Ангилал

Сайтын талаар ярилцъя Уншигчдын санал бодол

Монголын түүхийн бүх цаг үеийн түүхийн баатрууд түүний дотор БНМАУ-ын Баатар цолтнуудыг энэ ангилалд онцгойлон мэдүүлнэ.

Сибирийн анчин, немцүүдийн эрлэг Семен НомоконовУншсан36,634

Анчин Семен Номоконов фашистуудад эрс шийдэмгий дайн зарласан билээ. Тэрээр мэргэн буучдын бүхий л халз тулаанд ялан, түүний эсрэг чиглэсэн хүнд их буу, минометын суман мөндрөөс амьд гарч чадсан аж.

Анчин Семен Номоконов фашистуудад эрс шийдэмгий дайн зарласан билээ. Тэрээр мэргэн буучдын бүхий л халз тулаанд ялан, түүний эсрэг чиглэсэн хүнд их буу, минометын суман мөндрөөс амьд гарч чадсан аж.


Эрин зууны чацуутан

1941 онд дайн эхлэх үед тэр 41 настай байжээ. Чита мужаас ирсэн Семен Данилович Номоконов 348-р буудлагын хорооны аж ахуйн салаанд хуваарилагдсан байна. Улаан армийн бүртгэлд тэрээр бага боловсролтой мужаан хэмээн бүртгэгдсэн бөгөөд түүний үндэс угсааг тунгус-хамниган гэж тэмдэглэжээ.

Тэр хүнд хэцүү амьдралыг туулсан аж. Бараг долоон настайгаасаа буу шийдмээс салсангүй. 1919 онд гэрлэснээсээ хойш Урульги голын эрэг дээр хусан урцанд амьдран, зургаан хүүхдээ тэжээхийн тулд ан хийдэг байв.

Гэвч “зовлонгийн хар сүүдэр” тэдний гэр бүлийг нөмрөв. Улаан бурхан өвчнөөр түүний дөрвөн хүү, ганц охин нь нас барж, хөөрхий эхнэр нь уй гунигаа даалгүй мөн талийгаач болсон байна. Цор ганц Володька хүү нь л үлдсэн аж. Хүүхдэд нь асран хамгаалагч зайлшгүй хэрэгтэй байсан учраас “Шинэ амьдралын гэгээ” хамтралын ганц бие бүсгүй Марфатай хоёр дахь удаагаа гэрлэжээ. Ингээд тайгын Нижний Стан сууринд мужаан болж, тэндээс фронтод татагдсан байна. 


Тунгусын доожоогүй дүр төрх

 

Цэргийн алба хаах явдал нь эхнээсээ л бүтэлгүйтэж эхэлжээ. Тушаал бүрийг нэг бүрчлэн ойлгож чаддаггүй тунгусыг хэн ч тулаанд авч явахыг хүссэнгүй. Ингээд түүнийг хээрийн гал тогоонд хуваарилсан байна. Гэвч талх буруу зүсээд байна гэсэн шалтгаанаар бас тогоочид хөөгдөхдөө тулав. Бас хажуугаар нь, дүрэмт хувцас уутлахдаа хэмжээг нь будилуулсан хэргээр даргаасаа сахилгын шийтгэл хүлээжээ.

1941 оны наймдугаар сарын эхээр бөмбөгдөлтийн үед тэрээр шархадсан байна. Харин Семен Данилович хэдхэн хоногийн дараа хөл дээрээ зогсож чадсан боловч сонсгол нь ихэд муудсан байжээ. Мэс заслын ерөнхий эмч тэрхүү доожоогүй тунгус эрийг таяг бэлдүүлэхээр илгээсэн бөгөөд хамт алба хаагчид нь түүнийг дооглож тохуурхан “хоолондоо” гэдгээс өөр үг оросоор ойлгодоггүй гэлцдэг байв.


