Ангилал

Сайтын талаар ярилцъя Уншигчдын санал бодол

Чингис хааны гутгаар хүү, Их Монгол улсын хоёр дахь эзэн Өгөдэй нь эцэг их хааныхаа босгосон их улсаа улам хүчирхэгжүүлж, батжуулсан бөгөөд түүний удмынхан Монгол гүрний төрд асар их нөлөөтэй байв.

Байлгаагүй улсын эрэлдУншсан32,496

Баруун монголчууд Өгөдэй хааны удам уу?

Нийтлэлч А.Баатархуяг 2011 онд нэгэн сонирхолтой нийтлэл бичиж байсныг уншигчдадаа хүргэж байна. Тэрээр Өгөдэйн улс нь хожмын Ойрад буюу Зүүнгарын хаант улс гэсэн гаргалгааг энэ нийтлэлээрээ санал болгож байжээ. Нэгэн хэвийн хэвшмэл ойлголтоос зугтаж шинэлэг сэтгэдэг түүхч, судлаачид, эх түүхээ сонирхогч бүхэн түүний энэ нийтлэлийг сонирхон хүлээж авсан бизээ.

Оршил

Баруун зүг, наран шингэх өрнө. Тэнд авралын од бий. Яагаад ч юм тал нутгийн догшин нүүдэлчдэд дорноос л аюул учирч, өрнө аварсан байх юм. Дорныг сөрөн довтлогтун, ялагдваас өрнө зүгт одогтун. Ийм бодол өнөөг хүртэл амь бөхтэй байна.

 

Хятадын анхны нэгдмэл төр улсыг байгуулагч Цинчүүд угтаа бол нүүдэлчдээс Хятадын хойд хилийг хамгаалах үүрэгтэй цэрэгжсэн, морьт болоод тэрэгт цэрэг олонтой жижиг вант улс байсныг бодвол нүүдэлдээс тариадад учруулах дарамт Хүн нараас ч өмнө тун сүрхий байж. Бүр тусгай, цэрэгжсэн халхавч улс байгуулсан нь хамгаалах тогтолцоо-систем бий болсны шинж юм.

Өрнө зүг зугтагсад удаан наслаж, өмнө зүгт нүүгсэд уусчихдаг юм аа гэхэд нүүдэлчид яагаад дорно зүг рүү, тэр тусмаа Хянганы уулсын дорнод бэл тал, Амарын сав, Манжуурын зөөлөн уур амьсгалт, сахлаг бэлчээрт тал, Амарын өмнө бие өнөөгийн Өрөнгөө голын савын сахлаг бэлчээр, Тогоон төмөр хааны харамсан дурсдаг Шандугийн дулаан шар тал руу нүүдэггүй байсан юм бол? Энэ нутгаас Шар мөрний саваас төр улсынхаа төвийн алгуур Хөх мөрний савд шилжүүлсэн Хятадуудад сүрхий дарамт учруулж чадах бус уу? Энэ нь ч батлагдсан. Зүрчид, Манж нар яг эндээс Хятадын зүрхэнд цөмөрсөн. Эрэмгий Төвдүүд шар мөрнийг даган давшиж Хан, Сүйг баруунаас шахамдуулж байв. Үе үе дорноос шахамдуулах ба эцсийн эцэст яг Халхын тал нутгаас л Хятадад том гай гамшиг учруулж байв. Гурван талаас бүслэгдсэн Хятадад Халхын тал нутагт төвлөн тогтногч нүүдэлчид сүйрлийн цохилт өгдөг байсан. Татарууд, Зөрчидүүд, хожмын Манж нар боссон энэ нутгаас хүчирхэгжин өндийх боломж бий. Өнөөгийн Хятадын газрын зураг бол хоёр жигүүрээ найдвартай хамгаалан тэлсэн, гагцхүү Монгол л түрэн орсон хэлбэртэй. Тиймээс Хятадууд Монголыг тахианы нуруун дээрх чулуу гэдэг.

Түүхнээ Монголчууд баруун Алтайгаас түрсэн төмөрчин Түрэгүүдэд ялагдсан тул дорно зүгт зугтаж олон зууныг үджээ. Тэгээд Түрэгийг өрнөдөд одсоны дараа уугуул нутагтаа Ононгийн савд зүтгэн ирсэн байна. Хөгшин Орхоны хөндий, эртний Хүн гүрний үеэс их гүрний төв болсон нутгийг эзэмшдэг нэр хүндтэй, аядуу Хэрэйдтэй тулсан Монголчуудын араас шалбалзуур татарын тасардаггүй өсөрхөл, зүрчидийн хорон явуулга салахгүй байжээ. Монголчууд Хэрэйдтэй эвийг хичээж, Татартай эвлэршгүй үзэлцэж байжээ. Тйимдээ ч Чингис хааны өвөг дээдэс Хэрэйдийн хан өөрийн “анд” байгаасай гэж хүсдэг, Есүхэйн хоёронтоо тэнхрүүлсэн Тоорил чухам яг тийм хүн мөн. Эцэстээ зүрчид татар муудалцах тэрхэн боломжид Тэмүжин Хэрэйдийг ятгаж Татарыг даржээ. Энэ бараг л хувь заяагаа, орших эс оршихоо “дээд тэнгэрээр заалгасан” хэрэг байж. Үүний дараа л нууц түүхэнд товчлогдсон 13 жилийн гачлант амьдралаа Татарын нутгийн хязгаар, Балжун нуурын намагт өнгөрөөжээ. Хэрэв энэ хүнд цагт Татарууд хүчирхэг хэвээр байсан бол нууц товчоо тэр чигээрээ товчлогдож, Хэрэйд, Татарын түүх үргэлжлэх байв. XIII зуунд Халхад Хүн маягийн Хэрэйд, Түрэг маягийн Найман, Манж маягийн татар байсан ба эдний дундаас Монголчууд цоо шинэ дэлхийн гүрний түүхээ эхлүүлжээ.

Юань гүрний дараа Хятадаас хөөгдсөн Монголчууд тал нутагтаа тэсэн үлдэх ёстой болов. Манай Орос зохиогчтой түүхэнд Хятадууд Монголчуудыг хорон явуулгаар хагаралдуулж, бүдүүлэг Монголчууд хямарч байсан гэж бичдэг болохоос яг үнэндээ Юань гүрний үеийн үлдэцээ, нэр нөлөөгөө ашиглаж Монголчууд ч Мингийн ордныг сүрхий хутган үймүүлж байжээ. Гуравдугаар хаан нь гэв гэнэт Монгол хүн гарч ирж, удаан хаанчилснаар Хархорумаа дахин сүйтгүүлж, хүндхэн байдалд орсон Монголчууд нэгэн жарны турш амсхийж, сэхээ авч чадсан юм.

Гэтэл өрнө зүгт шинэ “дайсан” гараад ирэв. Эндээс бол зохиомол түүх эхэлнэ.

Оросын “Нууц товчоо”

Түүхийн яг энэ үед бас л нууц үе гараад ирдэг. Ойрад гэж хэн бэ? БНМАУ-ын албан ёсны түүхэнд нөгөө Худуга бэхийн үеийн “ойн иргэний хойчис” гэж тайлбарлаж байна. Тэгээд эзэнт гүрний үед Ойрад байтугай Хэрэйд, Найман оргүй болсон, гэтэл хавьгүй жижиг Ойрадууд гэнэт сэргээд, Монголчуудаа иш мухаргүй хөнөөх ямар учиртайг бодохоор мухардчихаж байгаа юм. Жаахан урагшлаад үзье.

Өгэдэйн дараа их ор Тулуйн угсаанд шилжсэн. Судрын чуулганд “Өгөдэйд Сорхугтани бэхи хор өгсөн” гэсэн цуурхал дэгдсэн тухай тун тодорхой бичжээ. Гэвч Сорхугтани шиг ухаалаг хүн ийм бузар үйл хийхгүй гэдэгт тухайн үеийн ихэс дээдэс итгэж байв. Алтан орд Сорхугтанийг өмөөрчээ. Гагцхүү тэр цуурхал нь Өгөдэйн бэлэвсэн хатан Дөргөн улс даяар хааны угсааг Тулуйн угсаанд шилжүүлэхээс сэргэмжилж их хядлага эхлүүлэх шалтаг болжээ. Засгийн эрхийн тэмцэл мэдээж ширүүн байсан. Дөргөн хатан том хүү Гүюгээ хаан болгожээ, Гүюг хаан болоод авга нартаа буулт хийж, эх хатны бүх алдааг шивэгчин Фатимад үүрүүлж цаазалжээ. Гэвч хямрал үргэлжилж Гүюг хаан өөрийн авга, Чингис хааны отгон дүү Отчигин ноёныг цаазалснаар зөрчил ахин дэвэрчээ. Энд бас асуудал бий, жишээ нь голомтоо отгон хүү сахих уламжлалаар голомт сахигч нь хааны отгон дүү Отчигин байх уу, отгон хүү Тулуйнхан байх уу? гэдэг бас л асуудал мөн.

Үүний дараа Гүюг Зүчийнхэнтэй байлдахаар морджээ. Тэр өвөг Чингис хаанаас эцэг Өгөдэй хаанд олгосон өөрийн эзэмшлийн нутгийг амжилттай өнгөрсөн ба хаан “өмч нутгаа эргэх” нь ямар ч ажиг сэжиг төрүүлээгүй юм. Гэтэл тэр гэнэт хязгаар давж Зүчийнхний нутагт давшин оржээ. Сорхугтани хатан л Батынханд байдал эвгүйцэж байгааг амжиж сануулсныг түүхэнд мөн л тодорхой бичжээ. Дайнд бэлэн бус Алтан орд үймж эхэлсэн ба Гүюг өөрийн эзэмшлээс дөнгөж гармагцаа учир битүүлгээр нас нөгчсөнөөр дайн болсонгүй.

Үүний дараа хамгийн ахмад ноёд, Алтан ордныхон өөрөөр хэлбэл Зүчийнхний илгээсэн Бэрхийн зүтгэл, дэмжлэгээр Тулуйн угсаа их ор суув. Гэвч эзэнт гүрний угсаа залгамжлагчдын зөрчил тасарсангүй, өрнөдөд Тулуй /Ил хаад/, Зүчийнхэн /Алтан орд/ тулалдаж, харин дорнодод Өгөдэйхэн Цагаадайнхантай хавсарч Тулуйнхантай үзэлцэж эхэлжээ. Их хааны эрхээс салсан Өгөдэйн угсааг Хайду ван толгойлов. Хубилай түүнийг ялж чадаагүй ба Наян нарын бослого Хубилайн дараагийн хаадын үед л “намжсан” юм.

