгч банкны нэг Чейз Манхаттан банкны захирал. Жон Рокфеллэрийн ач зээ нар нь хэдэн арван жилийн дараа төрөл бүрийн салбарт тэргүүлэгч болдог.

Дэлхийн I дайны дараах 1920-иод он. Урьд өмнө нь байгаагүй эдийн засгийн үсрэнгүй хөгжил үргэлжсэн АНУ. Түүний гол хөдөлгөгч хүч нь Рокфеллэр зэрэг асар том корпораци буюу “Бизнесийн Их гэр бүл- Great Family” байв. Гэр бүлийнхэн дарааллан шинэ бизнес эрхлэн, хөгжиж байсан АНУ-ыг капитализмийн Их гүрэн болгожээ.

Мөнгөний хүчээр үйлдвэрийн салбарыг атгаж байсан Морганий гэр бүл

Үхлийн худалдаачин гэж нэрлэгдэж байснаа бизнесээ өөрчлөн олон шинэ бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх болсон Дюпоны гэр бүл

Зохион бүтээлтийн хаан гэгдэх Эдисоний байгуулсан “General Electric” компани

Автомашины хаан Форд нь их хэмжээгээр үйлдвэрлэх дамжлагын аргачлалыг бий болгосон. Гэвч хөгжил дэвшил нь хүрэх оргилоо мэдэхгүй байсантай адил унах ёроолоо ч мэдэхгүй байж. 1920-д оны хамгийн сүүлчийн жил болох 1929 онд АНУ-ыг их хямрал нөмрөв. Энэ нь капитализмийн зугатаж үл чадах хувь тавиланг дэлхий нийтэд харуулсан үйл явдал байлаа.

Бизнесийн их гэр бүлийнхэн

1919 он. Дэлхийн I дайн дууссаны дараах үнс нурман дундах Европ. Англи, Франц улсын холбоотны арми дайнд ялсан ч улс орныхоо хүчин чадлыг эцэст нь тултал ашиглаж дууссан байжээ.

Нөгөөтэйгүүр дайны талбар болоогүй АНУ-д Европоос буцаж ирсэн цэргийн ялалтын парад үргэлжилж байлаа.

Холбоотны армийг ялалтанд хүргэсэн АНУ. Илт давуу эдийн засаг, үйлдвэрлэлийн хүчин чадлаараа дэлхийн тэргүүлэгч улс боллоо.

Парист дайнд ялагдсан Германаас дайны төлбөр авах хурал эхэллээ. АНУ-ын ерөнхийлөгч Вильсоныг ард иргэд баяр хөөртэйгөөр хүлээн авав. Гэвч хурлын гол удирдлагыг гартаа авсан хүн бол АНУ-ын санхүүгийн эзэн Морган байлаа. Тэрээр АНУ-ын ерөнхийлөгчийн үзэл баримтлалыг үл даган Германд маш их хэмжээний дайны төлбөр ногдуулахаар хуралд нөлөөлөв. Морганы хувьд хамгийн чухал нь Холбоотны улсуудад өгсөн зээлээ буцаан олох явдал байв. Ерөнхийлөгчөөс илүү нөлөөтэй Морганийг “Волл Стрийтийн хаан” гэж нэрлэдэг байжээ.

Морганы оффис байх Волл стрийт. Энгийн хүмүүст үл үйлчлэх бөгөөд гадна талд нь самбар ч байхгүй байлаа. АНУ-д төв банкны тогтолцоо байхгүй байсан тухайн үед Морганы банк нь 1913 он хүртэл төв банкны үүргийг гүйцэтгэж байв. АНУ-ыг тайзны ард хөдөлгөх түүнийг сонин сэтгүүлийнхэн маш ихээр сонирхох боловч тэрээр камерт дургүй хүн байжээ.

Нууцлаг байсан Морганд нийгмийн анхаарал хандсан осол гарсан нь Титаник хөлөг онгоцны сүйрэл байв.

1912 оны 4-р сарын 10. Англиас Нью-Йорк явахаар Титаник хөлөг боомтноос анх гарчээ. Дээд зэрэглэлийн өрөөнүүдэд АНУ-д хөрөнгө оруулахыг зорьж байсан Европын чинээлэг хүмүүс суусан байлаа. Түүнээс хойш 4 өдрийн дараа Титаник хөлөг онгоц Атлантийн далайд мөсөн уултай мөргөлдөн сүйрч 1500 гаруй хүний амь нас эрсдсэн юм. Титаник хөлөг онгоц тээвэрлэлтийн компанийн эзэн нь Морганы гэр бүл байжээ. Аврах завины тоо цөөн байсан, баян чинээлэг хүмүүсийг түрүүлж аварсан гээд. Цагдаа, сонин сэтгүүлийнхний бай болов. Мөн маш их хэмжээний мөнгөөр даатгуулсан байсан нь ч ил болж ард иргэдийн дургүйцлийг ихээхэн хүргэв. Гэвч Морган сөхөрсөнгүй. Тэрээр АНУ-ын эдийн засгийн тайзны ар дахь эзэн нь хэвээр байлаа. Олон арван компаниуд Морганы хөрөнгө оруулалтаар маш том корпораци болж байв. Америк тивийг хөндлөн огтлох төмөр замын компани. Зохион бүтээгч Эдисоны байгуулсан “General Electric”, Беллийн байгуулсан холбоо харилцааны компани “АТ&Т”, автомашин үйлдвэрлэгч GM, US Steel. АНУ-ын эдийн засгийн суурийг бий болгосон бүх компаниуд Морганы үйлчлүүлэгч байжээ. Түүнтэй мөр зэрэгцэх хүн гэж байхгүй байв.