Тульскийн винтов № 2753

 

Тэдгээр өдрүүдийн үйл явц хурдтай өрнөн, удалгүй фронт сэтлэгдэж, Номоконовыг харьяалдаг байсан цэргийн эмнэлэг дайсны ар талд гарчихав. Тэнд байсан ихэнх цэргүүд амь үрэгдсэн ба үлдсэн хэд нь германд олзлогдон бууж өгөхөөр баруун зүгийг чиглэжээ.

Тухайн үед цэргүүдийн сэтгэл санаа үнэхээр гутранги байсан боловч харин туршлагатай анчин Номоконов сандралд оролгүй, өөрсдийнхөн дээр очих замаа түвэггүй олж чадсан байна. Зөвлөлтийн 11-р арми шантралгүй тулалдаж байсан Баруун-Хойд фронтын энэ хэсэгт бүслэлтээс гарч ирсэн цэрэг офицеруудыг шинээр ахин бүрдэж байсан 34-р армид шууд илгээж байлаа. Шинэ анги нэгтгэлүүд “зүүн өмнө хэсэг рүү хийж буй фашистуудын дайралтыг ямар ч үнээр хамаагүй тогтоон барих” тушаал хүлээн авчээ. Эдгээр өдрүүдэд “тульскийн 2753 дугаартай винтовоор” зэвсэглэсэн тухай Номоконов тэмдэглэн бичсэн аж.


Найман фриц

1941 оны 8-р сарын 16-нд Номоконов бүрэлдхүүнд нь орсон түрүүч Смирновын удирддаг хэсэг анхны тулаандаа оржээ. Фашистын явган цэргүүдийн дайралтыг хялбархан тогтоож чадсан бөгөөд унасан хожуулуудын ард ашигтай байрлал эзэлж амжсан тунгус нэлээн хэдэн немец цэргүүдийг цааш нь харуулж амжлаа. Дайснууд эхний хохирлоо амссаны дараа ухарцгаасан бөгөөд удалгүй тэдний зүгээс хүнд танкууд гарч ирсэн байна. Энэ удаагийн тулааны эцэст тэдний хэсгээс зөвхөн түрүүч, тунгус хоёр л аврагдаж чадсан аж.

Дараагийн удаад бүслэлтээс гарах шаардлага тэдэнд тулгарсангүй. Улаан армийн гэнэтийн сөрөг давшилт фронтын шугамыг баруун тийш холдуулж чадлаа. Ингээд доожоогүй тунгус эрийг ахиад л туслах албанд илгээжээ. Тэрээр “529-р буудлагын хорооны саперчин” болсон байна.

Харин 1941 оны 9-р сарын сүүлээр нэгэн удаа “явдал дундаа унтдаг” хэмээн нөхөд нь ярилцдаг тунгус эр немцийн найман тагнуулчийг буудан хөнөөж, шархадсан командлагчаа аварч чаджээ. Тэрээр хэзээ ч өөрөөсөө салгадаггүй гаансан дээрээ найман цэг тэмдэглэж, энэ маягаар “фашистуудтай хийсэн данс тооцоогоо” хөтөлсөөр байсан аж.


Мэргэн бууч “сибирийн бөө”

Энэ явдлын дараахан түүнийг дэслэгч Иван Репиний мэргэн буучдын салаанд хуваарилжээ. 1941 оны 12-р сард Баруун-Хойд фронтын “Эх орны төлөө” сонинд Забайкалиас ирсэн Семен Номоконов 76 фашистуудыг устгалаа хэмээн мэдээлж байсан аж. Энэ тоо нь зөвхөн албан ёсны баталгаатай тоо нь л юм байна.

Учир нь, мэргэн бууч тунгус эр маш даруу хүн байжээ. Валдайн өндөрлөгүүд дээр найман немцийг цааш харуулсан түүний анхны гавьяаны талаар хүмүүс үл итгэсэн байдалтай дахин дахин лавлаж асуугаад байсан нь түүнийг нилээдгүй эмзэглүүлсэн бололтой. 695-р буудлагын хорооны дарга ахмад Болдыревийн мэдэгдсэнээр, дайны жилүүдэд тунгус эр нийтдээ 360 немец цэргүүдийн бодийг хөтөлж амжсан аж.