Гэхдээ энэ намжмал байдал Тулуйн угсааныхныг бүрэн дагаснаар бус, харин бие даан тусгаарласанд байна? Өөрөөр хэлбэл хаан ширээний төлөөх тэмцэл эцэстээ Өгөдэйн хаант улс байх эсэхэд тулжээ. Албан түүхэнд энэ талаар тодорхой бичээгүй, өөрөөр хэлбэл Өгөдэйн улс гэж байхгүй гэсэн тооцоод түүхийг үргэлжлүүлжээ. Энэ хагарлыг орчин үеийн албан ёсны түүхэнд ердөө л “бослого” гэдэг, БНМАУ-ын түүхийн гурван боть хүрэн номонд “Хайду, Наян нарын бослого” гэсэн нэртэй бүтэн бүлэг бий. Тэгээд яах гэж боссон гэж? Гүрний төвийг Бээжинд шилжүүлсэн гэж үү? Энэ бол Оросууд Хятадын эсрэг суртал нэвтрүүлгийн зорилгоор бий болгосон үндэслэл.

Хубилай хаан ширээг булааж аваад Хятад түшмэлийн ятгалгаар нийслэлээ Бээжинд шилжүүлсэн гэж зүхэгсэд олон. Гэвч Мөнхийн дараа хаан ширээг залгамжилсан Хубилай нийслэлээ Өгөдэйнхний дарамтанд ойр Хархорумаас Бээжинд шилжүүлснээр өөрийн угсааны хаанчлах эрхийг баталгаажуулсан гэж үзэж болох уу? Чухамдаа Хархорум Хубилай, Хайду нарын дайны үед хамгийн их сүйдсэн. Өгөдэйхэн Хархоринд амархан орж ирэх чадалтай нь олонтаа харагдсан. Тэд нийслэлээ булаацалдаж байв. Чухамхүү Өгөдэйн үед байгуулсан нийслэл учраас Хайду нарт Хархорум тун чухал хэрэгтэй, тэгээд ч Хүннүгийн үеэс хөгшин Орхоны хөндийд гүрний төв байсаар ирсэн. Гэхдээ гайтай нь Халхын тал нутагт Хайду нар бэхжиж чадахгүй байв, учир нь энэ бол Тулуйн өмчийн нутаг юм. Тиймээс Юань гүрний дунд үед Тулуйн угсааны хаад үндсэндээ Өгөдэйнхний дайралтаас хамгаалах төдийд ар талаа бэхэлж байв. Энэ бол яг Ил хаад, Алтан ордныхны зөрчил л гэсэн үг.

Албан ёсны түүхэнд Юань гүрэн мөхсний дараа Чингис хааны дөрвөн хүүгийн угсаанаас Өгөдэйнхэн гэнэт алга болчихсны учир ийм юм. Өнөөг хүртэл түүхчид үүнийг “анзаараагүй”. Тодорхой хэлбэл XX зууны Орос “угшилтай” түүхэнд дэх “нууцалсан товчлол”. Шинэ нууц товчоо. Ингээд Монголын түүх гажуудаж эхэлдэг.

Байлгаагүй улс буюу Өгөдэйн хаант улс

Юань гүрэн унасны дараа Ойрад гэдэг “Монгол бус /түрэг/ гаралтай байж магадгүй” аймгуудын холбоо зүүн Монголчуудтайгаа шалтгаангүй үзэлцэж эхэлдэг ба энэ нь “Бүдүүлгийг бүдүүлгээр барих” Мингийн бодлогын үр дүн гэсэн ганцхан тайлбар бий. Үнэндээ бараг Монгол-Ойрад хэмээх огт өөр нэртэй хоёр угсаатны зөрчлийг албан түүхэнд тусгасан нь өнөөгийн Монголд “бага ястан” хэмээх ойлголтыг маш углуургатай суулгаж өгдөг юм. Харин манай ухаалаг түүхчид Ойрад гэдэг нэрийг “баруун Монгол” болгон эерүүлжээ. Энэ томъёолол тун оносон, учир нь Өгэдэй, Тулуйн хаан ширээний тэмцлээр “Төв” Монгол баруун зүүн болон хуваагдсан юм.

Их хааны угсаа залгамжлалаас зайлуулагдсан Өгөдэйн угсааныхан эхэндээ өөрийн улсыг байгуулах хүслээс илүүтэй их улсын орыг авах гэж дайтаж байжээ. Тэдний тулгуур нь Өгөдэйн угсааныханд олгосон нутаг дахь Монгол овгууд. Албан түүхэнд ч Өгөдэйн угсааныханд Тарвагай орчмын нутгийг олгосон гэж бий.

Жишээ нь ойрадын дотор их хааны торгон цэрэг байсан торгууд багтсан ба яагаад ч юм ноёд нь Хэрэйд угсааныхан болчихдог нь гайхалтай. Яагаад хааны торгон цэргүүд “хаанаасаа” хол явдаг билээ? Тэр тусмаа Сорхутани бэх өөрөө Хэрэйдийн Жаха Хамбын охин тул хэрэв угшил баривал торгуудыг захирч байсан “Хэрэйд ноёд” хагаралдааны үед Тулуйн угсааг дагах ёстой. Бүр гайхалтай нь Хорчин хагаралдахад Хошуудууд баруун зүгт нүүн одсон ба тэд Хасарын хойчис, өндөр угсаатай атлаа Юань гүрэн мөхөхөд баруун зүгт ургаас салж нүүгээд Тоорил, магадгүй Худуга бэхийн угсааны захирсан ойрадын харъяат болдог. Энд нэг л юм болохгүй байгаа биз. Өөрөөр хэлбэл Хасарын угсааныхан “боолынхоо боол” болох учиргүй.

Эндээс ямар дүгнэлт гарах вэ? гэвэл Ойрад бол нэгэн үе эзэнт гүрний мэдэлд байгаад эзэнт гүрэн бутрахад толгой даах гэсэн Их Монголын өмнөх үеийн овог аймгуудын үлдэл, чөлөөт нүүдэлчин байдлаар Юань гүрэн ба Цагаадайн улсын хооронд эзэнгүй, дэл сул явсаар гэнэт хүчирхэгжсэн эртний аймгууд биш “Өгөдэйн хаант улс” байжээ. Түүнээс хоёр талд байсан хүчирхэг улс Юань ба Цагадайнхан хэдэн зууны турш чөлөөт нүүдэлчдийг байлгаад байх учиргүй юм. Энэ “улс” хоёр талаас зөвшөөрөгдөн удаан оршсон байна. Энэ харанхуй товчоонд өнөөдрийг хүртэл гэрэл тусгаагүй л байна.

Овгийн нэрээр хөөвөл Ойрадын элкэн зүүн Монголын бүх овогтой давхцдаг нь өөр угсаатан ч биш, ойн иргэд ч биш гэдгийг батална. Их хааны улсын ханлиг-аймгууд задарч хольцолдсон ба Монгол хэмээх шинэ хэт угсаатан нэгэнт бүрэлдээд байсан юм. Торгуудууд бол нууц товчоонд дурдагдсан Чингис хааны торгууд мөн байж таарах үндэслэл бий, тэд хаанаасаа хагацаагүй, Өгөдэй, Гүюг хааны угсааг дагаж улсад нь багтсан байна. Тулуйнхан Өгөдэйн торгон цэргээс Хасарынхны захирсан хорчинг илүүд үзэж их хааны улсын түүхээс торгууд тусгаарлагджээ. Бас нэгийг ажиглавал хааны торгон цэрэгт байсан хорчингийн долоон овгийн хоёр нь Юань гүрэн унамагц баруун зүгт нүүсэн нь Өгөдэйн угсааг дэмжих эрмэлзэл Юань гүрний хааны ордонд ч амь бөхтэй байсных, тиймээс торгон цэргийн хойчис мөн л Өгөдэй хааны угсааныханд очихоор зүтгэжээ. Хожим Тогоон тайшийн үед Хошууд нэртэй болсон Хасарынхан /хошуудууд/ Байвгас баатрын үеэс Ханхонгор ноёноор дамжин Хөндлөн увшийн үеийг хүртэл Ойрадын холбоонд нөлөөтэй болсон авч өөлдүүд санаачлагаа буцаан авч чадсан билээ. Нөгөө л хааны угсааныханд Хасарын угсааныхан “гурав туслаж, гурав хорлоно” гэдэг аман түүх Ойрадад бас давтагджээ.

Яг энэ үед алдарт “Жангар” тууль зохиогдсон гэж таамагладаг юм билээ, өөрөөр хэлбэл “Жангар заяатай, Хонгор зоригтой” гэсэн санаа буй. Яг л нөгөө нууц товчоонд “Чингис хааны язгуур дээд тэнгэрээс заяатай төрсөн” гэдэг үзэл давхцаж байна. Өөрөөр хэлбэл хошууд бус Өгөдэйхэн улсыг захирах ёстой.

Одоо Орос түүхээс холдож, Монголоор сэтгэе. Эзэнт гүрний задрал их хааны хөвгүүдийн угсаа залгамжлах зөрчлөөс эхтэй. Энэ зөрчлийн явцад манай албан ёсны түүхэнд байгаачлан Өгэдэйн угсаа уусаж алга болоогүй ба тэд эзэмшил нутагтаа “улс” байгуулсан, тэр нь Ойрад. Өгэдэйн угсааны Хайду вангийн тэмцэл удтал үргэлжилсний учир нь тэд эзэмшил нутагтаа байсных, хэрэв Тулуйн угсаа эзэмшил нутгийг өөрт нэгтгэхийг эрмэлзвээс Их ясаг ягштал мөрдөгч, эцэг нь “эргэлзээтэй” Зүчийг эс тооцвол ахмад хүү болсон Цагадайн хойчис зөвшөөрөхгүй байв. Түүхэнд ч Цагадайнхан ямагт Өгөдэйнхны талд байсан нь хангалттай нотолдог. Өгөдэй Цагадайг ихэд хүндэтгэдэг байсан тухай Судрын чуулганд бичжээ, харин Зүчийхэн Өгөдэйнхэнд жаахан таагүй байв. Зүчийнхэн Тулуйн угсаанд засгийн эрхийг авч өгсний дараа Өгөдэй, Цагадайнхан ойртжээ. Хааны гэрээслэснээр бол “Өөхөнд боовч нохой тоохгүй, өвсөнд боовч үхэр тоохгүй” хүн төрсөн ч Өгөдэйнхэн хаан байх ёстой.

Ийнхүү Монголын Орос түүхээр Ойрад буюу ойн иргэдээс гаралтай аймгийн холбоо бий болж, тэднээс буриадыг салгаж нүүлгэжээ. Чухамхүү Монголын түүхийн гурван ботийг “зохиож” байсан тэр үед буриадыг Түрэг гаралтай гэж батласан хүн бүр эрдэмтэн болж байсан юм. Бүр диссертациа бичиж дуусаагүй байхад нь цолыг өгч байсан тохиолдол ч бий. Харин өнөөдөр Буриад нь Хүннүгийн угсаа гэдэг албан ёсны түүх эрчимжиж байна. Ингэснээр Монголыг Монгол, Ойрад, Буриад гэх гурван өөр угсаа гаралтай болгон салгасан ба Халимгууд нь Тоорил вангийн угсааны захирсан аймаг болж хувирч байгаа юм. Үнэндээ Хэрэйд хасгийн гол найман овгийн нэг болсон юм. Одоо Оросуудын зохиосон түүхийг буцааж няцаахад нэн хүнд. Олон хүн Ойрад бол “Өгэдэйн улс” гэвэл яг Орос маягаар салаавч тавих байх даа.

