Ангилал

Сайтын талаар ярилцъя Уншигчдын санал бодол

Өмнөдийн уулсаас умардын тэнгис хүртэлУншсан4,387

Америкийн “New Republic” сэтгүүлийн 1965 оны хоёрдугаар сарын 26-ны дугаарт нийтлэгдсэн Мао Зэдуны ярилцлагыг товчлон хүргэе.

Америкийн “New Republic” сэтгүүлийн 1965 оны хоёрдугаар сарын 26-ны дугаарт нийтлэгдсэн Мао Зэдуний ярилцлагыг товчлон хүргэе. Түүнтэй ярилцсан сэтгүүлч Эдвард Сноу бол тухайн цагт гадаад ертөнцөд хаалттай байсан БНХАУ-ыг олон улсад таниулсан барууны анхны сэтгүүлч юм. Түүний хэлснээр Мао дарга “өмнөдийн уулсаас умардын тэнгис” хүртэл бүх сэдвээр ярьжээ.

Мао даргатай уулзах болоход урьдчилан асуулт бэлтгэхгүй байх, ярилцах зуураа тэмдэглэл хөтлөхгүй байхыг надад даалгалаа. Ярилцлага хэвлэгдэх үед түүний үзэл бодол, байр суурийг Мао Зэдун ингэж хэлсэн хэмээн үг, үсэггүй эш татаж, хэлсэн үгийг нь хашилтад хийх хэрэггүйг мөн сануулав.

“Өмнө нь колони байсан, эсвэл одоо ч хөрөнгөтөн орнуудын колони байгаа Ази, Африк, Латин Америкийн улс орнууд энэ цаг үед дэлхийн улс төрд зөрчил үүсэх гол шалтгаан болж байна гэж зарим хүн үздэг. Та үүнтэй санал нийлдэг үү? Эсвэл капиталист орнууд л хоорондоо хагаралдаад байна уу?” гэж би Хятадын их удирдагчаас асуусан юм. Мао Зэдун энэ талаар өнөөхөндөө тодорхой байр суурь илэрхийлэхгүй гэнэ. Харин Ерөнхийлөгч Кеннедигийн санааг давтаж, барууны ертөнц биш, бөмбөрцгийн өмнөд хагас л үймээн бужигнаантай байгааг дурдав. Гэхдээ нөгөө талаар империалист гүрнүүдийн хоорондох зөрчил тэмцэл л дэлхийн хоёр их дайныг өдөөсөн байтал ноёрхогч орнуудын үзэл баримтлалыг колони улсуудын эрх чөлөө, тусгаар тогтнолын төлөөх шил шилээ дарсан хувьсгалт тэмцлүүд ч өөрчлөхгүй байгааг онцоллоо.

“Зүүн өмнөд Ази, Энэтхэг болон Ази, Латин Америкийн зарим улс өдгөө Хятад орон хувьсгалын өмнө ямар байсан, яг л тийм дүр зурагтай байна. Улс болгон зовлон бэрхшээлтэй. Гэхдээ тэр бүрт нь тохирох арга, шийдэл өөр өөр байдаг. Тэдгээр улс Хятадын ард түмнээс юу сурвал зохилтой вэ? Социалист хувьсгал тэдгээр улсын үндэсний чөлөөлөх хөдөлгөөнийг амжилтад хүргээд зогсохгүй, дахин нэг дэлхийн дайнгүйгээр орчин үежих явцыг нь өдөөж чадах болов уу?” гэж би асуув.

 

“Хувьсгал амжилт олох” гэдэг үгийг тун болгоомжтой ашиглахыг тэр надад санууллаа. Миний дурдсан орнуудын дийлэнхэд нь социалист хувьсгалын үйл хэрэг эхлээгүй байгааг Мао дарга дурдав. Заримд нь бүр Коммунист нам байгуулагдаа ч үгүй байгаа аж. Түүний хэлснээр Латин Америкт коммунист үзэлтэй 20 нам байгаагийн 18 нь Хятадынхаас ондоо үзэл баримтлалтай гэнэ. Гэхдээ дарангуйлал тогтсон газарт хувьсгал дэгдэх нь хэзээд тодорхой байх, цорын ганц баттай зүйл ажээ.