J.P Morgan Junior-ний дурсамж: Миний хийх ажил үүрэг нь өөрийн минь мэдэхээр дэлхийн хамгийн сонирхолтой ажил. Аль ч улсын хаан, шашны тэргүүлэгч, ерөнхий сайд болохоос ч илүү сонирхолтой. Яагаад гэвэл хэн ч намайг тэрхүү ажлаас маань буулган авч чадахгүй. Би ч гэсэн өөрийн итгэл үнэмшлээ өөрчлөх шаардлага анхнаасаа байхгүй болоод тэр.

Урьд өмнө нь байгаагүй эдийн засгийн өсөлтийн үр дүнд АНУ руу дэлхийн өнцөг булан бүрээс хүн болон мөнгө урсан орох болов. Тухайн үеийн Манхаттаны 5-р гудамжинд Бизнесийн их гэр бүлийнхэн тансаг орон сууцанд амьдарч, өндөр зэрэглэлийн брендийн дэлгүүрүүд эгнэсэн байлаа.

Хараа болон сонсголын бэрхшээлтэй нийгмийн зүтгэлтэн Хэлен Келлер тухайн үеийн 5-р гудамжны тухай ийнхүү өгүүлсэн байдаг.

Хэлен Келлерийн дурсамж: Тэгш зассан явган замаар алхахад тансаг үнэртэй сүрчиг, элдэв төрлийн тос энгэсэг, цэцэгс гээд сэтгэл татам сайхан үнэрийг мэдэрнэ. Дэлгүүрүүдийн хаалга онгойход дотор нь ямар гоо сайхны бүтээгдэхүүн зарж байгааг нь мэдэж болно. 5-р гудамж нь бусад ямар ч гудамжинд байхгүй онцгой сайхан үнэртэй байлаа.

Тэнгэр баганадсан барилга барих өрсөлдөөн эхлэв. Тухайн үед дэлхийн хамгийн өндөр 319 метрийн өндөр барилгаа эхлүүлсэн автомашин үйлдвэрлэгч Крайслер.

Гэтэл автомашин үйлдвэрлэлийн салбарт тэргүүлэгч GM компани “Empire State” барилгаа өрсөлдөн барив. Дээвэр дээрээ 60 метрийн урт багана суурилуулж илүү өндөр болгов.

АНУ-д хамгийн үсрэнгүй хөгжиж байсан автомашины үйлдвэрлэл. Түүний бэлэг тэмдэг нь тэнгэр рүү тэмүүлсэн барилгаар илэрхийлэгдэж байжээ. АНУ-ын автомашины технологийн дэвшлийн үр дүнд 10 жилийн дотор үнэ нь хямдарч энгийн иргэд ч унах боломжтой болж автомашины тоо найм дахин нэмэгдэв.

АНУ даяар автозам баригдаж зам дагуу шатахуун түгээх станцууд бий болов. Энэхүү асар их хурдацтай хөгжин нийтийн унаа болсон автомашин нь нэгэн чинээлэг хүнийг бий болгов.

Газрын тосны хаан Жон Рокфеллер. 1924 онд анх удаа АНУ-д зарлагдсан баян чинээлэг хүмүүсийн жагсаалтыг Морган, Фордын өмнө гарч 1-рт бичигджээ. Тухайн үеийн сонин сэтгүүлийнхний хувьд Рокфеллер нь ерөнхийлөгчөөс илүү супер од байв.

Дэлхийн хамгийн баян хүний гольф тоглож буй нь. Рокфеллерийн 90 насны төрсөн өдрийн бялуу. Ард иргэд дэлхийн хамгийн баян хүний алхам бүрийг мэдэхийг хүсэж байжээ. Рокфеллер нь уулзсан хүн бүртээ зоос бэлэглэдэг уламжлалтай байв.

Рокфеллерийн үгнээс: 5-хан цент гэж бодож магадгүй ч үл тоомсорлож болохгүй ээ. Энэ бол 1 долларын 1 жилийн хүү нь байгаа юм.