Ойрадууд хаан ширээг булаалдах эрхтэй юу?

Энэ хамгийн чухал асуулт. Их Монголын олон аймгаас Ойрад л ийм амбицтай байсан нь байж боломгүй. Тэгээд яагаад огт өөр гаралтай Ойрадуудын амбиц, Монголын хаан ширээний төлөө үхэн зүтгээд байсныг, “Чингис хааны үр хойчистой тэрсэлдэн” зүтгэх ямар шалтгаан, эрхтэйг огт тоохгүй орхисоор иржээ. Хасарын угсаа бодоогүйг Ойрадууд яагаад хэрэгжүүлэх гээд байгааг ч анзаарахгүй байна гэж үү? Хааны угсааныхны тайж цол Ойрадад яагаад адил атлаа жаахан өөрчилсөн “тайш” цол болж хувирсныг ч тайлбарлахгүй явсаар байх болно. Тайш тайж бол хятад үг, Тулуйнхан Өгөдэйнхныг хааны төлөөх амбицаас салгахын тулд “тайш” хэмээн дорд байдлаар нэрлэжээ. Уг нь бол хааны угсаа мөн, гэхдээ хаан болох эрхгүй гэсэн санаа энэ цолд буй юм.

Галдан хааны эцэг Баатар хунтайжийн үед яагаад Ойрадын тэргүүн тайш биш яг цөхүр хунтайж Цогт шиг “хунтайж” цолтой болж, Ойрадын эрхийг Хасарынхнаас буцааж авав гэдгийг анзаарахгүй цаашилсаар байх уу? Хасарын угсаанаас Ойрадын хаан ширээг авахад чухам энэ “тайж” цол хэрэгтэй. Ойрадын бусад аймагт тайж байхгүй юм, нөгөө талаас энэ үеэс цорос бүдгэрч “өөлд” хэмээн шинэ овог түүхэнд тодорно. Баатархунтайж уламжлал ёсоор хошуудаас хатан буулгав. Их хаад хорчин, хошуудаас хатан буулгах нь ёс байжээ, тэр ч байтугай Манж нар их хааны тамгыг олсон гэх цуурхалын дараа Их хатангаа заавал хорчин боржигин овгоос буулгах хууль тогтоосон нь захирах эрхээ баталсан хэрэг. Энх-Амгаланг хүртэл эх талаа хөөвөл Манжийн хаад айсингрү овогтой ч Монгол цустай болчихоод байсан юм. Галдан, Өндөр гэгээн, Канси бүгд л эх талаар холбогдсон “хамаатнууд”.

Өнөөдрийг хүртэл Баруун Монголын хаад Худуга бэхийн угсааны өөлд, цорос болох талаарх улам л олон эрдэм шинжилгээний ажлууд гарсаар байх болно. Яагаад өвөр Монголд ч ар Монголд ч дөрвөд байгааг, энэ хоёр дөрвөдийн аль нь нууц товчоонд гардаг дөрвөд болохыг ойлгохгүй эргэлзсээр байх болно. Тэгээд эцэстээ Худуга бэхийн үрийн үр Галданг хаан ширээний төлөө тэмцсэн харь этгээд мэт үзсээр л байх болно. Харин Зүүнгарын хаант улс нь хожмын Өгөдэйн хаант улс гэвэл асуудал огт өөрөөр эхэлнэ.

Монголын түүхийг Монголчуудад

Коммунизмын жилүүдэд түүх дангаар оршин байсангүй, үзэл суртлын хэрэглүүр болж байжээ. Оросуудыг өрнийнхөн бүдүүлэг гэдэг авч үндэсний бодлогын хувьд гарамгай улсууд юм. Оросууд оюунтай, азийнхан аргатай гэж ярьдаг үнэн. Чухамдаа тэр үеийн түүхийн номлолоор Монголчууд 70 жил үндэсний далд хагаралтай явж ирсэн байна.

Тэр нь жинхэнэ Монгол их Халх ба “бага ястан” баруун аймгийнхан. Коммунистууд л ястан гэдэг ойлголт бий болгосон байдаг. Ингэхдээ баруун Монголыг Оросоос огт өөр угсаа, гаралтай Кавказын үндэстэнүүдтэй зүйрлэж “бага ястан” гэдэг ойлголтыг шингээсэн байх юм. Дээр нь Халхын шовинизм гэгчийг нэмэх гэж оролддог байсан. Гэвч Халхаас огт асуудал гардаггүй байв. Өнөөдөр урвагч Занабазар, эх оронч Галдангийн дүрийг сөргүүлэх коммунизмын үеийн хэнээрхэл үе үе илэрдэг. Тэгээд Галдангийн түүхийг товойлгох шалтгаан нь төрийн эрхэнд баруун аймгийнхныг Оросууд гаргаснаас үүдэлтэй гэх хардлага тархаах гэж оролддог байж. Түүхийн нарийвчлал байхгүй ба яагаад Халхын болон Зүүнгарын удирдагчид адилхан хошуудаас эхнэр буулгасныг мартуулчихдаг. Гэвч энэ хөгийн үзэгдлүүд асар хурдацтай устаж байгаа нь сайшаалтай. Үндэстнийг хараат байлгах, хуваагаад захирах Оросын /Зөвлөлтийн гэвэл илүү зохих байх/ бодлого 20 жилд үндсэндээ устаж байна. Гэхдээ өнөөдөр “эрлийзийн” эрин эхэлж байгаа нь аль зүгээс эхтэйг анхааралтай ажиглах ёстой байх.

Энэ мэт засвараас гадна суурь онолыг өөрчлөх шаардлагатай болсон байна. Коммунист формацийн онол ёсоор “Овгийн байгууллаас 2000 жил салж чадалгүй феодалын түрүү үед явж байсан Монголчууд” дэлхийг яаж захирч чадав? Хүннү, Түрэг ч ялгаагүй. Өөрөөр хэлбэл хөгжлийн доод түвшинд буй угсаатан илүү өндөр хөгжсөн үндэстэн улсуудыг яаж хэдэн зуун жил захирав? гэдэг нотолгоогүй юм. Үүнийг профессор Д.Чулуунжав маш нарийн ажиглаж, Монголын түүхийн үечлэлд Монголыг өөрийг нь дорд үзсэн ноцтой алдаа байгааг илчилсэн юм. Тэрээр Монголын түүхийн онолын үндэслэл нь огт түүхч биш, хэл шинжлэлийн эрдэмтэн В.Я.Владимирцовын бүтээлээс эхтэйг шүүмжилж байна.

Ахиад лавшруулбал “Илүү хөгжингүй орнуудын “администратор” давхарга буюу түшмэлийг өөртөө үйлчлүүлснээр л бүдүүлэг үндэстнүүд ноёрхлоо хадгалдаг ба яваандаа илүү хөгжингүй иргэншилд уусан мөхдөг” гэсэн онолын гаргалгаа нь ч мөн л Монголын түүхэнд таардаггүй хэрнээ байж л байдаг. Хятадын соёлыг шохоорхсон нүүдэлчид үргэлж давуу соёл иргэншилд уусдаг тухай нотолгоо Киданаас эхлээд Тобаг хүртэл, өмнөд Хүннүгээс зүүн Түрэгийн түүхэнд хүртэл бий. Тэгээд яахаараа Хятадад болохоор уусаад байдаг, өрнөдөд очихоороо сэргэн мандаад байдгийг тайлбарлаагүй. Учир нь өрнийн түүхийн судалгаа өндөр түвшинд хүрсэн байв.

Чухам дээрх үндэслэлээр Хятадын өнөөгийн суртал нэвтрүүлэгт Их Монгол Улсын түүхэнд Кидан угсааны Елюй Чу Цайн үүргийг илэрхий өргөх хандлага ажиглагддаг. Өөрөөр хэлбэл Чингис хааны байлдан дагуулал бол өөрийн авъяас билиг бус “илүү хөгжсөн төрийн бодлогын үр дүн” бүр нарийвчилбал Хятадын төрт ёсонд нэвтэрсэн Елюй Чу Цайн нөлөө гэх хандлага илэрхий ажиглагдаж байна. “Чингис хаан бол бичиг үсэггүй бүдүүлэг” гэх дүгнэлтүүд жишээ нь Ж.Неругийн номд ч буй.

Үүнээс гадна Монгол-Ойрадын цуст тэмцлийн тухай үндэслэлгүй суртал манай түүхэнд бүрэн нэвшээд байгааг сая тодруулахыг оролдлоо. Надад түүхийн диплом байхгүй учраас даруу зан гаргах хэрэгтэй байх. Гэхдээ зороиглон бичихэд түүхээ эргэн шүүж үзэх цаг ирж байна. Үзэл суртлын хавсарга байдлаар бичигдсэн түүхээ антропологи, хэл шинжлэл, археологи гэх мэт олон арван шинжлэх ухааны нотолгоогоор бодат байдлаар дахин бичихгүй бол хуучин түүхийг маань Хятадууд, орчин үеийн түүхийг маань Оросууд бичиж өгсөн байна. Үүнийг судлаач Д.Ганхуяг харж, оновчтой хэлсэн. Тиймээс Монголын түүхийг зөвхөн орос бус хятад, араб, перс өрнийн хэл дээрх сурвалжаас өргөтгөх шаардлагатай болж.

Түүхээ яаралтай Марксист формацийн онолын үечлэлээс салгахгүй бол урд зүгт коммунист улс хүчирхэгжиж, гадаад улстөрийн суртал нэвтрүүлэг нь улам бүр хүчтэй болж байна. Лав л ажиглахад ЗХУ-ыг задарсны дараа Хятадын албан ёсны суртал нэвтрүүлэгт “Тансан ламын баруун этгээдэд зорчсон тэмдэглэл” товчоор хэлбэл Ү-күний түүх их ашиглагдаж байсан. Баталгаатай мэдээгээр Тан гүрний үед гарцаагүй Хятадынх байсан 90 гаруй мянган км.кв нутгийг Казахстанаас Хятадууд авсан байх юм.

Судлаач Д.Ганхуяг энэ зун хичээн “Нийгэм-түүхийн онолууд” ерөнхий гарчгийн дор зургаан цуврал өгүүлэл бичиж “www.ganaa.mn” сайтдаа гаргасан нь гайхалтай оновчтой бөгөөд оюуны чадал харуулсан даацтай бүтээл болсон байна. Лав л надад “Иргэншлийн онол” илүү боловсронгуй бөгөөд Монголд таарах суурь онол мэт санагдсаныг хэлэх юун. Гэтэл А.Тойнбийн “Түүх” ном орчуулагдаад, 500 хувь хэвлэгдээд, худалдаанд гараад бараг таван жил болж байхад борлож дуусаагүй байгааг харвал энэ санаа маань ойрд хэрэгжих нь юу л бол, харамсалтай л байгаа юм. Тиймээс харааж бах таваа хангахаас урьтаж түүхээ нэг санана уу гэж хүсэх байна.