Түүний хурц овоо харааны талаар фашистууд мэдээд, хүнд их буу болон минометийн суман мөндрийг зөвлөлтийн мэргэн бууч руу зориуд чиглүүлдэг байжээ. Гэсэн хэдий ч, Номоконов өөрийн байршлуудаа дор дор нь солиод бултаж чаддаг байж.


 Германаас ирсэн захидал

Дайны дараа Семен Данилович Номоконов алдартай хүн болжээ. Түүний баатарлаг гавьяануудын талаар сонин хэвлэлүүд дээр бичин, тэр ч бүү хэл, ном гарсан аж. Олон хүмүүс түүнд захидал бичин талархаж байлаа. Нэгэн удаа түүнд Хамбургээс захидал иржээ. Түүнд германы нэгэн эмэгтэй дараах асуултыг тавьсан талаар бичсэн байв: “Түүний гаансан дээр миний хүү Густав Эрлихийн үхлийн тэмдэглэгээ байсан болов уу? Ийм их алдар гавьяа байгуулсан хүн өөрийнхөө хөнөөсөн хүмүүсийн талаар ер нь залбирч байсан болов уу” гэжээ.

Номоконовичэд энэхүү захидлыг уншиж өгсөний дараа тэрээр хүүдээ хариуг нь хэлж өгч бичүүлсэн байна: “Эрхэм эмэгтэй, таны хүүгийн тухай тэмдэглэгээ миний фронтод тамхилдаг байсан гаансан дээр байхгүй гэх газаргүй. Гэхдээ би дайны хар сүүдэр чирч ирэн, миний винтовны овоо хараанд онилогдож тонилсон тэдгээр алуурчид дээрэмчдийг бүгдийг нь сайн санахгүй байна. Ленинградын дэргэд би фашистын зандалчдыг хайр найргүй хядсан. Эрхэм герман эмэгтэйчүүд та бүхэн хөвгүүдийнхээ Ленинградад үйлдсэн хэргүүдийг өөрсдийн нүдээр харсансан бол тэднийг өөрийн эрхгүй хараан зүхэх байсан биз ээ” гэсэн аж.

Сэтгэгдэл 17ЭнгийнХэвтээБосооСэтгэгдэл бичих-Aa+
3 сар 15. 2:19
Зочин

Minii ilenst ovoogiin ach huu Daba Luvsangonovich Ubasheev dain ehleh ued bagshiin surguilid suralstaj baisan bogood 1941 ond oortoo 2 nas nemj sain duraaraa foroontod yvj Halhiin gol yponchuudtai , 1943-1944 ond Polshid olon udaaagiin tulaldaand orolstoj yvaad 1945 onii 1 dugeer sariin 22 nd nas barhad tuuniig polshiin Kozeld orshuulsan buyaduudiin hoich ue hamingan buyu tungusuudiig joohon urd zugiinh gej boddog uunii aldaa baatar bolooguich baij medne shuudee German eejid uneniin helsend uvgun ahiig hudetgei.

3 сар 13. 10:27
Картенбай

Энэ алдарт эрд ЗХУ-ын баатар цол олгоогүй юм шиг байна. Уг нь баатарын тодорхойлолтод 125 дайсныг устгасан байвал ЗХУ-ын баатар цол олгох естой. Казахуудаас ч мэргэн буудагч нар Төлеугали Адамбеков 397, Ыбырайм Сүлейменов 341 дайсны цэргийг устгасан ч баатар цол олгоогүй. Үүнийг их гүрний дээрэнгүй үзлийн нэг илэрэл гэж үзэхээс аргагүй юм.