Пенсильваны хөдөө хээр газарт газрын тосны нөөц асар ихээр олдсон нь 19-р зууны дунд үе. Газар доороос шатдаг шавар гардагийг эрт дээр үеэс хүмүүс мэддэг байсан ч АНУ-д асар их нөөцтэйгөөр олдсон нь энэ байлаа. Газрын тосны цооногны ойролцоо азаа туршиж ашиг хонжоо хайсан олон эрчүүд цугларан газар бүрт нүх ухаж байв.

Нэгэн зохиолчийн дурсамжнаас: Энд тэндгүй газрын тосны цооногны яндан нүдний өмнө нэмэгдэж газрын тос байх магадлалтай газрын үнэ нэмэгдэнэ. Газрын тос олох төрөл бүрийн арга байсан ба газрын тос мэдэрдэг зөн билэгтэн, газрын тос хаана байгааг олж чаддаг хүн зэрэг олон хүн цугларч байв.

Их хэмжээний мөнгө зориулсан ч газрын тос заавал олдоно гэсэн найдвар бага байдаг тул газрын тосны бизнес нь өөрийн гэсэн ухаантай хүний хийх бизнес биш гэгддэг байв.

Гэвч Рокфеллерийн бодол өөр байжээ. Газрын тос олборлох бизнест оролцолгүй хүмүүсийн олборлосон газрын тосыг худалдан авч цэвэршүүлэн борлуулах бизнес эхлүүлэв. Чадварлаг эрдэмтдийг ажиллуулан ямар ч бохир газрын тосыг цэвэршүүлэх технологийг нээв.

Өөрийнх нь компанийн бүтээгдэхүүн л дэлхийн стандарт гэж үзэн өөрийн байгуулсан компаниа “Standart Oil” гэж нэрлэжээ. Энэ компани нь АНУ-ын нийт газрын тосны 90 хувийг эзэмшиж газрын тосноос олох баялгийг монопольдов.

Гэвч дийлэшгүй хүчтэй болсон Рокфеллерийг дэнжигнүүлсэн үйл явдал болов. Эдийн засаг хөгжихийн хэрээр баян хоосны ялгаа улам ихэслээ. Европ дахь үйлдвэрчний эвлэлийн хөдөлгөөний нөлөөгөөр АНУ-ын өнцөг булан бүрт ажил хаялт болж байв. Рокфеллерийн гэр бүлийн эзэмшиж байсан Колорадо муж дахь газрын тосны үйлдвэрт 9000 ажилчид ажил хаялт хийв. Компаний зүгээс ажил хаялтийг дарахаар зэвсэг хэрэглэснээр 30 илүү ажилчид, тэдний гэр бүлийнхэн амь үрэгдэв.

Энэхүү үйл явдлаар Рокфеллерийг ихээхэн шүүмжилсэн хүн бол нийгмийн зүтгэлтэн Хэлен Келлер байв.

Түүний автомашины үйлдвэрлэлийн хаан Фордтой уулзаж байсан үеийн бичлэг. Нүүрийг нь гараараа оролдон ямар нэгэн зүйл хэлнэ. Тэрээр компанийн удирдлагуудтай уулзан ажилчдын ажиллах орчинг сайжруулах хөдөлгөөн явуулж байлаа.

Хэлен Келлерийн дурсамж: Эмэгтэйчүүд, хүүхдүүдийг ингэж алах гэж дээ. Мистер Рокфеллер нь хөрөнгөтний нийгмийн мангас юм даа. Сайн сайхан зүйл хийнэ гэдгийн ар талд нь хүч чадал гэж үгүй хүмүүсийг алахыг үл хүлээн зөвшөөрнө.

Гэвч Рокфеллер эсэргүүцэн юу ч хэлсэнгүй. Автомашинаар зогсохгүй дайны талбарт нисэх онгоц, танк зохиогдон бүтээгдэж Рокфеллерийн шатахуунгүйгээр хөдлөх зүйл гэж байхгүй болсон байлаа.

Рокфеллерийн дурсамж: Яаж ч шүүмжилсэн бид нар дэлхий дахинд шинэ зүйл хийсэн. Энэ бол хэн ч үгүйсгэхгүй үнэн болно. Эд баялаг хуримтлуулах авьяасыг Бурханаас өгсөн бэлэг гэж боддог. Энэ авьяасыг хамгийн ихээр ашиглан хүн төрөлхтөний сайн сайхны төлөө зориул гэж бурхан надад өгсөн юм. АНУ-ын баян чинээлэг байдал дэлхийн өнцөг булан бүрийн хүмүүсийг татаж байлаа.

АНУ-д орох хаалга гэгддэг Нью-Йоркийн Эллис аралд ирж буй цагаачид.