 

“Асар олуулаа тул бусад үндэстэнтэй харьцуулахад үй олноор нь хөнөөх зэвсгээс хятадууд айж түгших нь бага байдаг. Бусад улс үндэстэн үгүй болсон байлаа ч ядаж хэдэн сая хятад хүн үлдэж хоцорно” гэж хэлсэн гэдэг нь хэр үнэний ортойг би Мао даргаас асуулаа. Ингэж хэлснээ тэр санахгүй байгаа гэнэ. Гэхдээ иймэрхүү утгатай зүйл хэлсэн байж магадгүй гэдгийг үгүйсгээгүй юм. Тэрбээр Жавахарлал Неруг 1954 онд Хятадад айлчлахад улс орноо яагаад ч дайтахыг хүсэхгүй талаар Энэтхэгийн Ерөнхий сайдтай ярилцаж байжээ. Ялангуяа Хятад шиг цөмийн зэвсэггүй улсад дэлхий дахины дайн дажин тун их гай гамшиг дагуулах нь тодорхой. Хэчнээн хүн үхэж үрэгдэхийг ч тооцоолох аргагүй. Гэхдээ ганц цөмийн зэвсгээс болж соёл иргэншил мөхөхгүй. Ямар ч дайн дэгдсэн хэдэн сая хүн үлдэж хоцорно гэж хэлэхдээ харин зөвхөн Хятад орны тухай хэлээгүй гэдгээ тэрбээр тэмдэглэлээ. Хариуд нь ноён Неру өөрийгөө Энэтхэгийн цөмийн эрчим хүчний хорооны тэргүүн гэдгийг дурдаад цөмийн зэвсэг хэр хөнөөлтэй байхыг мэдэж байна хэмээжээ. Мао даргын хувьд цөмийн дайн гэдэг яагаад ч сайн зүйл биш. Тэгээд ч дайтахаа тулбал улс орнууд хэрэглэж дадсан зэр зэвсгээр тулалдах нь зүй гэж тэр боддог байна.

Индонез улсыг НҮБ-аас гарахад Хятад улс сайшаасан байдаг. “Бусад улсыг бас ийм шийдвэр гаргаасай гэсэндээ тийм байр суурь илэрхийлсэн үү?” гэж намайг асуусны хариуд Хятад орны удирдагч АНУ энэ хандлагыг анх эхлүүлсэн тухай ярилаа. БНХАУ-ыг НҮБ-д багтаахгүй байх шийдвэрийг америкчууд анх гаргажээ. Олонх улс өдгөө АНУ-ын эсэргүүцлийг үл тоон Хятадын гишүүнчлэлийг сэргээх хүсэлтэй байгаа гэнэ. Гэхдээ дээрх байгууллагаас гарлаа гээд сүүлчийн 15 жилд Хятад улс алдсанаасаа илүү оносон нь их аж. Индонез улс эрх ашгаа бодож л НҮБ-аас гарсан нь тодорхой. Хятадын хувьд үндэстний цөөнхүүд нь гэхэд л тус улсаас НҮБ дахь суудлыг нь булаасан олонх улсаас хүн амын тоо, нутаг дэвсгэрийн хэмжээгээрээ хавьгүй том гэдгийг Мао Зэдун дурдсан юм. Тиймээс НҮБ-ын гадна хийж, бүтээх зүйл хятад хүмүүст хангалттай их байгаа ажээ.

АНУ-ыг үл багтаасан олон улсын бүлгэм, холбоод аль хэдийнэ байгуулагдсан байна. Тухайлбал Ази, Африкийн холбоо болон америкчууд Хятад улсыг олимпийн наадамд оролцуулахаас татгалзсаны дараагаас зохиогдох болсон ГАНЕФО буюу Шинээр хүч түрж буй орнуудын наадам хэмээх нэгдэл үүсэн бүрэлдсэнийг Мао дарга дурдлаа.

Харин би сүүлчийн 15 жил Хятад, Америкийн ард түмний дунд ямар нэг хэлбэрээр харилцаа холбоо байхгүй байгаад ихэд харамсаж явдгаа хэлсэн юм. Гэхдээ өдгөө Вьетнамд үүсээд байгаа нөхцөл байдал, он удаан жил бие биеэ ойлгохгүй явсан зэргээс үл шалтгаалж хоёр улсын харилцаа дайн тулаан, зэр зэвсэгтээ тулахгүй, түүхэн дэх хамгийн эмгэнэлтэй явдал болж хувирахгүй гэдэгт эргэлзэлгүй итгэдэг гэдгээ илэрхийлэв.