Тусгаар тогтнолын 100 жилийн ой ойртож, бүр нэн шинэхэн түүхийн шинэ баримтууд ч маргаан дэгдээж байна. Зөвхөн XX зууны түүхийг ч бус бүхий л улсын түүхийг, Монгол үндэстний түүхийг огт өөрөөр бичих цаг болжээ гэвэл та зөвшөөрөх болов уу. XX зууны түүхийн хувьд ядаж Баабарын “Нүүдэл суудал, гарз олз” байгаа нь яамай.

Сэтгэгдэл 108ЭнгийнХэвтээБосооСэтгэгдэл бичих-Aa+
2018, 2 сар 20. 21:29
Зочин

KK, bugd sain hereldej hemheleldej bn, Bugd mongolchuud gdeg ni medegdej bn, neg garaltai humuus ni medegdeed bn kk,

2018, 10 сар 1. 17:00
Зочин

UGUUDEI BOLON ARIGBUHIIN UDAM BOL OIRADUUD YUM.HUBILAIN UDMIIHAN ALAAD BSAN UCHIR OIRAD BOLSIIN.

2017, 12 сар 9. 22:47
Зочин

энэ хүний нийтлэлд үнэний ор байгаа. үүнд халхууд бүү уурла. гэхдээ жаахан урд зүгрүү хандуулсан санаа гараад байгааг нийтлэгч өөрөө нэг бодоод үзээрэй. хятад монгол хоёр түүхэндээ өөр өөр байдлаар, хэлбэрээр, аж амидралаар явж ирсэн өөр өөр гарвалтай өөр өөр үндэстэн гэдгийг бүү март.

2017, 11 сар 17. 0:28
Зочин

Эцсийн дунд евег дээдсийнхээ емчлел эзэмших нутаг дэвсгэрээ алдаж тев халхын нутаг дээр енее цагт удам угсаагаа ургэжлуулж буй ялангуяа Ойрадууд Одоо цагт Халхуудтай туухийн хариуцлага ярих нь тумэн буруу?! Харин гадныхан ятгалгаар тэдний оролцоотой Халхуудаа хараалгуй шиг Энэ Монгол нутагтаа Энхтунх сайхан хегжлийн телее эвтэй амьдрах л хэрэгтэйшдээ!!!2006 онд болсон Монгол терийн 800 жилийн ойд оролцсон Америкийн иргэн Монголч ш халимаг евген Тэрэлжид болсон нэгэн арга хэмэээний уеэрээ Монгол евег дээдсийнхээ нутаг усыг Дэлхийд данслуулан тусгаар улс болгон едий хурч хегжуулж буй Халх Монголчууддаа баярлалаа гээд Сэтгэлийн угээ илэрхийлж уйлж байсныг Монголын Телевиз дамжуулж байсан

2018, 3 сар 21. 10:56
Зочин

Halh oirad 2uulaa l adilhan tus tusdaa oorsdiin ovgod deedsiinhee uuguul nutag devsgeriin ochuuhen hesgiig l hamgaalan avch uldsen terniigee niiluulen Mongol uls hemeen amidarch bgaa bilee. Harhorinoos baruun hoishoo Il Tarvagatai Altai Hangai Sayan Uvs Tavan Tes hezee ch halhuudiin nutag bgaagui, oiraduudaas manjiin medeld orood daraa ni butsaad l ezendee ochson. Halhuudiinh gevel Tuuliin shuguigaas uragshaa Hentii Goviin nutag shuu. Nutag nutagtaa ezen bolooroi uragshaa ene ter belegleed bhgui shuu!!!

2018, 6 сар 9. 23:50
Зочин

Ойрдын үндсэ нутаг одоогийн увс аймаг бишээ, шинжан уйгурт тэнгэр ууланд
бга

2018, 6 сар 17. 22:03
Зочин

Tiishee ch bas oiradiin nutag baisan. Buur uzbek hurtel. Harhorinoos ehlej.

2017, 10 сар 12. 14:52
ОЙРАД ТҮМЭН

ӨНӨӨГИЙН МОНГОЛЧУУД БОЛ ХЯТАД ОРНЫГ ЭЗЭГНЭН СУУЖ БАЙСАН, МӨН СҮҮЛД МАНЖИЙН НЭГ ХЭСЭГ БАЙСАН ТУЛ ТЭДЭНТЭЙ СОЁЛЫН СОЛИЛЦООНД ОРСНЫГ БОЛ ҮГҮЙСГЭХГҮЙ. ЗҮҮНГАРЫН МОНГОЛЧУУД 1755 ОНД МАНЖИД ЭЗЛЭГДЭХ ХҮРТЛЭЭ 13-Р ЗУУНЫ ҮЕИЙН ТЭР БҮҮ ХЭЛ ХҮННҮГИЙН ҮЕИЙН ТАШУУ ЗАХТАЙ ДЭЭЛЭЭ ӨМСӨЖ БАЙСАН НЬ ЕВРОП ЗУРААЧИЙН ЗУРАГТ ҮЛДЖЭЭ. МАНЖИЙН ЭРХШЭЭЛД ОРСНООС ХОЙШ ГААНС, ХӨӨРӨГ ДААЛИН, БОСОО ЗАХТАЙ ДЭЭЛ, ТЭР БҮҮ ХЭЛ НОГООН ЦАЙ ГЭХ МЭТ 13-Р ЗУУНЫ МОНГОЛЧУУД ХЭРЭГЛЭДЭГГҮЙ БАЙСАН ЗҮЙЛСИЙГ ХЭРЭГЛЭДЭГ БОЛСОН. /13-Р ЗУУНЫ ҮЕД МОНГОЛЧУУД ЦЭГЭЭ ХЭМЭЭХ УНДААГ ТҮГЭЭМЭЛ ХЭРЭГЛЭЖ БАЙСАН/

2017, 12 сар 6. 23:25
Зочин

mongolcostume desineruudiin holboo zereg zuvhun deel huvtsas sudaldag gazruudiin sudalgaagaar bosoo zahtai deel bol mongol soel gedgiig togtooson baigaa hevleliin huralch hiij bsan bosoo zah bol nuudelchdiin ahui amidrald tohirson deel huvtsas shuud utgaaraa mun, huiten salhitai hatuu shiruun uur amisgald tohirson huvtsas shuudee er ni dundad zuund mongol deel mongol hel moda bsan bugd dagan duuraisan bid hunii yumiig hulgailaad umsuud bgan bish ted bidnii soeliig dagaj duuraisan hereg odoo buur bid uursduu ene bosoo zah bidniih bish geed bgan haramsaltai

2018, 3 сар 21. 10:58
Зочин

Bosoo zah Tuvdiin moda! Unemshihgui bol Discovery uz

2017, 10 сар 12. 14:43
ОЙРАД ТҮМЭН

ЭНЭ БОДОЛ ДЭЭР ТАНЬ АНГЛИЙГ ЖИШЭЭ ТАТАН ЯРЬЯ. ЭРТНИЙ ГАЛЛ /КЕЛТ, БРИТТ Ч ГЭДЭГ/ АЙМГУУД НУТАГЛАЖ БАЙСАН БРИТАНИ НЬ РОМЫН ЭРХШЭЭЛД ОРСНООР РОМЫН СОЁЛД УУСАЖ, ХУВЦАСЛАЛТ АМЬДРАХ ХЭВ МАЯГ ГЭЭД Л. МЭ 5-Р ЗУУНЫ ҮЕД РОМ УЛС МӨХӨЖ РОМЧУУД ГАРЧ ЯВСНААС ХОЙШ ГЕРМАН УГСААНЫ САКС, АНГЛИ, ЮТ АЙМГУУД БРИТАНЫГ ЭЗЛЭН АВСНААР РОМЫН СОЁЛ МАРТАГДАЖ, ХАРАНХУЙ БҮДҮҮЛЭГ ҮЕ РҮҮГЭЭ ЭРГЭН ОРСОН. 1066 ОНД БАЙЛДАН ДАГУУЛАГЧ ВИЛГЕЛМ ӨНӨӨГИЙН ФРАНЦЫН НУТГААС БРИТАНИ РУУ ДОВТЛОН ЭЗЭЛЖ АВСНААР ФРАНЦ ХЭЛ, СОЁЛ БРИТАНИД НЭВТЭРСЭН. СЭРГЭН МАНДАЛТЫН ҮЕ МӨН ДАРАА НЬ КОЛОНИЧЛОЛ, АЖ ҮЙЛДВЭРИЙН ХУВЬСГАЛ ГЭЭД Л АНГЛИЙН ТҮҮХЭН ҮЕҮҮД ДЭХ АНГЛИЧУУДЫН СОЁЛ, ХУВЦАСЛАЛТ, АМЬДРАХ ХЭВ МАЯГ ТЭР БҮҮ ХЭЛ ХЭЛ ЯРИАНД Ч ГЭСЭН ӨӨРЧЛӨЛТ ОРЖ БАЙСАН. ТЭГЭХЛЭЭР 13-Р ЗУУНЫ ҮЕИЙН МОНГОЛЧУУДЫН ХУВЦАСЛАЛТ, ЭДИЙН СОЁЛ ОДООГИЙНХООС ӨӨР БАЙГАА НЬ ТИЙМ Ч ХАЧИРХААД БАЙХ ЗҮЙЛ БИШ. ИЙМ ГАРГАЛГААГ ТҮҮХГҮЙ КАЗАХУУД СҮҮЛИЙН ҮЕД ИХ ГАРГАЖ ИРЖ БАЙГАА. 13-Р ЗУУНЫ МОНГОЛЧУУД БОЛ ОДООГИЙН КАЗАХУУД, ӨНӨӨГИЙН МОНГОЛ НУТАГТ АМЬДАРЧ, ӨӨРСДИЙГӨӨ МОНГОЛ ХҮМҮҮС ГЭЭД БАЙГАА НӨХДҮҮД БОЛ МАНЖУУР, ХОЙД ХЯТАДААС СҮҮЛД МОНГОЛ НУТАГТ ИРСЭН МАНЖ, ХЯТАД СОЁЛТОЙ ХҮМҮҮС ГЭЖ.

2017, 5 сар 5. 15:24
Зочин

мэдхгүй дээ өгөөдэйн угсааныхн ойрдын төрийг барьж байсан бол өгөөдэйн угсааны тэр гэж түүхэнд үлдмээр юм.