3 сар 18. 19:47
Аварзэд Амбаа

тэр ч үнэн шүү орос хүн байвал баатар өөр үндэстэн ялангуяа ази царайтай хүнд бол бүр өгдөггүй байсан болой.энэ тухай оросын өөрийнх нь кинонд хүртэл байдаг юм бна лээ

3 сар 13. 10:27
Картенбай

Энэ алдарт эрд ЗХУ-ын баатар цол олгоогүй юм шиг байна. Уг нь баатарын тодорхойлолтод 125 дайсныг устгасан байвал ЗХУ-ын баатар цол олгох естой. Казахуудаас ч мэргэн буудагч нар Төлеугали Адамбеков 397, Ыбырайм Сүлейменов 341 дайсны цэргийг устгасан ч баатар цол олгоогүй. Үүнийг их гүрний дээрэнгүй үзлийн нэг илэрэл гэж үзэхээс аргагүй юм.

2018, 3 сар 12. 6:36
Номхон бөө байна

Могойтын буриад Номхон гэж сайн бөө гэж Баяндунгийн хууччуул ярьдаг байсан гэнэ лээ. Саяхан 1973 он хүртэл Могойтдол байсан. Санжаев буюу Санжаа гэж найзтайгаа дайн дуустал хамт явсан

3 сар 13. 15:11
Зочин

Баян дунгийн яг хаагуур амьдардаг байсан юм бол

2017, 11 сар 24. 16:49
гс

новшийн германуудыг будаа болгож байж. болж муусайн нохойнуудыг. би залуудаа минск хотод сурч байлаа. эх орны дайны дараа минск хотод 4-хөн барилга үлдсэн байдаг юм билээ. тэр том хотыг газартай тэгшилсэн гэсэн .

2017, 10 сар 5. 11:36
XAMNIGAN

AGUU XUN AGUU YNDESTEN BI XAMNIGANaaraa BAXARXDAG

2017, 9 сар 29. 11:43
Зочинйыбйц

найруулга муу хэдэн орчуулгын үг хольсон муу материал бна.нэлээн бодож байж ойлгох юм бнадаа.

2018, 10 сар 10. 0:11
Зочин

Матриал ч гэх шиг хөөрхий дөө дайны гамшиг аюул гэдэг үнэхээр хэцүү гэдэгийг ОРОСЫН ард түмэн цусаараа халуун амиараа мэдэрсэн танай АНУ нэг удаа ч нутагтаа дайн хийж үзээгүй нутаг ч гэждээ Европын нутагтаа багтаж шингэнээ больсон гомо алуурчин дээрэмчин тэр тамхичин хүний хорвоогийн ёс бус адгийн шааруудийн нийлж байгуулсан улсанцар ямар ч эртний удам угсаагүй дээрэмчдийн өлгий нутаг одоо устах нь тодорхой

2017, 9 сар 30. 10:59
Зочин

sain oilgoson ene hun mongoloor muu oilgodog hun ololtoi oilgohgui bol buu unshij bai

2017, 9 сар 29. 14:31
Зочин

erelheg eriin tuhai saihan niitlel bichsen bnb shuu

2017, 10 сар 2. 10:23
DALAI

Aguu xun shuu, ene xunii tuxai orosuud goy kino xiisen daidag

2017, 11 сар 24. 16:17
Зочин

Оросын бага ястангууд үнэхээр мэргэн буучид л байсан шүү. Энэ хүмүүсийн алдар гавьяаг мөнхжүүлэх хэрэгтэй юм. Ар гэр авгай хүүхдээ уулынхан ан гөрөө агнаж амьдарлаа зогоож байсан нь эцсийн эцэст эх орноо хамгаалахх хэрэгсэл болон хувирч чадсан сайхан жишээ байна. Мэргэн буудагч гэдэг чинь үнэхээр чухал мэрэгжилтэн байлаа дайны үед.

2018, 3 сар 6. 13:48
MC

ene xvnii tuxai kino bna uu

2018, 3 сар 7. 6:45
Зочин

Tyngys snaiper geed baigaa mergen byydagch mongol heleer geed orbol baigaa

2017, 11 сар 24. 16:46
ЗочинB ZAITSEV

DERSU UZALA

Сэтгэгдэл бичих
Санамсаргүй нийтлэл [ Энд дарна уу ]