Мао Зэдун надтай санал нийлсэн юм. Түүхийн хүрд яаж ч эргэсэн хоёр орны ард түмэн нэгэн цагт найрсаг, нөхөрсөг харилцаатай болно гэдэгт тэр эргэлздэггүй байна. Хоёр улсын дунд дайн дэгдэхгүй гэдэг нь ч баттай юм. Америк цэргүүд Хятадын нутаг руу дайрахгүй л бол дайн болно гэж байхгүй. Америкчууд Хятад руу халдаад ямар ч ашиггүй гэдгийг, бүрэн эзлэн эрхшээж чадахгүй гэдгээ ч мэдэж байгаа гэж тэр ярилаа. Харин Хятадын хувьд Америкийн нутаг руу хэзээ ч халдахгүй гэдэг нь хэн бүхэнд ойлгомжтой ажээ.

Уулзалтын төгсгөлд Мао даргатай оройн зоог барих завшаан надад олдсон юм. Зоогийн ширээний ард тэрбээр ах, дүү хоёроо хэрхэн амь үрэгдсэн тухай, анхны эхнэр нь хувьсгалын үеэр цаазлагдаж, хүү нь Солонгосын дайнд амиа алдсан тухай ярив. Тэрбээр өөрөө хэд хэдэн удаа үхэлтэй нүүр тулж байсан ч үхэл түүнийг “тоолгүй”, өдий хүртэл тойрч өнгөрсөн гэнэ. Бие хамгаалагч нь нүдэн дээр нь алагдаж, мөр зэрэгцэн тулалдаж явсан нөхөр нь тэсрэх бөмбөгөнд өртсөнөөс бие нь бүхэлдээ цусанд будагдаж байсан тохиолдол ч бий аж.

Хэсэг дуугаа хураасныхаа дараа Мао дарга бага сургуулийн багш байснаа дурсав. Түүний амьдрал чухамдаа багшийн ажлаас эхэлжээ. Тэр үед түүнд дайтах тухай бодол төрж байсангүй. Коммунист үзэлтэн болох талаар ч мөн бодож байгаагүй гэнэ. Түүнийг надаас ялгаагүй их, бага алин боловч ардчилсан үзэлтэн байсан гэдгийг мэдэх надад сонирхолтой байлаа. Хожим, олон жилийн хойно хувь заяаны ямархан эргүүлэг, зол завшаанаар Хятадын Коммунист намын тэргүүн болов оо гэж гайхашрах удаа түүнд нэг бус байжээ. Үүнээс үзэхэд бие хүний хүсэл эрмэлзэл гэдэг дангаараа хувь тавиланг өөрчилж хүчирдэггүй аж. Хятад түмэн империализм, феодализм, капитализмын аль алинд нь дарлагдаж, тэр бүхнээс өндийж боссон нь л түүнд чухал гэнэ.

“Та Хятадын түүхийг, нийгмийн уур амьсгалыг үндсээр нь өөрчилсөн. Залуу хойч үеийнхээ талаар юу гэж боддог вэ?” гэж би Мао Зэдунээс асуулаа. Ирээдүйн талаар тэр юу гэхээ мэдэхгүй байв. Ер хэн ч тоймтой зүйл хэлж чадахгүй гэсэн нь маргаангүй болов уу. Гэхдээ хятад залуус коммунизмыг байгуулахын төлөө улам бүр хичээнэ, үгүй бол империалист орнуудтай хамтрах болж, хувьсгалыг үл дэмжигчид төрийн эрхэнд гарна гэсэн хоёр хувилбар хэлэв. Ирээдүйд юу болохыг урьдчилан таамаглах боломжгүй ч Мао дарга нэг зүйлд итгэлтэй байхыг хүснэ. Тэр бол залуусын мэдлэг, боловсрол юм. Хотожсон эриний анхны сэхээтнүүд өмнөх феодалын нийгмийнхнээс хэд дахин илүү боловсролтой байсны адилаар ирээдүй хойч нь өөрийнх нь үеийнхнээс илүү ухаалаг, мэдлэгтэй байна гэдэгт тэр итгэж, найддаг байна. Мао дарга дуугаа намсган байж хүний аж төрөх ёсон, бодол санаа маш хурдан өөрчлөгдөж байна гэлээ. Чингээд Маркс, Энгельс, Ленинийг хүртэл хойч үеийнхэн үл ойшоох цаг ирнэ, тэгэх ч номтой гэсэн юм.

Орчуулагчийн зөвшөөрөлтэйгөөр нийтлэв.
Сэтгэгдэл 0ЭнгийнХэвтээБосооСэтгэгдэл бичих-Aa+
Санамсаргүй нийтлэл [ Энд дарна уу ]