2017, 6 сар 29. 10:16
post.guest

Tegeed ted nar haachsan yum bol mars ruu niseed yavchihsan uu? Manaihan neeree jaahan oor oor yum unshij tolgoidoo yum boddog bol ehlemeer! Ih haan maani nutagaa 4 huudee huvaaj uldeelee geed bichchihsen bhad (hen haaguur yamar nutag avsniig ni todorhoi zaagaad) onoodriin bid zovhon mongoliinhoo alga daram gazriinhaa hureend l setgeed bie bienee bool ezneer ni duudaad (ezen bool ni uldsen ch yum shig) tataalgaad haychih yum aa neere. Oros kazalstanii zarim heseg tom huu Zuchiin, kazakstan kirgizstan shinjaan uigar ogeedei tsagaadain, Hentiin niruu Herlen mornoos uragshaah mongol hyatad tuluin ezemshil gazar bolj Ogoodei Ih haan suuj Ooriin ezemshil nutag deer orshih ertnii tuuht haaduudiin niislel orshson hogshin Orhonii hondiid ooriin niislel Harhorinoo bosgoj tendees delhiig zahirch bjee. Zuchiin huu Bat Niislelee Saraid bosgoson bhad tuluin huu Hubilai Beejind, tsagaadain niislel Alimalik kazak shinjaanii hiliin zaag deer tus tus bosch orh geree tatan udam sudraa urgeljluuljee.
Ingeed harahad ezen bool ene ter gej hereldeed bh hereg bna uu? Ezen bol bugd l ezen bool bol bugd l adilhan booluud bolno. Chinges haanii ooriin alban esoor devshuulsen haan Ogeedein udmiinhniig tuuhees hen negenuud yamar neg utga shaltgaanii uudnees (barag l oilgomjtoi)ballasan bgaa yagaad gedgiig ni manai erdemten mergid tuilsrahguigeer uneniig olon gargaj ard tumen bid eh tuuhee boditoor ni medej avah tsag boljee.Dashramd helehed ene sedviig hondoj boduushtai sonirholtoi taavar devshuulsen bicheech guiad talarhlaa.

2017, 5 сар 7. 2:01
Түүхч

Монголын түүх ХУЖАА Баатархуягт ямар хамаа байна аа????? Баатархуягын бичсэн зүйлд ямар ч ЛОГИК АЛГА!!!!!!!! Харин нээг муу өчүүхэн далд санаа явж байна. Бага ястан Монголын эсрэг үеийн үед тэмцсээр ирсэн, Хятад, Орос, МАНЖ, ТҮВДҮҮДЫН холбоотон бас боол, хамтран Халхын эсрэг дайтсаар ирсэн бага ястан Ойрдуудыг Монгол болгох , хууль ёсны эзэн хааны удам болгох гэж оролджээ!! Инээдтэй!!! Бид өөрсдөө түүхээ бичдэг, ямар ч хужаа, оросын тагнуул бидэнд заахгүй!!!! ОЙрдууд Өгөдэйн удмынхны мөн сүүлд Ариг бөхийн захиргаанд байсаар ирсэн гэдэг нь түүхэн тодорхой бий. Гэхдээ Монголын Өгөдэйн удмын хааныг Ойрдууд Хятадын Мин улсын цэргүүдтэй нийлэн алаад өөрсдөө бие дааж гарсаныг түүхчид мэднэ. Түүх сайн унш ХУЖАА Баатархуаыг.ааа!!!!! Ойрдууд, бага ястангууд Өгөдэйн удамд хамаагүй, харин Өгөдэйн удмынхны эсрэг бослого гаргаж тэднийг алаад, тусдаа улс болох гэж оролдсон БООЛУУУД!!!! Бас Хорчин угсааны Хошууд аймгийнхан Ойрдын Тогоон тайшид очихдоо чиний ярьсан шиг Боолууддаа очсон хэрэг огт биш, Хасарын угсааны Хорчингууд Ойрдуудтай нийлэхдээ тэднийг захирч хүч хавсрах гэж очсон юм. Тийм дэээ ч Хасарын угсааны Хорчин=Хошуудууд Дөрвөн ойрдын Холбоог ЗАХИРЧ, ТЭРГҮҮЛСЭЭР ирсэн байдаг нь БАРИМТ юм. Мал минь наад тэнэг бөгөөд ХУУРАМЧ зангаа боль!!!

2018, 10 сар 1. 17:03
Зочин

UGEEDI BOLON ARIGBUHIIN UDAM BOL OIRADUUD YUM.HARIN CH MANJTAI NIILJ OIRADAA HYADAAD HOOSORSON, SHINJAN, IL TARVAGATAID ODOGIIN KAZAKUUD TURJ ORJ IRSEN SHUDE

2017, 6 сар 27. 18:43
Зочин

Estoi neg nervtej ogch bna daa..hehe

2017, 4 сар 1. 16:01
ЗочинТуул

Их түүхийн зарим зүйлд сэтгэл эмзэглэж л явдаг даа

2017, 3 сар 21. 9:55
Зочин

өнгөрсөн нийгэмд их гүрний бодлогоор монголын маань түүхийг гуйвуулж, үлдсэн хэдийг нь хооронд хагаралтай байлгах сонирхол их байсан нь гарцаагүй. түүхийг олон баримтаас мөн логикоор нь шүүн тунгааж зөв болговол сайн л байна. нутаг дээрээ байгаа монголчуудын хувьд их хааны удмын хүн одоо бараг байхгүй болсон тул тэр энэ гэж хоорондоо муудаж бусдын идэш болоод яахав, яаж эвтэй байж энэ улсаа бүрэн бүтэн байлгах вэ гэдэг дээр санаа чилээх ястой бус уу.

3 сар 30. 2:32
Nomad

Чингис хааны удмын хүмүүс Казахстанд нэлээн байгаа. Төре (төр гэсэн утгатай, гэрийн хойморыг бас тэгдэг) гээд тусдаа овог болчихсон.

2017, 2 сар 16. 20:46
Идэр

Энд халх, ойрадын тухай биш алдагдсан хаан суудлын тухай бичигдсэн байна. Чингис хааны гэрээсэлсэн ёст хаан Өгөдэйн удам хаант төрийг үргэлжлүүлэн барих байтал Тулуйн хүүхдүүд хаан суудлыг булаан авч Монголын төрийг, Чингис хааны байгуулсан их улсыг задлан хувааж бутаргасан тухай түүхэн үнэнийг зоригтойгоор гаргаж тавьсан байна. Ёст хаан Өгөдэйн удам жинхэн хаадын удам хаана, яаж тэмцэж явсныг тодоор харуулжээ. Түүхэнд дурсагддаг Явган Мэргэн нь Өгөдйн угсааны хааны удмын хүн байж магадаггүй бөгөөд 4-н Ойрадын холбоог үүсгэн хаан суудлыг эргүүлэн авах гэж тэмцэж байсан түүхэн хүн болохыг үгүйсгэх аргаггүй юм.

2018, 10 сар 1. 17:03
Зочин

HUBILAI CH BAS MONGOLIIG ZADLAH NI ZADALTSAN SHU

2017, 5 сар 7. 2:02
Түүхч

Монголын түүх ХУЖАА Баатархуягт ямар хамаа байна аа????? Баатархуягын бичсэн зүйлд ямар ч ЛОГИК АЛГА!!!!!!!! Харин нээг муу өчүүхэн далд санаа явж байна. Бага ястан Монголын эсрэг үеийн үед тэмцсээр ирсэн, Хятад, Орос, МАНЖ, ТҮВДҮҮДЫН холбоотон бас боол, хамтран Халхын эсрэг дайтсаар ирсэн бага ястан Ойрдуудыг Монгол болгох , хууль ёсны эзэн хааны удам болгох гэж оролджээ!! Инээдтэй!!! Бид өөрсдөө түүхээ бичдэг, ямар ч хужаа, оросын тагнуул бидэнд заахгүй!!!! ОЙрдууд Өгөдэйн удмынхны мөн сүүлд Ариг бөхийн захиргаанд байсаар ирсэн гэдэг нь түүхэн тодорхой бий. Гэхдээ Монголын Өгөдэйн удмын хааныг Ойрдууд Хятадын Мин улсын цэргүүдтэй нийлэн алаад өөрсдөө бие дааж гарсаныг түүхчид мэднэ. Түүх сайн унш ХУЖАА Баатархуаыг.ааа!!!!! Ойрдууд, бага ястангууд Өгөдэйн удамд хамаагүй, харин Өгөдэйн удмынхны эсрэг бослого гаргаж тэднийг алаад, тусдаа улс болох гэж оролдсон БООЛУУУД!!!! Бас Хорчин угсааны Хошууд аймгийнхан Ойрдын Тогоон тайшид очихдоо чиний ярьсан шиг Боолууддаа очсон хэрэг огт биш, Хасарын угсааны Хорчингууд Ойрдуудтай нийлэхдээ тэднийг захирч хүч хавсрах гэж очсон юм. Тийм дэээ ч Хасарын угсааны Хорчин=Хошуудууд Дөрвөн ойрдын Холбоог ЗАХИРЧ, ТЭРГҮҮЛСЭЭР ирсэн байдаг нь БАРИМТ юм. Мал минь наад тэнэг бөгөөд ХУУРАМЧ зангаа боль!!!

2018, 4 сар 17. 20:18
Зочин

Яг жинхэнэ хужаа чинь энэ шүү дээ! Монголчуудыг эвлүүлэх сэжүүр гарах төдийд шээс нь савирч байгаа биз...

2017, 7 сар 11. 9:00
Зочин

Hudalch ataach baih tumnii omno muuhai, ooriin chini eruul mended mash hortoi!

2016, 11 сар 13. 16:46
Зочин

harin hoorondoo zodoldoj baival yaltai ch bilee dee. hahahahahaha

2016, 11 сар 13. 16:46
Зочин

Namaig tuunchlen oiradiin tald or gevel bi orohgui, Halhiig hamgaal gevel hudluhgui. Harin Mongoliin tuluu gevel uur hereg.

2016, 11 сар 13. 16:43
Зочин

ene door baiga ulsuudiin setgegdel avah yum algaa. bi eh talaasaa oiradiin hun, etseg talaasaa halh. Ene nuhduud namaig bol erliiz hurliiz geh yum bna l daa. hahahaha namaig bayad halh buriad gesen ch bi toohgui, harin namaig erliiz gevel bi alna shuu.

2018, 3 сар 21. 11:02
Зочин

Ugaasaa onoodriin buh mongolchuud tiim, oordsoo meddeggui l ovog deedsee haraaj suudag bolohoos. Manj ezelj avanguutaa oiraduudiig mash ih taraasan tsagaan herem hurtel. Odoo baruun tald bgaa tsatssam budaanii l 1 shirheg ni.

2016, 10 сар 30. 5:33
zochin

ter il tarwagatai tarwagatain nuruu geed baigaa gazar chin howdiin erdeneburen sumiin nutag tsabagaraw hairhanii beld baidag bolno

3 сар 30. 2:34
Nomad

Одоогийн Казахстанд байдаг юм!

2016, 10 сар 26. 10:32
Зочин

Түүх бичиж судлах нэрийн дор нууц товчоог сатааруулах оролдлого хийж ард түмний тархи угаах нэгэн манж арга шиг санагддаг шүү...