1920-1930-аад оны 10 жилийн хугацаанд 4 сая цагаач АНУ-ыг зорин ирсэн байв. Цагаачдын хамгийн олон нь Итали цагаачид болон Европоос ирэх еврэй хүмүүс байлаа.

Тухайн үеийн Оросын хаант улсын нутаг дэвсгэрт дэлхийд хамгийн олон буюу 7 сая еврэй үндэстэн амьдарч байв. Хувьсгалын үймээний үед еврэй хүмүүсийг үй олноор нь алан хядаж хохирогчдын тоо 100 мянгаас давжээ. Алан хядалтаас амьд үлдсэн хүмүүс АНУ-д амьдрах шинэ газраа хайв.

Еврэй цагаачдын дунд сүүлд дэлхийд нэртэй гоо сайхны бараа үйлдвэрлэгч болон алдаршсан Макс Фактор байв. Орост сурвалжит хүмүүст зориулсан гоо сайхны бараа хийдэг байсан тэрээр эхнэр хүүхдийн хамт амь тэмцэн АНУ-д цагаачлан ирэв.

Макс Факторийн дурсамж: Оросын боомт хүртэл хүүхдүүдээ хайрцагт нуун авч явлаа. АНУ-д хүрэлцэн ирсэн ч Англи хэл гэж ганц хоёр үгнээс цаашгүй. Гарын үсэг зурахаас өөр зүйлийг уншиж бичиж чадахгүй. Хүүхдүүд маань миний Англи хэлэнд туслаж байв.

Орос улсад байсан дэлхийн хамгийн том еврэй хүмүүсийн сүлжээ Нью-Йорк руу шилжив. Еврэй хүмүүсийн хүч чадал Их гэр бүлийхэнтэй зэрэгцэн АНУ-ын бас нэгэн шинэ хүчин чадлыг бий болгов. Ашиг олох салбарыг хайж байсан еврэй хүмүүс шинээр бий болоод удаагүй байсан “кино урлаг"-ийг сонгов.

Эхэн үеийн кинонууд мэдээллийн чанартай байсан бол Еврэй хүмүүс үйлчлүүлэгч ихээр цуглуулах зорилгоор зугаа цэнгэлийн кино хийх компаниудыг байгуулав. Түүнд нь нэгэн хүн садаа болон гарч ирсэн нь зохион бүтээлтийн хаан Томас Эдисон. Тэрээр кино зураг авах камер зохион бүтээж түүгээр нь авсан киног гаргах эрхийг эзэмшин кино бүтээн гаргахад нь мөнгө төлөхийг шаардав. Лицензийн төлбөр төлөхгүй гэсэн компаниудыг шүүхэд өгч байжээ. Еврэйчүүд кино авах студиэ орхин 19-р зуунд баруун эрэг рүү хүмүүс нүүсэнтэй адил баруун эрэг рүү нүүн шилжив. Энэ нь Эдисоны хяналтаас зугтахын тулд байв.

Ийнхүү шинээр төрөн гарсан хот нь киноны нийслэл Холливуд байлаа.

Paramaunt, Warner Brothers, 20 Century Fox зэрэг “Их 5” гэж нэрлэгдэх кино компани бүгд еврэй хүмүүсийн байгуулсан компани. Холливудад Макс Фактор мөн оролцон жүжигчин бүсгүйчүүдийн будалтын техникийг бий болгов. Сормуус, уруулын зэрэг гоо сайхны хэрэгслүүд нь маш хурдан хугацаанд бүсгүйчүүд дунд дэлгэрэв. Жүжигчин болох еврэй хүмүүс ч их байсан бөгөөд алдарт одууд дарааллан төрөн гарлаа.

Каак Дагласын дурсамжаас: Олон арван Америк хүмүүс гэртээ ийнхүү хэлэгдэн хүмүүжсэн байх. Еврэй үндэстнийг ялгаварлан гадуурхахаас өөр аргагүй. Энэ нь улс орны эрх ашиг гэж. Гэвч би тэрхүү ялгаварлан гадуурхахын ачаар хамаг хүчээ дайчилсан. Эцсийн эцэст хүн өөрөө өөрийгөө л дайчлахаас өөр аргагүй.

Еврэй хүмүүсийн бий болгосон кино урлагийн салбар нь АНУ-ыг дэлхийд гайхуулах салбар болон хөгжсөн.

Үргэлжлэлийг ЭНД дарж уншина уу.

Ч.Дөлгөөн

Сэтгэгдэл 2ЭнгийнХэвтээБосооСэтгэгдэл бичих-Aa+
2016, 9 сар 30. 18:50
b

maash sonirholtoi blaa bayrlalaa

2016, 9 сар 29. 14:20
zochin

sonirholtoi bna shuu

Сэтгэгдэл бичих
Санамсаргүй нийтлэл [ Энд дарна уу ]