2016, 10 сар 25. 11:30
Зочин

zalhuu archaagui halh mumuusee gej

2016, 10 сар 22. 9:51
Зочин

хайдугийн удам хаачсан юм бол доо , Өгэдэй жооохон олигтой байж удам судраа эцэг Чингисийнхээ захиснаар үлдээж чадсан бол ямар чбайх юм билээ , Тэнгэрийн тааллыг нэгэнт авсан Чингисийн захиасыг зөрчиж Өгэдэйн удам биш Тулуйн удам монголыг захирсанаас хойш манай Монгол улс байнга уруудаж ирсэн нь үнэнд нийцнэ , чингисийн гэрээслэл нэг л учиртай байсан биз , ямартаа ч Тулуйн удам 1911 оны хувьсгалд оролцоод дахиж 20-р зууны хөгжил тэд наргүйгээр явж ирсэн , цаанаа л нэг юм байсан байхөө

2016, 10 сар 22. 0:41
Зочин

Oird xalx bvgd niilj bj mongol uls orshiñ togtnono tegexdee bid tvvxee daxiñ sain sudlax xeregtei

2016, 10 сар 18. 17:02
4 н хүүгийн үрс

Хаа байсан нууц товчоо вэ
Бид нэг л зүйл ойлгох ёстой. Өрнө Дорныг холбож байсан асар том гүрэн бидний өвөг дээдсийн цусаар гүйж байсан
Тэр үеийн Добу мэргэн Дува сохор гэж байх ямар чүндэсгүй байнгын дайтаж нүүдэл хийж байсан хүмүүс юун ойн иргэд Хутугбэх бүгд л хоорондоо холилдож явж байсан.
Одоогийн бидний цусны ДНК шинжилбэл маш сонирхолтой дүгнэлт гарна

2016, 10 сар 18. 16:57
4 н хүүгийн үрс

Яг зөв юм шиг санагдаж байна
Би чгэсэн дээрхтэй санал нэг байна.
Миний таамаглалыг дэмждэг хүн байна гэдэгт баярлаж байна.
Чингисийн 4 хүүхдийн үрс хоорондоо хэмлэлдээд дээр нь Оросууд буруу цуураад түүхийг өөрчилж Монгол угсааг монгол үндэстэнг аймагчлан холдуулж байна.
Үүн дээр гал дээр тос асгах шиг хоорондоо баруун зүүнээрээ халх ойрадоороо бүр сумаараа нутаг нугаараа талцаж байна

2016, 10 сар 14. 21:43
зочин

Халх ойрадууд бол ах дүү Добун мэргэн Дува сохорын удмынхан. Добун мэргэний удам бол хаяж гээж нүүн оддог атаач, хулгайч Дува сохорынхноос илүү дээд тэнгэрийн заяанд төрсөн учир атаач Дува /тува, дөрвөн, цорос, ...ойрад/-гийнхны атаархлыг төрүүлж заяагаагүй заяанад санаархагчдын тэмцэл дунд ихийг үзсэн ухаалаг тэвчээртэй чадварлаг удамынхан. Чингис хааны харъяанд ирсэн Дөрвөний ноёныхон цагаан ястан болгож зальт найдваргүй Худуга бэхийг их хаан ойн иргэдийг номхруулах гэж л илгээж ашиглаж байсан. Тиймээс Дөрвөний удмаас бусад ойрадууд бол найдваргүй атаачид учраас үе үе урваж шарваж тэр тоолонгоор монголчууд уруудан доройтож байсан нь саяхны Алтанхуягийн "Увс хүн" хөтөлбөрийн цаг үе болно. Халхууд тэдний тавьтаргүй овилгогүйг мэдэх хэдий ч удам судрыг нь бодоод тэвчээртэй өнгөрөөж хүндлэл үзүүлж байдгийг харин тэд ойлгодоггүй ойворгончууд. Зүчийг хааны хүү биш гэж хагалан бутаргагч бол Худуга бэхи гэхэд хилсдэхгүй л байх. Өгөдэйхөн бол яагаад ч ойрадууд биш. Харин хаан ширээнд санаархаж Хасарын хошуудуудтай нийлж ойрадуудыг түшиж байсныг үгүйсгэхгүй. Гэвч хаан ширээний заяагаа найманы удамтай мэргэдийн бэр байсан Дөргэнээс болоод үүрд алдсан өөдгүй удам судартай болсон хүмүүс. Хүчирхэг их эзэн хааныг тэнгэрт гарсны дараа удмынхан нь бүгд хааны шинж төрхийг хадгалж байсан ч хутган үймүүлэгчдийн нөлөөгөөр хагаран бутарч Алунгоо хатны нэг нэг сумыг хялбархан хугалж болох байдал

2017, 10 сар 12. 15:17
ОЙРАД ТҮМЭН

ХУДУГА БЭХИ ХАГАЛАН БУТАРГАГЧ ЮМ БОЛ ЯАГААД ЧИНГИС ХААН ХҮҮ ИНАЛЧ БОЛОН ХУДУГА БЭХИД ӨӨРИЙН ХОИН БОЛОН АЧ ОХИНОО ХАТАН БОЛГОН ӨГСӨН БАЙХ ГЭЖ??? МӨН ЧИНГИС ХААНЫ 9 ӨРЛӨГИЙН НЭГ НЬ ОЙРАДЫН ХАР ХИРҮГЭ ГЭХ БААТАР ЭР БАЙСАН. МӨН ЧИНГИС ХААН ӨРГӨМӨЛ ДҮҮ БОРОХУЛАА АЛАГДСАНЫГ СОНСООД МАШИД ХИЛЭГНЭН ӨӨРИЙН БИЕЭЭР ЦЭРЭГЛЭН ДОВТЛОХЫГ ЗАВДАХАД САЙД ТҮШМЭД НЬ АРГАДАН ГУЙЖ, ДӨРВӨДИЙН ДӨРБЭЙ ДОГШИН НОЁНЫГ БОСЛОГО ДЭГДЭЭН БАЛАР ӨТГӨН ОЙД ШИВЭЭЛЭН СУУЖ ДАРАГДАХГҮЙ БАЙСАН ХОРЬ ТҮМЭДИЙН БОСЛОГЫГ ДАРУУЛАХААР ЯВУУЛНА ГЭЖ??? ЧИНГИС ХААН ИХ УЛСАА БАЙГУУЛСНЫ ДАРАА ГАВЬЯАТНУУДЫГ МЯНГАНЫ НОЁНООР ӨРГӨМЖЛӨХДӨӨ ДОТНЫ ШАДАР ХҮН, БАГА ЗАЛУУГААС ДАГАЖ, ҮНЭНЧ ЗҮТГЭСЭН БАЯД АЙМГИЙН ҮНГҮР БУУРЧААС ЯМАР СОЁРХОЛ ХҮРТЭХ ВЭ? ХЭМЭЭН АСУУХАД БАЯД АХ ДҮҮ НАР МААНЬ ӨӨР ӨӨР АЙМАГТ ОЛОН ГАЗАР ТАРСАН, ХААН СОЁРХВОЛ БАЯД АХ ДҮҮ НАРАА НЭГТГЭН УДИРДЬЯ ГЭХЭД ЁСООР БОЛГОН ТҮҮНИЙГ МЯНГАНЫ НОЁН БОЛГОСОН. ХОРЕЗМЫГ ЭЗЛЭХ ДАЙНД ДӨРВӨДИЙН МӨЧ БҮДҮҮН НОЁН ГАРАМГАЙ ГАВЬЯ БАЙГУУЛСАН, ДӨРВӨДИЙН БОЛД ЧИНСАН ХЭМЭЭХ ИХ БИЧГИЙН ХҮН РАШИД АД ДИНИЙ СУДРЫН ЧУУЛГАН ТҮҮХЭН ТОВЧООГ ХАМТРАН, ЗӨВЛӨГӨӨ ӨГЧ БАЙЖЭЭ. ЮАН ГҮРНИЙГ МӨХӨХ ҮЕД ТОГООНТӨМӨР ХААНДАА ҮНЭНЧ ЗҮТГЭН ХЯТАДЫН МИН УЛСТАЙ ХҮЧИЙГ ҮЗЭН БАЙЛДАЖ, МОНГОЛ УГСААТНАА АВРАН ХАМГААЛСАН ХӨХТӨМӨР ЖАНЖИН БАЯД ХҮН БАЙСАН. МИН УЛСЫН ХААД ЖАНЖИД ХӨХТӨМӨР ЖАНЖНЫГ УРВУУЛАН АВАХ ГЭЖ ЭРХ МЭДЭЛ, ЭД БАЯЛАГ АМЛАСАН БОЛОВЧ МОНГОЛ УЛСААСАА УРВААГҮЙД НЬ ХОРСОЖ ТҮҮНИЙГ АЛСАН ХҮНД ИХ ХЭМЖЭЭНИЙ ШАГНАЛ АМЛАЖ, ХӨХТӨМӨР ХЭМЭЭХ ВАН БАО БАО БОЛБООС УГ ГАРЛААРАА ХЯТАД ХҮН БОЛОВЧ МОНГОЛЫН ХААНЫГ НОХОЙ МЭТ ДАГАЖ, ХЯТАДУУДДАА ИХ ГАЙ УЧРУУЛЖ БАЙНА ХЭМЭЭН ХУДАЛ ЦУУ ТАРААЖ БАЙСАН, МИН УЛСЫН ИХ ЖАНЖИН СЮЙ ДА МОНГОЛ НУТАГ РУУ ДОВТОЛСОН ДОВТОЛГООНЫГ ХАНГАЙН НУРУУНЫ АРД ХИАРТАЛ ЦОХИЖ, ХЯТАД ЖАНЖИН ХЭДХЭН ЦЭРЭГТЭЙ ҮЛДЭН НУТАГ РУУГАА АМЬ ЗУЛБАН ЗУГТСАН ТҮҮХ БАЙНА.

2018, 4 сар 8. 17:39
Зочин

Alungua ba Bayudiin Malık 2 garsan huuhduud Temujingiin ovog gevel yahav deer ni?

2017, 6 сар 27. 19:07
Зочин

Hudlaa yarih geed hulgaigaa yariv gej.ataach jotooch hagalgan butargagch oor yu yu genev ooroo l bnashte bichsenees chini harahad hun guai! Notloh barimt bol buur ch shaardlagagui! Deer ni bas ooriigoo chadvarlag ene ter geed, hoorhoon!! Adgiin teneg avgaigaa gedeg ene odoo yu bolohov? Haa gazar iim garuud baidag l yum jingiin tsuvaa yavjnl baidag j..... hutsaj l baidag daa..

2017, 1 сар 5. 2:55
буд

тэнэг мал аа Алунгоо хатан урианхай хүн шүү ядаж байхад бас л ойрад шүү дээ чи тэгээд хэн юм бэ эцэггүй бутач мал минь

2017, 5 сар 5. 15:30
Зочин

болиочээ нууц товчоонд хорь түмдийн гэдэг бздэ одоогийн буриад хүн алунгоо

2016, 10 сар 15. 8:29
Зочин

ХАЛХ ГЭЖ МАНЖ ХЯТДЫН ЭФҮ НОЁД УРВАГЧ ЭРЛИЙЗ ХУНХУУЗУУД Л БАЙДАГ. ТЭД МОНГОЛЫН ТҮҮХИЙГ ДАХИН БИЧИХИЙМ ГЭНЭ. ЁСТОЙ САЛААВЧ. ЯМАРЧ БАЙСАН НУУЦ ТОВЧООНД БАЙХГҮЙ. МОНГОЛЫН ХАЛХАВЧ АРДЫГ Л ХАЛХ ГЭСЭН БОЛОЛТОЙ. ЯГ Ч МОНГОЛ БИШ БАЙХ.

2016, 10 сар 14. 19:55
Зочин

Манайхан Хятадууд л Монголчуудыг хооронд байлдуулаад яс хаяад байсан гэж худалаа ярьдаг юм ш дээ. Яс юман дээрээ Ойрадын ноёд өөрсдөө Хятадуудад санал тавьсан юм байна лээ. Монголчуудыг нийлж хядая гэж Хятадын Мин улсын түүхэнд тодорхой байдаг юм байна лээ. Хятад Ойрадууд нийлж маш олон Монголчуудыг хядаж Монгол угсаатан мөхдөгийн даваан дээр Монголын их хаан Адай Хятад Ойрад хоёрын нэгдсэн цэрэгт ялагдаж Монголчуудыг Ойрадууд ноёрхох болсноор Монгол үндэстэн бүрмөсөн устаж үгүй болохоос аврагджээ. Одоо энэ Ойрадын агуу Баатрууд гээд байгаа Тогоон Эсэн Галдан гээд дандаа гадныхны шаар шавхрууг долоож Монголчуудаахядаж устгаж явсан өөдгүй урвагч этгээдүүд юм. Ялангуяа Ойрадын Тогоон тайш гэдэг хүн Хятадын хаадтай нийлж маш олон удаа Монголчуудыг хядсан бузар этгээд Монголчууд бид Хятад Ойрадын түрэмгийлэлийг эсэргүүцэж тэмцэж байсан Адай хаан тэргүүтэй эх орончдоо мартаж болохгүй Оросуудын зоихомжолж өгсөн хуурамч түүхэнд итгэж бузар Тогоон мэтийн урвагчдыг баатар мэт шүтэхээ больё

2017, 7 сар 11. 9:05
Зочин

Ooriinhoo zohioson tuuh chini ooriig chini bayasgaj bval yahav ee maasganaad l yavj bhgui yu!

2017, 5 сар 7. 2:03
Ойрдууд тусдаа улс болох гэж оролдсон БООЛУУУД!!!!

Ойрдууд, бага ястангууд Өгөдэйн удамд хамаагүй, харин Өгөдэйн удмынхны эсрэг бослого гаргаж тэднийг алаад, тусдаа улс болох гэж оролдсон БООЛУУУД!!!!

2017, 11 сар 7. 4:17
Зочин

халх нохойнууд үх ойрадууд бол агуу баатрууд халхууд бол новшийн урвагчид

2017, 5 сар 5. 12:42
Зочин

Erguu dagzaa Min ulsiin tuuhend todorhoi bii gej shaahiin Min uls chine hyatad. Hyatduud yu ch gej bichne

2017, 1 сар 5. 2:56
буд

бид шүтэхэд болчихно чамаар яадгийн малаа

2016, 10 сар 17. 14:59
Зочин

Хүүхээ чи огт юм мэддэггүй, явцуу мэдлэгтэй хүн байна. Юанийг автав гэж Өгэдэйнхний хавсарснаар Мин улсын эсрэг дайтах болсон. Даанч Төмөр замдаа үхчихсэн. Тэр цагт Шар тэнгисээс Каспи хүртэл нэг л орон зай байсан юм шүү.

2016, 10 сар 17. 20:10
Зочин

Ойрадын ноёдод алтан урагийн дусал ч цус байхгүй сайхан шаадаг гарууд. Хаана тийм баримт бичээс байна. Монголоос урваж Хятадуудтай нийлж Монголчуудаа хядаж явсан бузар урвагчдын удам битгий худал түүх шаа

2018, 4 сар 8. 17:41
Зочин

Huniig yarih geed ooriinhoo hulgaig ayrij bhshiv.

2017, 1 сар 5. 2:58
буд

халх бол тэр чигээрээ хужаа
халх-хужаа дуудлага нь хүртэл адил байна

2016, 12 сар 8. 22:59
юм уншицгааЗочин

1910-д оны Их хурээний тооллогоор 600'000 хун амтай,Уунээс 400'000хятад,100'000лам хувраг,100'000 хуухэд хогшид гэсэн тоо харж байсан Уунээс бодвол одооны ихэнхи нь хятадын хурлызууд Монголын туухийг мэдэмхийрээд дэмий дээ

2017, 12 сар 14. 0:19
Зочин

xun guai alban toog uuriin uzel bodoldoo niitsuulen guivuulax xeterxii buduuleg xereg

2017, 10 сар 12. 16:51
Зочин

Энэ чинь жинхэнэ эргүү төлөг байна даа

2017, 10 сар 6. 1:06
Зочин

Ineed hurgeed bhiin. Ene commentiig unshsan humuus ter ueiin toollogiig haraarai, heden ond hyataduud orj irsniig haraarai, heden ond mgloos huugduud garsniig haraarai

2017, 8 сар 1. 18:29
post.guest

60000 baihaa

2016, 10 сар 14. 20:03
Зочин

хэхэ чиний зохиосон түүх юм биз дээ

2016, 10 сар 15. 8:26
Зочин

ХЯТДЫН ЭХ СУРВАЛЖААР МОНГОЛЧУУДАА ЧИ ДҮГНЭХИЙМУ ? ЁСТОЙ САЛААВЧ ШҮҮ ӨМХИЙ ИЛЖИГЭЭ. ХЯТДУУД ТҮҮХИЙГ ГУЙВУУЛАХДАА ГАРАМГАЙ. МЭӨ ХЯТАД ЭХ СУРВАЛЖ ХҮРТЭЛ ТҮҮХИЙГ ГУЙВУУЛДАГ БАЙСАН НЬ НОТЛОГДСОН. ХЯТДЫН ЭХ СУРВАЛЖААС АВСАН БОЛ УТГА НЬ ЭСРЭГЭЭРЭЭ ГЭСЭН ҮГ. МАНЖ ХЯТДАД УРВАСАН ТЭДЭНД УУСЧ ХОЛИЛДСОН ХЯТАДЫН ЭРЛИЙЗЭЭ.

2016, 10 сар 15. 13:11
Зочин

Хятад сурвалж ч мөн Монгол ч сурвалж дээр байгаа ш дээ Тогоон тайш Хятадуудтай нийлж Адай хааныг алав гээд. Үүнд ямар ч эсрэг тэсрэг зүйл байхгүй

2017, 1 сар 5. 2:59
буд

алах ёстой учир алсан биз болж

2016, 10 сар 15. 13:11
Зочин

Тэр эрлийз хурлийзийн хувьд цэвэр үндэстэн гэж байдаггүй юм аа. Ойрадууд ч олон удамшлаас тогтож байгаа Монголчуудаас нэг их дээрдээд байх юмгүй. Хятад Манжуудад байдаг генийн сан ч Ойрадуудад Халхуудаасаа дутахгүй бий би эрлийз бол чи ч эрлийз гэсэн үг.

2016, 10 сар 15. 13:09
Зочин

Урвасан шарвасан даа хүрвэл хэн нь урвасан бол доо Монголчууд лав Ойрадууд шиг муусайн юмнуудыг хядая устгая гэж Хятадуудаас гуйгаагүй юм билээ. Харин тэр түүх гуйвуулах тухайд одоо яая гэх бэ дээ байгаа баримт нь тэр юм. Хятадуудтай нийлж Монголчуудаа хядаж байсан нь урвагчид уу тусгаар тогтнол газар шороогоо хамгаалж байсан нь урвагчид уу. Адай хаан бол Монголын агуу хаан түүнийг Хятадуудтай нийлж алсан Ойрадын Тогоон тайш бол адгийн урвагч юм. Хятад сурвалж дээр байгаа ш дээ Хятад Ойрад хоёр Монголчуудыг олон удаа довтолсон үүнийг нэг их гуйвуулаад худлаа бичээд байх шаардлаггүй биз дээ.

2016, 10 сар 14. 20:14
Зочин

Адай хааныг Хятад Ойрад цэргүүд нийлж цохиж ойрадууд алсан талаар тодорхой бичигдсэн байгаа. Энэ бол зүгээр өнгөн талын мэдээлэл Хятадын Мин улсын түүх Мин ши-д бүр тодорхой бий.

2016, 10 сар 14. 20:13
Зочин

Чи ядаж Монголын түүхийн таван ботио харчих тэр ботид харин ч зөөлрүүлж оруулсан юм ш дээ.

2016, 10 сар 14. 19:27
Зочин

дүрвэд. баяд. ойрд. бага ястанууд сүүлийн үед оодорч байна даа

2016, 10 сар 21. 16:22
Зочин

sunsiig chin tonligonoo , muu iljegnii huriliizaa

2016, 10 сар 15. 8:31
Зочин

ЯГ ҮНЭНДЭЭ ЧИ БАГА ЯСТАН. БАЯД ДӨРВӨДҮҮД ЭНЭ НУТАГТ МЯНГА МЯНГАН ЖИЛИЙН ӨМНӨӨС АМЬДАРСААР ИРСЭН. ХАРИН ХАЛХУУД 500 ЖИЛИЙН ӨМНӨӨС Л АМЬДАРСАН.

2016, 10 сар 14. 18:12
Зочин

Шал хэрэггүй сэдэв хэнд хамаа байна Хүний олон хүнээ барихгүй гэж хаа байнаа баригдаад байгаа биш үү бид хятадууд хэт олон хэт хүчтэй болсон одоо ийм сэдвээр мэтгэлцэх цаг мөн үү гэж асуумаар байна 2 их гүрний дунд өдий байгаа нь их юм биш гэж үү

2016, 10 сар 14. 16:52
ursdee sanaa zowson eh

huushee odoo ter ymar hamaa bna ene bga Momgolool harihaanaas hamgaalachee bugd l bort chono goo marliin urs hoino lai shuu zugeer hariin turemgiilegch naraas bish dotoodiin turemgiilegch naraas ehleed bolgoomjloh ni zuitei bishuu odoo tuuh bo tyyy tegeed l boloo bugd bgui harin ireedui bson ursdee l tuuhtei uldeeh heregtei bh or shirend yawah ni mongol min ems huuhnuud ni hariin eriin gariig derlej bhad yaz yazuurgiin mongol bi chi tiim mongol ni gej yarij suudag bna aa oilgohgui bna shuu dotoodiin ene zawaan garuudiig l ehleed tsetseglesiin daraa gadniihan ternii daraa l bolii ene halh oird ene teree tertee terengui zus holdood yas holdood bugd l mongoltoigoo niilej l bwal ali aimag ni bsan ch yadgiin zugeer

2016, 10 сар 14. 15:29
zochin

ESTIIN ESTEST OIRD BAINUU HALH BAINUU YALGAAGUI NEG UGSAATAI MONGOLCHUUD SHUU DEE BID

2016, 10 сар 14. 14:40
Зочин

Баатархуягийн бичсэнийг уншдаг Гэхдээ энэ удаагийнх захиалгатай бололтой Баабар гэгч хятад гаралтай хүнийг товойлгох нь "хичээнгүй сайд" Цэрэндоржийн хойд дүрийг магтсантай адил бусуу Сайн судалж байж бичих хэрэгтэй Номын санд суу

2017, 3 сар 21. 9:46
Зочин

зөв

2016, 10 сар 14. 14:09
Зочин

Туухийг хэн нэгэн эдуугээчлэх гэж оролдох нь муу зуйлд хургэнэ. Ганхуяг, Баабар. Байгаан нь их юм гэж мэдэмхийрх нь Баатархуяг гуай таны лтаалалбайн байн Ойрад галдан гэж бахирах нь юунд хэрэгтэй юм бэ?! Их уншиж юманд ш/у-нчаар хандах хэрэгтэй болохоос мэдэх мэдэхгуйн хооронд жижиг эх орноо хуваах нэг нь туухэнд их рольтой уурэг гуйцэтгэсэн мэтээр хагарал /сэтгэл зуйн/гаргах нь монгол улсын туухэнд зохисгуйг танд сануулья

2016, 10 сар 14. 13:47
Зочин

goyo helsen ugaasaa bayad dorvoduud yazguuriin mongolchuud shuudee odoo ch gesen jinhene yazguuriin mongol hel ayalgaar yridag. harin khalkuud manjaas garaltai doloon aimag bsnaas dorvon hyatadad dandaa uldsen heden dandaa neg hovnii hutguuruud tor zasgaa ene halhuudarr 26 jil togluullaa odoo Nyamkagaa songoj mongol orond deg juram togtooyo

2017, 12 сар 14. 0:25
Зочин

eruul orshig durvuduudee

2016, 10 сар 14. 13:09
Зочин

МОНГОЛЫН НУУЦ ТАВЧООН ДЭЭР БАЯД МЭРГИД ДӨРВӨД ГЭЖ ГАРДАГ БОЛОХООС ХАЛХ ГЭЖ НЭГ Ч ҮГ БАЙХГҮЙ. ХААНААС Ч ГАРЧ ИРСИЙМ ХЭН Ч ЮМ БҮҮ МЭД. ***** ХУНХУУЗУУДЫН ЭРЛИЙЗҮҮД МАНД ТҮҮХИЙН ХИЧЭЭЛ ЗААНА ГЭНЭ. ТЭГЭЭД БАС ОРОСЫГ ХАВЧУУЛААСТАЙВ ӨМХИЙ ХЯТДЫН ЗУЛБАДСУУД. МОНГОЛЫГ ХЯТДАД НАЙР ТАВИХ САНААТАЙ. БҮТЭХГҮЙ ШҮҮ МУУ ХЯТДАА.

2016, 10 сар 14. 21:03
жигит

халх бол батмөнх даян хааны бодлогын үр дүнд тулуйн эзэмшил газрын овог аймгууд холилдон гарч ирсэн үндэстэн

2017, 6 сар 27. 19:12
Зочин

Bayanmonh dayan haanii aav hen bailaa? Tegeed yari!

2016, 12 сар 8. 22:52
юм уншицгааЗочин

батмонх даян хаанаас омно хонгирад жалайр хэрэйд горлос элжигэн сартуул тангуд аймгийн нэгдэлийг Халх аймаг гэж нэрлэсэж байсан болой

2016, 10 сар 15. 8:33
Зочин

СҮҮЛД НЬ МАНЖ ХЯТДАД УРВАЖ ТЭДЭНТЭЙ ЦУС ХОЛИЛДООД УРАГШАА СЭТГЭЛТЭЙ ***** ХУНХУУЗУУД Л БОЛОХ ШИВ ДЭЭ

2017, 3 сар 21. 9:47
Зочин

чи одоо болиоч дээ, балиар хэл амтай нь новш вэ

2016, 10 сар 8. 19:32
Зочин

eniig harin iluu tom bolgoj sudalyia mongolchuudaa!!

2016, 10 сар 7. 11:04
muugii

Yasan sonirholtoi sedew bee.. Tuuhchid maani l sudlah baih daa. Ulziibaatar guain helsneer mergen duu nar tsaashaa sudalj uzne biz...

2017, 3 сар 21. 9:48
Зочин

түүхчид нийлж сууж зөв гаргалгаа хийвэл сайн байна

2016, 10 сар 4. 21:26
Ганжа

Үнэн бичиж ,Хайдугийн удамынхан хайчсан байхав миний бодолтой таарч байнаа

2017, 3 сар 20. 14:59
Зочин

Зүүн гарынхан хааны удам огт байхгүй ийм учраас Хасарын угсааны хошуудууд нь илүү эрх эдэлж аймйгин чуулгны тэргүүн байх ёс тогтсон юм шүү.

2016, 9 сар 28. 11:38
Зочин

Одоо ийм юм бичихээ боль Бид чинь Монголчууд хэн ингэж хагаралдуулах сонирхолтой байгаа юм бэ. Энэ хагаралдуулах санаархалд хэзээ ч автаж болохгүй шүү

2016, 10 сар 17. 15:02
Зочин

Хагаралдуулж байсныг эвлэрүүлэх гэж бичсэн байна. Юун богино бодолтой юм. Оросуудын санаатай хагалсныг л хэлж.

2016, 9 сар 28. 8:54
Зочин

Ойрад монголчууд чинь үнэхээр Өгөөдэйн улсынхан гэдэг нь үнэн шүү! Өгөөдэйн ач хүү Хайду ноен Хубилайг хууль бусаар хаан ширээ авсан гээ эцсээ хүртэл тэмцсэн байдаг. Түүхэнд Ил, Тарвагтайгаар нутаглаж байсан ойрад монголчуудыг Хайдугийн улс гэж нэрлэж байсан байдаг. Үнэхээр хүчирхэг улс байсан. Ойрад-Зүүнгарын хаадууд Өгөөдэйн ач-Хайду хааны удмынхан бөгөөд ээж талаасаа бас Чингис хааны охин үрсийн, Хубилайн удмбн охин үрсийн, Хасарын удмын охин үрсийн удам юм. Чингис хааны өөриын гэрээсэлсэн Өгөөдэйн удмынхан Их Засаг хуулийн дагуу гарцаагүй,цорын ганц Хаан ширээ залгамжлагчид байх ёстой шүү дээ. Тулуйн удмынхан Зүчиын удмынхантай хавсран Монголын хаан ширээг хууль бусаар авсанаар , дараа нь Хубилай бас ах Мөнх хааны гэрээсэлсэн дүү Аригбөхөөс хууль бусаар авсанаар Монголын хувь заяа буруугаар эргэсэн. Ойрад-Зүүнгарынхан Өгөөдэйн удмынхан болохоор Хубилайг зөвшөөрөөгүй бүхэн хууль ёсны Өгөөдэйн удмынхантай ирж нэгддэг байсан өхйдаг. Ойрад-Зүүнгарын хаад яах аргагүй Монголын хаан ширэнг эзэн Чингис хааны гэрээслэлээр барих ёстой дээдсүүд. Өгөөдэйг рүртэл Алтайн нурууны Цаст хайрханд онголов гэж түүхэнд байдаг.

2016, 9 сар 27. 21:25
Mongol

Ogedei Tuluin udmiinhnii temtsliin suurin deer muu gadniihan saín toglolt hiijee, Bugdeeree negdmel ih uls bsn ter ue shigee setgevl Mongol maani gartsaagui mandan badrandaa

2016, 9 сар 27. 21:19
Зочин

202.179.31 Tsedenbald neg us sanasan baagii bainaa medeellin buh site hesej halh oiradaar n taltsuulj yavahiin bodvol neg daalgavartai l baih da esvel hyatdiin ur udmuudiig Tsedenbal darga deesh eruusuu gargadaggui baisan tednii neg baih tegeed l bainga end tend horon ug saraachij suudag baih

2016, 9 сар 27. 21:14
зочин

Оросууд алтайн ойрд, тува буриад зэрэг үндэстнийг монголоор ярьдаг болохоос монгол биш түрэг угсааны гэж гажуудуулж халхын эсрэг үзэл бодол суулгаж урвагчдаа бэлддэг. Түүний жишээ бол ийм үзэлд итгэсэн Цэдэнбал байсан юм. Тэр монгол хүнээс цэрвэж орос хүнийг л итгэж эсвэл дүрвэд хүнийг дэвшүүлдэг байсан юм

2016, 9 сар 27. 20:34
Зочин

orosuudiin zohioson tuuh hudlaa yum neleed bii jishee n buriaduudiig mongol bish tusdaa yakut shig undesten geh met tarhi ugaalt ih yavj irsen mun tagna urianhaig tureg garaltai uchraas orosuudtai oir baih yostoi geh meteer surtal uhuulga ih hiideg baisan

2016, 9 сар 27. 20:10
Зочин

uu durveduud chin mongolchuud yumuu

2016, 9 сар 27. 20:33
Зочин

chamaas iluu tsever mongol baih shu

2016, 9 сар 28. 15:52
Зочин

chi dorvod yumu

2017, 6 сар 27. 19:16
Зочин

Tiim! Yas undes garal uusel hel soyoloo meddeg durvud bna!

5 сар 7. 20:34
Зочин

haanii udmiinhnii booluud l baisan yum daa ta nar.Odoo ter yazguuriin ydam baihgui bolson.

2016, 10 сар 14. 13:14
Зочин

Энэ нэг тэнэг гар байнаа, Ойрад гэдгийг чи ганцхан дөрвөд ястнаар төсөөлсөн ийм муйхар бодлоосоо салж болдоггүй л юм байхдаа, хэдэн ястан байдгийг судалж үзчээд дараа нь донгосооч чи. Эсвэл тархинд нь үүнээс илүү мэдээлэл багтадгүйм байлгүй дээ чааваас

2016, 9 сар 27. 19:58
zochin

Za jiriin irgen nad metiin hynd ene ih tyyh, neriig oilgohod hezyy umaa,,,,tehdee Mongolchuud, mongol tyyhch, erdemted Mongoliinhoo tyyhiig oorsdoo yneheer sudalj yneneer ni mash sain bichij yanzlah ni zov baihaa,,,,,,dandaa gadniihnii bichsen, zarim ni oorsdiin tald ashigtaigaar bichsen baidag uchraas ,,,,ene byhniig zegzelj bichij avah ni mash zuitei, baruund ch mongoliin tyyhiig bas tiim yneneer yaridaggui,,,,tyyhchiddee ih naidaj baina shyy,,,,

2016, 9 сар 27. 19:51
Зочин

avuushtai sanaa ih baina

2016, 9 сар 27. 18:19
Зочин

Маш сонирхолтой гаргалгаа байлаа. Баярлалаа

2016, 9 сар 27. 17:43
Зочин

Монголын түүхийг зайлшгүй дахин бичих шаардлага урган гарч бнаа. Орос, Хятад, Солонгос, Казахстанаас болж

2016, 9 сар 27. 17:04
Зочин

сонирхолтой,асуудал дэвшүүлсэн нийилэл байна.

2016, 9 сар 27. 15:31
Зочин

er n Uguudei bolon Tsagaadai haanii talaarhi unuudriin mongolchuudiin dund oilgolt medleg barag baihgui halit mult Altan ordnii uls basian gej medehees Altan ordnii zalgamj halaa bolson haaduudiig eruusuu meddegui

Сэтгэгдэл бичих
Санамсаргүй нийтлэл [ Энд дарна уу ]